Üç kapılı etkinlik hazırlayın, kapıyı öğrenci seçsin
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
BİLSEM (Bilim ve Sanat Merkezi) atölyenizde aynı konuyu çalışan öğrencilerden biri on dakikada bitirip bekliyor, bir başkası henüz soruyu kurmaya uğraşıyor. Bunun bir çaresi üç kapılı etkinlik hazırlamak: hepsi aynı kısa giriş görevini yapıyor, sonra her öğrenci üç kapıdan birini kendisi seçiyor. Bu derste yapay zekâ (YZ) aracından, yani yazıyla sohbet ederek metin üreten bir programdan, kapıların taslağını isteyecek, taslağı BİLSEM yönergesinin ilkeleriyle karşılaştıracak ve kapıları kimseyi etiketlemeden sunacaksınız. Sonunda elinizde tek konuya ait, uygulamaya hazır bir etkinlik kartı olacak.
Önce ölçün
Son etkinliğinizde kaç öğrenci erken bitirip bekledi, kaç öğrenci takılıp kaldı? Yazın: erken bitiren ___ , takılan ___ . Etkinlik kartınızda öğrencinin seçebileceği kaç ayrı yol vardı: ___ .
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Kapıları neye göre kurarsınız?
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi’nin 15. maddesi, BİLSEM’de proje tabanlı, disiplinler arası, zenginleştirilmiş ve farklılaştırılmış bir eğitim programının uygulanmasını söyler. 16. madde ise programların öğrencilerin ilgi, yetenek ve potansiyellerine göre farklılaştırılarak hazırlanmasını; yaparak yaşayarak öğrenmeyi, gerçek yaşam problemlerine çözüm üretmeyi ve üst düzey düşünme becerilerini ilke olarak sayar. Yönerge kapı sayısı ya da kapı adı vermez; “üç kapı” bu dersin önerdiği bir yöntemdir. Kapılar “kolay, orta, zor” diye dizilmez, farklı yönlere açılır:
- Derinleş: aynı fikri daha soyut düzeyde sorgulayan görev (üst düzey düşünme).
- Genişle: konuyu başka bir alanla ilişkilendiren görev (disiplinler arası yapı).
- Üret: konuyu gerçek bir soruna bağlayan küçük proje başlangıcı (proje ve gerçek yaşam problemi).
Seçimi öğrenciye bırakmanın bir nedeni daha var. MEB’in Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu’nun (Etik Kılavuz) Tablo 1’i, öğrencilerin seviyesinin belirlenmesi ya da gruplara ayrılması için YZ kullanımını Etik Beyan Formu gerektiren bir durum olarak sayar ve YZ’nin öğrenciye verilecek notu tek başına belirleyemeyeceğini hatırlatır. Bu derste araç öğrenci hakkında hiçbir karar vermiyor; yalnızca sizin için kart taslağı kuruyor. Yine de “şu öğrenci hangi kapıya girsin?” diye sormayın.
1. Ortak girişi ve konuyu yazın
Önce araca vereceğiniz tek bilgiyi hazırlayın: konu ve ortak giriş görevi. Örnek: konu “denge ve ağırlık merkezi”, ortak giriş “elinizdeki kalem, cetvel ve bir ataç ile cetveli parmağınızın üstünde dengeleyin, dengeyi neyin bozduğunu üç cümleyle yazın”. Giriş görevi en çok on dakika sürsün ve bütün öğrenciler aynı şeyi yapsın; ortak başlangıç, kapı seçiminin bir sınav gibi görünmesini önler.
2. Üç kapıyı yapay zekâya kurdurun
Aşağıdaki komutu (yapay zekâya yazdığınız istek metni) bir sohbet aracına yapıştırın. Ücretsiz sürümü yeterlidir; planlar ve sınırlar değişebilir, kendi okulunuzun izin verdiği aracı kullanın. Köşeli parantezlerin içini kendi konunuzla doldurun.
Kopyalayıp deneyin
Ben bir BİLSEM atölye öğretmeniyim. Konu: [KONU]. Ortak giriş görevi: [GİRİŞ GÖREVİ, en çok 10 dakika]. Bu girişin ardından öğrencilerin kendilerinin seçeceği üç kapı yaz. 1) Derinleş: aynı fikri daha soyut düzeyde sorgulayan bir görev. 2) Genişle: konuyu başka bir alanla ilişkilendiren bir görev. 3) Üret: konuyu gerçek bir soruna bağlayan küçük bir proje başlangıcı. Üç kapı da eşit değerde ve cazip görünsün; hiçbirinde “kolay” ya da “zor” sözcüğü geçmesin. Her kapı için şunları yaz: görev cümlesi, öğrencinin ortaya koyacağı somut çıktı, 20 dakikada yapılıp yapılamayacağı, gereken malzeme. Bilgi uydurma; emin olmadığın yerde [DOĞRULA] yaz. Öğrenci adı, notu ya da gözlemi isteme.
