Sınav sorusunu kontrol listesinden geçirin
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Sınav kâğıdı çoğaltılmış, öğrenciler oturmuş ve üçüncü soruda bir öğrenci elini kaldırmıştır: “Hocam, bu soruda iki şey mi soruluyor?” Soru hatası, düzeltmesi en pahalı olduğu anda, yani sınav sırasında ortaya çıkar. Bunu önlemenin ucuz yolu, sınavdan önce her soruyu aynı kontrol listesinden (maddeleri tek tek işaretleyerek ilerlediğiniz denetim sayfası) geçirmektir. Bu derste yedi maddelik bir liste kuracak, yapay zekâyı (sohbet ederek metin yazan program) listenin uygulayıcısı değil, ikinci gözü yapacaksınız.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Liste neye dayanıyor?
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu birkaç ölçüyü açıkça yazar: okul sınavlarında soruların cevabını öğrencinin oluşturması, sınavların açık uçlu sorulardan oluşmasının esas olması, soruların kazanıma ve kazanımın bilişsel düzeyine (kazanımın öğrenciden istediği düşünme işi) uygun hazırlanması, sınav kâğıdında öğrenci cevapları için yeterli alan bırakılması, kaynaştırma yoluyla (özel gereksinimli öğrencinin sınıfında akranlarıyla birlikte) eğitim gören öğrencilerin ölçmesinde BEP’in (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı) esas alınması. Liste, bu ölçüleri soru başına işaretlenebilir hâle getirir. Aşağıdaki son iki madde (tek şey sormak, dilin açık olması) kılavuzdan değil, genel ölçme alışkanlığından geliyor; kendi zümrenizin (aynı dersin öğretmenler kurulunun) kuralıyla değiştirebilirsiniz.
Önce ölçün
Son sınavınızdan sonra, “bu soru yanlış anlaşıldı” ya da “anahtarda bu cevap yoktu” dediğiniz kaç soru oldu? Yazın: ___ soru (toplam ___ sorudan). Sınav öncesi soruları kontrol etmek için ayırdığınız süre: ___ dakika.
1. Yedi maddelik listeyi yazın
- Kazanım: Soru, konu soru dağılım tablosundaki bir kazanıma bağlı mı?
- Düzey: Sorunun istediği düşünme işi, kazanımın bilişsel düzeyiyle aynı mı? Kılavuzun örneğiyle: analiz ya da değerlendirme düzeyindeki kazanım, aynı düzeyde soruyla ölçülür.
- Biçim: Cevabı öğrenci kendisi oluşturuyor mu? Seçeneklerden birini işaretletiyor mu?
- Alan: Kâğıtta cevap için yeterli yer var mı?
- Anahtar: Sorunun puanlama anahtarı yazılı mı, puanlar sorunun toplam puanına eşit mi?
- Tek iş: Soru yalnız bir şey mi soruyor? “Hem nedenini hem sonucunu hem örneğini yaz” gibi üç soruluk bir soru, puanlamayı bulandırır.
- Açık dil: Yönergede iki anlama gelebilecek bir sözcük var mı? Öğrenci soruyu siz yanında olmadan okuyup anlayabilir mi?
2. Listeyi bir soruda deneyin
Bir örnek soru yazalım ve listenin neyi yakaladığına bakalım: “Metni okuyunuz; en uygun başlığı bulup nedenini açıklayınız, karakterin duygusunu ve yazarın amacını yazınız.” Listenin altıncı maddesi hemen tutar: bu soru üç iş istiyor (başlık, karakterin duygusu, yazarın amacı) ve her biri ayrı bir kazanıma gidebilir. Düzeltme, soruyu böler ya da tek işe indirir: “Metne uygun bir başlık yazınız ve başlığı seçme nedeninizi bir cümleyle açıklayınız.”
