Etik Beyan Formunu örneklerle doldurun
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Sınıfta yapay zekâyla bir şey denemek istediniz ve aklınıza ilk gelen soru şu: bunun için Etik Beyan Formu doldurmam gerekiyor mu? Cevap, ne yaptığınıza göre değişiyor. Bu derste Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu’ndaki örnek durumlar tablosunu beş küçük sınıf senaryosuna uygulayacak, sonra çevrim içi formdaki alanlara ne yazılabileceğine bakacaksınız.
Bu içerik MEB’in (Millî Eğitim Bakanlığı) resmî görüşü değildir; Etik Kılavuzu’nu aktarır. Kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin.
Önce ölçün
Bu dönem yapay zekâyla yaptığınız ya da yapmayı düşündüğünüz sınıf içi çalışmaları sayın: ___ çalışma. Bunların kaçı için formun gerekip gerekmediğini şu an kesin söyleyebiliyorsunuz? ___ çalışma.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Kılavuz neye göre “form gerekli” diyor?
Kılavuzun 4.1.1 maddesine göre yükümlülük yalnızca öğrencinin yapay zekâ aracıyla doğrudan konuştuğu durumlarla sınırlı değil. Öğrenci verisi (yazı, ses, görüntü, not gibi) bir yapay zekâ aracına yüklendiğinde ya da işlendiğinde, ya da yapay zekâ çıktısı öğrenci hakkındaki bir değerlendirme veya karar için kullanıldığında da form zorunlu. Öğretmenin bireysel kullanımı, ders hazırlığı, alan araştırması ve mesleki gelişimi gibi öğrenciyi sürece katmayan işlerde ise zorunlu değil. Formun kendisi uygulama başlamadan önce doldurulur.
1. Beş senaryoyu Tablo 1’le eşleştirin
Her senaryo için önce hangi satıra girdiğine, sonra cevabın “evet” mi “hayır” mı olduğuna karar verin; altta Kılavuzdaki karşılıkları yazılı.
- Öğrenciler ders içinde bir yapay zekâ aracına soru sorup cevap alacak. Tablo 1’in A satırı: form gerekli, çünkü öğrenci yapay zekâyla etkileşime giriyor. Akıllı tahtada konuyu yapay zekâ desteğiyle işlemeniz de bu satırda sayılıyor.
- Haftaya ait ders planını yapay zekâyla taslak hâline getireceksiniz. Ç satırı: form gerekmez; yalnızca öğretmenin hazırlığı, öğrenci verisi yok. Üretilen materyalin doğruluğu ve müfredata uygunluğu yine sizin sorumluluğunuzda.
- Öğrenci kompozisyonlarını isimleri silinmiş hâlde bir yapay zekâ aracına yükleyip düzelttireceksiniz. B satırı: form gerekli; Kılavuza göre isimler gizlenmiş ve anonimleştirilmiş olsa da veri işlendiği için beyan zorunlu.
- Öğrenci ürünlerine yapay zekâyla puan ya da geri bildirim üretilecek. C satırı: form gerekli; Kılavuz yapay zekânın hiçbir koşulda öğrenciye verilecek notu tek başına belirleyemeyeceğini de hatırlatıyor.
- Bir öğrenci, sizin yönlendirmeniz olmadan evde kendi isteğiyle soru çözümü için yapay zekâ kullanıyor. D satırı: form gerekmez; kullanım öğrencinin kendi inisiyatifinde.
Üçüncü senaryo en çok karıştırılanıdır. Öğrenci yazısı ne kadar sade ya da isimsiz olursa olsun kişisel veri (bir kişiyi doğrudan ya da dolaylı olarak tanıtan bilgi) sayılabilir; verinin korunması için öğrenci verisi ve gizlilik dersine de bakabilirsiniz.
2. Formdaki alanlara ne yazacağınızı belirleyin
Form, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Bildirim Sistemi (YAZEK) üzerinden çevrim içi doldurulur. Kılavuzun 4.1.2 maddesi, öğretmenden istenen bilgileri sıralıyor. Kimlik ve iletişim bilgileriniz MEBBİS’ten (Millî Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri) otomatik gelir. Sizin seçeceğiniz ya da yazacağınız alanlar şunlar: okul adı, sınıf düzeyi, ders, şube, uygulamanın kapsamı, kullanılacak yapay zekâ aracı ve açıklama. Kapsam ya da araç listede yoksa “diğer” seçeneği işaretlenip yazı ile belirtilir. Son olarak uygulamanın etik ilkelere uygun yürütüleceğini beyan edersiniz.