3. Sonucu kontrol edin
- Üç kapı gerçekten ayrı yönlere mi açılıyor, yoksa aynı görevin kısa ve uzun hâli mi? İkincisiyse kapıyı yeniden yazdırın.
- Kart öğrenciyi etiketleyen bir söz taşıyor mu (“yetenekliler için”, “zorlananlar için”)? Varsa silin; kapılar yalnızca ne yapılacağını anlatsın.
- [DOĞRULA] yazan yerleri ve konuyla ilgili her bilgiyi kendi kaynağınızdan doğrulayın. Araçlar bazen olmayan bilgiyi kendinden emin biçimde yazar; buna halüsinasyon denir. Etik Kılavuz da bu riskin açıkça belirtilmesini ve çıktıların eleştirel sorgulanmasını ister.
- Süre ve malzeme atölyenizde gerçekten var mı? Yirmi dakikalık görev kırk dakika sürecekse kısaltın.
- Kartın altına “Taslak yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, öğretmen tarafından düzenlendi” notunu yazın. Etik Kılavuz, YZ katkısıyla oluşan içerikte bu katkının belirtilmesini ve nihai sorumluluğun insanda kalmasını ister.
Kılavuzun Tablo 1’ine göre ders hazırlığı ve materyal üretimi, öğrenci verisi içermiyorsa Etik Beyan Formu gerektirmez; üretilen materyalin doğruluğu ise öğretmenin sorumluluğundadır. Öğrenciler kartı hazırlarken ya da çözerken bir YZ aracını bizzat kullanacaksa durum değişir ve form gerekir. Formun nasıl doldurulduğunu Etik Beyan Formunu örneklerle doldurun dersinde görebilirsiniz.
Sonra ölçün
Etkinliği uyguladıktan sonra yazın: kapıların her birini kaç öğrenci seçti: Derinleş ___ , Genişle ___ , Üret ___ . Kapıyı değiştirmek isteyen oldu mu: ___ . Erken bitirip bekleyen ve takılan öğrenci sayınızı ilk ölçümle karşılaştırın.
Gizlilik uyarısı
Kartı hazırlamak için sınıf listenizi, gözlem notlarınızı ya da öğrenci çalışmalarını araca yapıştırmanıza gerek yok. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi, ad-soyad, adres, telefon ve kimlik gibi kişiyi tanıtan bilgilerin ve üçüncü kişilere ait verilerin bu sistemlerle paylaşılmamasını önerir. Gerekirse bilgiyi genelleştirin. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; yönerge ve kılavuzu ile okulunuzun kurallarını kontrol edin.
Bir sonraki adım
Kartı bir sonraki derste deneyin ve hangi kapının neden seçildiğini öğrencilere sorun; cevaplar bir sonraki kartı daha iyi kurmanızı sağlar. Aynı konunun düzeylere göre ele alınışını görmek için BİLSEM’de farklılaştırılmış içeriği etik ilkelerle kurun ve Farklılaştırılmış öğretim: aynı konu, üç seviye derslerine bakabilirsiniz; bu ders onlardan farklı olarak seviyeyi sizin değil öğrencinin seçmesine dayanır.
İzleme tavsiyesi: Edutopia (İngilizce). Video, bir metni farklı okuma düzeylerine uyarlayan bir aracı gösterir; üç kapılı etkinliği anlatmaz ve BİLSEM’e özel değildir. Aracın ücretsiz kullanım koşulları değişebilir, kontrol edin.
Kendinizi deneyin
Üç kapılı etkinlik kartınız hazır. Hangi öğrencinin hangi kapıya gireceğine nasıl karar verirsiniz?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı: Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi (Madde 15 ve 16)
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026), Tablo 1
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113
Kaynak: yzdersleri.com/ders/uc-kapili-etkinlik-hazirlayin-kapiyi-ogrenci-secsin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Yanlış cevap kümelerinden sınıf telafi planı çıkarın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