3. Yapay zekâyı ikinci göz yapın
Kopyalayıp deneyin
Ben bir öğretmenim. Aşağıdaki sınav sorusunu şu yedi maddeye göre denetle: kazanıma bağlılık, düzey uyumu, cevabı öğrencinin oluşturması, cevap alanı, puanlama anahtarı, tek iş sorması, dilin açıklığı. Kazanım: ‹KAZANIM METNİ›. Soru: ‹SORU›. Her madde için “uygun”, “uygun değil” ya da “bilgi yetersiz” de ve gerekçeni tek cümleyle yaz. Sorunun yeni bir sürümünü yazma; yalnız sorunları işaretle. Emin olmadığın yerde “bilgi yetersiz” yaz. Gerçek öğrenci cevabı ya da öğrenci bilgisi isteme.
Aracın verdiği “uygun değil” kararlarının hepsi doğru çıkmayabilir; yapay zekâ gerçekte olmayan bir hatayı var gibi gösterebilir, bunun adı halüsinasyondur (sözlükte bulabilirsiniz). Bu yüzden her işareti listenin kendi maddesine bakarak siz onaylayın ya da reddedin. Bir liste maddesinden “bilgi yetersiz” çıktıysa, çoğu zaman ona yeterli bilgiyi vermemişsinizdir.
Sonucu kontrol edin
- Araç, listenizde olmayan yeni bir kural uydurdu mu? Uydurduysa o satırı yok sayın.
- “Uygun değil” dediği her soruda gerçekten bir sorun var mı, yoksa kendi zevkini mi söylüyor?
- Araç sorunuzu yeniden yazdıysa (istemediğiniz hâlde), yeni sürümü esas almayın; kendi sorunuzu kendiniz düzeltin.
- Listeden hiç geçmeyen bir soru olmasın: sınavdaki her soru için bir satır işaretlendiğinden emin olun.
Sonra ölçün
Liste uygulandıktan sonra hazırladığınız sınavda, yanlış anlaşılan ya da anahtarında eksik cevap çıkan soru sayısı: ___ . Önceki sınavdaki sayı ___ idi. Listenin size sınav öncesinde kaç dakikaya mal olduğunu da yazın: ___ dakika.
Gizlilik uyarısı
Soru kontrolü sırasında en çok yapılan yanlış, sınavdan önce sorunun kendisini herkese açık bir sohbet aracına yazmaktır; sınav güvenliği için bunu yapmayın ya da gerekiyorsa soruyu özel ifadelerinden arındırılmış sade hâliyle verin. Yayınevi veya başka bir kurumun soru metnini araca yüklemeyin; telifli metni kopyalamak yerine kendi sorunuzu kullanın. Öğrenci cevabı ya da öğrenci adı içeren hiçbir şey eklemeyin. MEB’in Etik Kılavuzu, sınav hazırlamayı yapay zekâ kullanımında özen gerektiren kritik alanlar arasında sayar ve araçların ön değerlendirmeden geçirilmesini ister. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin. Ücretsiz sohbet araçlarının planları ve sınırları değişebilir, aracın kendi sayfasından kontrol edin.
Bir sonraki adım
Listeyi zümre toplantısında paylaşın; her öğretmenin bir maddeyi eklemesi ya da çıkarması, listeyi kısa sürede sizin okulunuza uygun hâle getirir. Sınav bittikten sonra Sınav sonrası soru analizini yapay zekâyla yapmak dersi, listeden geçen soruların gerçekten iyi çalışıp çalışmadığını görmenize yardım eder. Yeni bir soru yazarken ise Açık uçlu sınav sorusunu kazanımla eşleştirerek yazın dersine dönebilirsiniz.
İzleme tavsiyesi: University of Oxford Eğitim Bölümü (Department of Education) (İngilizce). Video yapay zekâyı anlatmaz; sınav sorusu yazımının (item writing) genel ilkelerini uzmanlarla konuşur. Türkiye’deki sınav kurallarını bilmenize gerek yok, ama ilkeleri kendi listenize uyarlayabilirsiniz. Otomatik altyazı açılabilir.
Kendinizi deneyin
Soru kontrol listesini yapay zekâya uygulattınız; araç bir sorunuz için “uygun değil” dedi ama gerekçesi listenizde olmayan bir şey. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı: Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu (2023)
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
- University of Oxford, Department of Education: Item Writing for Assessment (video)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/sinav-sorusunu-kontrol-listesinden-gecirin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Sınıf için yapay zekâ aracını pilot derste deneyin
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
