Yapay zekâyı puanlamada yalnız ikinci okuyucu yapın
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Cevap kâğıdı yığınının üçüncü saatinde dikkat dağılır; ilk kâğıda gösterdiğiniz titizliği sonuncuya göstermek zorlaşır. Bu derste yapay zekâyı (sohbet ederek metin yazan program) notu veren değil, puanınıza ikinci kez bakan ikinci okuyucu olarak kullanmayı deneyeceksiniz. Okuyucu görüş bildirir; kararı, notu ve itiraz karşısındaki sorumluluğu siz taşırsınız. Dersi gerçek öğrenci kâğıdıyla değil, kendi yazdığınız kurgusal cevaplarla yürüteceğiz; nedenini hemen aşağıda göreceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Başlamadan önce kılavuzun söylediği iki şey
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, öğrenci ürünlerinin yapay zekâ ile değerlendirilmesini, puanlanmasını ya da bunlara geri bildirim üretilmesini Etik Beyan Formu gerektiren durumlar arasında sayar ve hatırlatır: yapay zekâ yalnızca yardımcıdır, hiçbir koşulda öğrenciye verilecek notu tek başına belirleyemez. Aynı tablo, öğrenci ürünlerinin isimleri gizlenmiş ve anonimleştirilmiş olsa bile bir yapay zekâ sistemi tarafından işleniyorsa beyanın zorunlu olduğunu da yazar. Kılavuzun 2.6 numaralı ilkesi ayrıca insan denetimi olmadan otomatik karar süreci kurulmamasını, öğretmenin yapay zekâ çıktısını düzeltebilmesini ve haksız karara karşı öğrenci ile veli için itiraz yolu bulunmasını ister.
Demek ki gerçek kâğıtlarda bu yöntem, okulunuzun yönergesine ve beyan sürecine bağlıdır. Beyan için Etik Beyan Formunu örneklerle doldurun dersine bakabilirsiniz. Bu derste ise beyan gerektiren öğrenci verisine hiç dokunmadan, kendi hazırladığınız örneklerle yöntemi öğreneceksiniz.
Önce ölçün
Son puanladığınız sınavda, sonradan “bu kâğıda fazla cömert davranmışım” ya da “fazla sert olmuşum” dediğiniz kaç kâğıt oldu? Tahmininizi yazın: ___ . Bir kâğıdı puanlamak ortalama kaç dakikanızı alıyor? ___ dakika.
1. Kimlik taşımayan örnek cevaplar yazın
Beş kısa örnek cevap yazın; her biri sizin kafanızdan çıksın, gerçek bir öğrenciden alınmasın. Örnek soru: “Bir köyde su kıtlığı başladı. Köylüler ne yapabilir? İki öneri yazın ve her önerinin nedenini açıklayın.” (4 puan). Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi, anonim hâle getirmenin kimliğin başka verilerle eşleştirilerek de saptanamaması anlamına geldiğini ve anonim denen verinin gerçekten anonim olup olmadığının nesnel ölçütlerle ortaya konmasının önemli olduğunu söyler. Bu yüzden gerçek cevabın yalnızca adını silmek yerine baştan kurgusal cevap yazmak daha sağlam yoldur. Kavramın karşılığı için kişisel veri sözlük maddesine bakabilirsiniz.
2. Önce kendiniz puanlayın ve puanı saklayın
Her cevabı kendi anahtarınızla puanlayıp bir kâğıda yazın; aracın bu puanları görmesine izin vermeyin. İkinci okuyucu, önceden bildiği bir puandan etkilenirse işe yaramaz. Anahtarınız yoksa önce soru için ölçülebilir bir puan dağılımı yazın: hangi davranışa kaç puan gideceğini madde madde belirleyin.
3. Aracı yalnız ikinci okuyucu yapın
Kopyalayıp deneyin
Sen bir öğretmenin ikinci okuyucususun; not vermeyeceksin, yalnızca okuyacaksın. Aşağıda bir sorunun puanlama anahtarı ve kurgusal bir öğrenci cevabı var. Anahtar: ‹ANAHTAR›. Cevap: ‹CEVAP›. Anahtardaki her satır için cevabın o satırı karşılayıp karşılamadığını söyle ve cevaptan birebir alıntı yap. Cevapta olmayan hiçbir cümleyi alıntılama. Anahtarda belirsiz bulduğun satırı ayrıca yaz. Sonunda yalnızca “önerilen puan aralığı” ver, kesin puan verme.