Kopyalayıp deneyin
Açıklama alanı taslağı: Bu uygulamada (sınıf düzeyi) öğrencileri (ders) dersinde (kazanım ya da konu) üzerine yapılan bir etkinlikte yapay zekâ aracıyla (etkinliğin kısa tarifi) çalışacak. Araç, uygulamadan önce tarafımdan denenmiş; güvenlik filtreleri ve çıktıları kontrol edilmiştir. Öğrencilerin ad, soyad, fotoğraf ve okul numarası araca girilmeyecek. Çıktılar öğretmen denetiminde kullanılacak, notu yapay zekâ tek başına belirlemeyecek.
Bu taslağı kendi etkinliğinize göre doldurun; yalnızca yapacaklarınızı yazın. Kılavuz, ilk senaryodaki gibi öğrencinin aracı bizzat kullandığı durumlarda aracı önceden test etmiş olmanızı ve güvenlik filtrelerinden emin olmanızı özellikle hatırlatıyor.
3. Göndermeden önce son bakış
Form taslak olarak kaydedilebilir ve taslakta değişiklik yapılabilir. Nihai olarak onaylandıktan sonra ise değişiklik yapılamaz ve form silinemez. Bu yüzden onaylamadan önce okul, ders, şube ve araç bilgilerini bir kez daha okuyun. Okul etik ekibinden onay almanız zorunlu değil; ancak ekip bariz bir risk (Kılavuzdaki örnek: Kişisel Verileri Koruma Kanunu’na, yani KVKK’ye aykırı veri toplama ya da güvenlik açığı) görürse uygulamayı başlatmamanız ya da durdurmanız yönünde sizi uyarabilir.
Sonucu kontrol edin
- Her çalışmayı Tablo 1’deki A, B, C, Ç ya da D satırlarından birine yerleştirebildiniz mi?
- Açıklama alanında öğrenci adı, fotoğrafı ya da numarası geçmiyor mu?
- Aracı sınıfa getirmeden önce kendiniz denediniz mi?
- Formu onaylamadan önce taslak olarak son kez okudunuz mu?
Sonra ölçün
Aynı sayımı yeniden yapın: ___ çalışmadan ___ tanesi için formun gerekip gerekmediğini artık kesin söyleyebiliyorum. Formu gerektiren çalışmalar için doldurduğum form sayısı: ___.
Gizlilik uyarısı
Formun açıklama alanına da, yapay zekâ aracına da öğrencilerin ad, soyad, fotoğraf, okul numarası ya da notunu yazmayın. Bu bilgileri girmemek beyan yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; Kılavuza göre veri işleniyorsa isimler silinmiş olsa bile form gerekir. Hangi araçta çalışacağınızı seçerken kendi sayfasındaki yaş koşulunu ve okulunuzun kuralını okuyun; ücretli bir plan almadan okulunuzun sunduğu bir kanal olup olmadığını sorun.
Bir sonraki adım
Politika belgesi ve Etik Kılavuzu’nun öğretmen için özetini MEB yapay zekâ politika belgesi ve etik kılavuzu dersinde okuyabilirsiniz. Öğrencilerin ödevlerinde yapay zekâ kullanımına nasıl yaklaşacağınızı merak ediyorsanız öğrenci ödevlerinde yapay zekâ kullanımı dersine geçin. Aşağıdaki video, formun YAZEK sistemi üzerinde nasıl doldurulduğunu ekran üzerinde gösteren MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı anlatımıdır.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): YAZEK’te Etik Beyan Formu Doldurma
İzleme tavsiyesi: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (MEB) (Türkçe)
Kendinizi deneyin
Öğrencilerin ödevlerindeki isimleri silip yazıları bir yapay zekâ aracına düzelttirmek istiyorsunuz. Etik Beyan Formu doldurmanız gerekir mi?
Kaynaklar
- MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (Bölüm 4: 4.1, 4.1.1, 4.1.2, Tablo 1)
- MEB haberi: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu yayımlandı
Kaynak: yzdersleri.com/ders/etik-beyan-formunu-orneklerle-doldurun/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Evde eğitim alan öğrenci için haftalık plan çıkarın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
