Akademik dürüstlüğü proje ve ödevde koruyun
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bir proje ya da ödev hazırlarken yapay zekâdan (soruya yazıyla yanıt veren program) yardım almak çoğu zaman mümkündür; asıl soru, yardımın nerede bitip kopyanın nerede başladığıdır. Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) 2026 tarihli Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu bu konuda açık bir ilke koyar: akademik dürüstlük çerçevesinde yapay zekâ katkısıyla oluşan içerikte bu katkı belirtilmeli, çıktılara dayalı kullanımın sorumluluğu ise öğretmende, öğrencide ya da kullanıcıda kalmalıdır. Bu derste kendi projenizin ya da ödevinizin üç kutulu bir dökümünü ve iki cümlelik bir katkı notunu çıkaracaksınız.
Önce ölçün
Son ödevinizde ya da projenizde yapay zekâdan kaç ayrı yardım aldınız? Yazın: ___ . Bunlardan kaçını bir yere not ettiniz? Yazın: ___ . Aradaki fark, bu dersin çalışacağı boşluktur.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
1. Çalışmanızı üç kutuya ayırın
Bu bir MEB kuralı değil, uygulaması kolay bir yöntem önerisidir. Bir kâğıda üç kutu çizin. Birinci kutuya hiç yapay zekâ kullanmadan kendi yaptığınız işleri yazın: konu seçimi, deney, gözlem, ilk taslak. İkinci kutuya yapay zekâdan yardım aldığınız işleri yazın: anlamadığınız bir kavramı sorma, yazım denetimi, taslağa soru sordurma. Üçüncü kutuya yapay zekânın doğrudan ürettiği her şeyi yazın: bir paragraf, bir tablo, bir görsel. Üçüncü kutu doluysa o içerik sizin değil, aracın ürünüdür; ya hiç kullanmayın ya da katkıyı açıkça belirtin.
BİLSEM’de (Bilim ve Sanat Merkezi) proje konusunu öğrenci, danışman öğretmenin rehberliğinde belirler ve projeyi sonunda jüri önünde kendisi savunur; yönerge bunu Madde 22’de yazar. Savunmada soruyu yanıtlayan sizsiniz, bu yüzden birinci kutunuz boş kalmamalıdır.
2. Yapay zekânın verdiği bilgiyi ikinci kaynaktan doğrulayın
Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ (yeni metin, görsel ya da ses üreten yapay zekâ) rehberi, bu araçların her zaman doğru, tarafsız veya etik içerik üretmeyebileceğini söyler. Aracın uydurduğu bilgiye halüsinasyon denir; uydurma kitap adı, yazar ya da sayı bunun tipik örneğidir. Etik Kılavuz da çıktıların doğruluğunun teyit edilmesini ve nihai kararın insanda kalmasını ister.
Pratik kural şudur: yapay zekâdan öğrendiğiniz her bilgiyi, projenize girmeden önce bir kitapta, resmî bir sitede ya da öğretmeninizin gösterdiği bir kaynakta ayrıca bulun. Bulamadığınız bilgiyi projeden çıkarın. Aracın verdiği kaynak adını da doğrulamadan yazmayın; var olup olmadığını kütüphane kaydında ya da arama motorunda kontrol edin.
3. İki cümlelik katkı notunu yazın
Üç kutunuzdan çıkan dökümü tek bir nota çevirin. Örnek biçim: “Bu projede … aracını yazım denetimi ve kavram açıklaması için kullandım. Bilgileri … kaynaklarından doğruladım; sonuçları ve yorumları kendim yazdım.” Okulunuzun ya da merkezinizin ayrı bir biçimi varsa onunki geçerlidir; öğretmeninize sorun. Not ile Etik Beyan Formu’nu karıştırmayın: o form, öğretmenin yapay zekâ uygulamasını yapmadan önce doldurduğu resmî bir formdur.
Kopyalayıp deneyin
Ben bir öğrenciyim ve proje taslağımı kendim yazdım. Metni yeniden yazma ve yerime cümle kurma. Yalnızca şunları yap: 1) anlaşılmayan cümleleri işaretle, 2) kanıt ya da kaynak gerektiren iddiaları listele ve her biri için hangi tür kaynağa bakmam gerektiğini söyle, 3) eksik gördüğün adımı soru olarak sor. Kaynak adı, kitap adı ya da sayı uydurma; bilmiyorsan “bilmiyorum” de. Taslağım aşağıdadır (ad, okul ve kişisel bilgiler çıkarılmıştır): (buraya kendi taslağınızı yapıştırın)
Sonucu kontrol edin
- Aracın işaretlediği iddialardan her biri için bir kaynak bulduğunuzu doğrulayın; bulamadıklarınızı projeden çıkarın.
- Araç cümlelerinizi yeniden yazdıysa, o cümleleri üçüncü kutuya taşıyın; sonra ya kendi cümlenizle değiştirin ya da katkı notuna ekleyin.
- Metni sesli okuyun. Bir cümleyi kendi sözlerinizle açıklayamıyorsanız o cümle henüz sizin değildir.
- Katkı notunu danışman öğretmeninize ya da ödevi veren öğretmene gösterin; kabul ettiği biçimi sorun.
Sonra ölçün
Bu çalışmada yapay zekâdan kaç yardım aldınız ve kaçını not ettiniz? Yazın: ___ / ___ . Üçüncü kutuda kaç madde kaldı? Yazın: ___ . İlk ölçümle karşılaştırın.
Gizlilik uyarısı
Taslağı araca vermeden önce ad-soyadınızı, okulunuzu, adresinizi, telefonunuzu ve kimlik bilgilerinizi çıkarın. KVKK rehberi, çocukların bu tür kişisel verileri araçlara yazmasını ciddi risk sayar ve ebeveynlerin aracın kullanım koşullarını, gizlilik politikasını ve içerik filtresini incelemesini önerir; aracı ailenizle birlikte gözden geçirin. Arkadaşlarınızın ya da öğretmenlerinizin adını ve bilgilerini de yazmayın. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun ya da merkezinizin kuralını kontrol edin.
Bir sonraki adım
Bir sonraki projenizde işe başlarken üç kutuyu baştan çizin ve her yardımı o anda not edin; sonunda not yazmak çok kolaylaşır. Savunma için BİLSEM yıllık projesini hazırlayın ve savunun, öğretmen tarafındaki beyan süreci için Etik Beyan Formunu örneklerle doldurun derslerine bakın.
İzleme tavsiyesi: Yale Poorvu Center (İngilizce, yaklaşık 20 dakika). Video Yale Üniversitesi bağlamını anlatır; MEB’in ya da okulunuzun kuralı değildir.
Kendinizi deneyin
Projenize yapay zekânın önerdiği üç kaynak adı girmek üzeresiniz. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026), 2.6 ve 4.1
- Millî Eğitim Bakanlığı: Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi, Madde 22
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025
- Yale Poorvu Center: Academic Integrity 3: AI and Academic Integrity (video)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/akademik-durustlugu-proje-ve-odevde-koruyun/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Yazdıklarınız nereye gidiyor? Gizlilik ayarlarını tanıyın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