Yapay zekânın gerçekte olmayan bir şeyi var gibi söylemesine halüsinasyon denir. KVKK rehberi, üretilen yanıtların dilsel olarak tutarlı görünse bile içerik bakımından hatalı olabileceğini ve doğruluklarının kontrol edilmesinin önemli olduğunu belirtir. Bu yüzden komutta birebir alıntı istedik: alıntıyı cevapta bulamıyorsanız o gözlemi bir kenara atın.
4. İki puanı yan yana koyup farkı okuyun
- Aynı sonuç: Puanınız araçla örtüşüyor. Yine de araç gerekçesini alıntıyla gösterdiyse göz atın; benzer bir yanılgıyı birlikte yapmış olabilirsiniz.
- Bir puan fark: Cevabı yeniden okuyun. Fark çoğunlukla anahtardaki belirsiz bir satırdan çıkar; gerekirse satırı düzeltin.
- İki ve üzeri fark: Cevabı anahtardaki satırlarla tek tek eşleştirin. Araç mı yanıldı, siz mi atladınız, anahtar mı eksik? Hangisi olursa olsun son puanı siz yazarsınız.
MEB’in Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu, elektronik ortamda yapılan açık uçlu sınavlarda çift puanlama yöntemini anlatır: cevaplar isimler görülmeden iki bağımsız puanlayıcıya gönderilir, puanlar farklıysa cevap üst değerlendiriciye gider ve onun puanı nihai olur. Kılavuz bu yöntemde yapay zekâdan söz etmez; yani aracın görüşü bu çift puanlamanın ikinci puanı yerine geçmez, yalnızca sizin kendi kontrolünüzdür.
Sonucu kontrol edin
- Araç anahtarda olmayan bir ölçüt eklemiş mi? Eklediyse puanlamaya katmayın.
- Verdiği her alıntıyı cevapta buldunuz mu?
- Beş cevaptan kaçında sizinle aynı aralığı verdi? Sayıyı yazın.
- Fark çıkan cevaplarda son puanı hangi gerekçeyle yazdınız? Bir cümleyle not edin; itiraz geldiğinde sizi o cümle taşır.
Sonra ölçün
Beş örnek cevaptan kaçında araçla aynı puan aralığında kaldınız? Yazın: ___ / 5. Fark çıkan cevaplardan kaçında anahtarı düzeltmeniz gerekti? ___ . Anahtarı düzelttikten sonra puanlama süreniz ilk ölçümdeki ___ dakikadan ne kadara indi?
Gizlilik uyarısı
Gerçek bir kâğıtta adı silmek ve sınıf numarasını kapatmak güvenli anonimlik sağlamaz; el yazısı, ailevi ayrıntılar ya da yerel bir olay cevabın içinde kimliği ele verebilir. Kullandığınız aracın kendi yardım sayfasına da bakın: örneğin Google’ın Gemini Uygulamaları gizlilik sayfası, sohbetlerin bir kısmının insan gözden geçirenler tarafından incelenebildiğini ve gözden geçirenin görmesini istemeyeceğiniz gizli bilgilerin girilmemesini söyler. Sınav sorularını ve öğrenci cevaplarını açık sohbet araçlarına yüklemeyin. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin. Ücretsiz planlar ve ayarlar değişebilir, aracın kendi sayfasından kontrol edin.
Bir sonraki adım
Yöntemi sınıfta kullanmadan önce okul yönetiminize ve beyan sürecine danışın; kılavuz, yapay zekâ katkısının açıkça belirtilmesini de ister. Yapay zekânın puan önerisinin neden tek başına yeterli olmadığını Gelişimsel değerlendirme notunu yapay zekâya bırakmayın dersinde de görebilirsiniz. Karar süreçlerinde insanın rolü için insan denetimi sözlük maddesi kısa bir özet verir.
İzleme tavsiyesi: University of Oxford Eğitim Bölümü (Department of Education) (İngilizce). Video yapay zekâyı anlatmaz; sınav kâğıdı puanlama (marking) kavramına ve puanlama anahtarlarına genel bir bakış sunar. Otomatik altyazı açılabilir.
Kendinizi deneyin
Yapay zekâ, ikinci okuyucu olarak bir örnek cevaba sizden iki puan düşük verdi. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
- Millî Eğitim Bakanlığı: Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu (2023)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113
- Google: Gemini Apps Gizlilik Merkezi (yardım sayfası)
- University of Oxford, Department of Education: Understanding marking and mark schemes (video)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zekayi-puanlamada-yalniz-ikinci-okuyucu-yapin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Yayınevi sorusunu kopyalamayın, özgün soru yazın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
