Ders belgenizi Narrator ve Word denetimiyle sınayın

Haftalık ders belgenizi hazırladınız; ekranda düzgün görünüyor. Peki ekran okuyucu (ekrandaki yazıyı sesli okuyan program) kullanan bir öğrenci aynı belgeyi açtığında ne duyar? Narrator, Windows’a yerleşik ekran okuyucudur ve belgenizi onun gibi dinlemenizi sağlar. Bu derste önce belgeyi Narrator’la dinleyecek, sonra Word’ün erişilebilirlik denetimiyle eksikleri bulacaksınız. Yapay zekâya (soruya yazıyla cevap veren program) ise yalnızca görseller için alt metin taslağı yazdıracaksınız. Dersin sonunda elinizde düzeltilmiş bir belge ve üç maddelik bir kontrol listesi olacak.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Sorun: Gözle görülen belge, kulakla duyulan belgeyle aynı olmayabilir

Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, özel gereksinim gibi herhangi bir faktöre dayalı ayrımcılığı önleyen, adil, eşit ve erişilebilir öğrenme fırsatları sunulmasını ister. Bu kılavuz yapay zekâ uygulamaları içindir; ama ilke ders belgesi hazırlarken de yol gösterir: herkesin aynı içeriğe ulaşabilmesi. Microsoft’un yardım sayfasına göre eksik alt metin (görselin ne anlattığını yazıyla söyleyen kısa not) ve düşük renk karşıtlığı, kaçınılması gereken yaygın erişilebilirlik sorunlarındandır. Bu yazıdaki bilgi Microsoft ve MEB kaynaklarına dayanır; MEB’in resmî görüşü değildir.

1. Narrator’ı açın ve belgeyi kulakla dinleyin

Microsoft’un Narrator rehberine göre bu program Windows 10 ve 11’e yerleşiktir; indirmeniz gerekmez. Açıp kapatmak için Ctrl + Windows tuşu + Enter’a basın. Narrator’ın komutlarında “Narrator tuşu” denen bir düğme kullanılır; varsayılan olarak Caps Lock ve Insert tuşları bu işi görür. Belgenizi açıp başlıkları, listeleri ve görselleri sırayla dinleyin. Fareyi bırakıp yalnız klavye kullanmak, bir ekran okuyucu kullanıcısının yaşadığına yaklaştırır.

Rehber, ekranı karartan bir “ekran perdesi” (screen curtain) özelliğinden de söz eder: Narrator açıkken Narrator tuşu + Ctrl + C ile açılıp kapanır. Perdeyi açıp belgenizi yalnız sesten izleyin. Dinlerken şunlara dikkat edin: Başlıklar başlık olarak duyuluyor mu? Görsel için anlamlı bir şey okunuyor mu, yoksa sadece “resim” mi? Tablo kolay izleniyor mu? İşiniz bitince Ctrl + Windows tuşu + Enter ile Narrator’ı kapatın.

2. Word’ün erişilebilirlik denetimini çalıştırın

Word’de Erişilebilirlik Denetleyicisi (Accessibility Checker), belgenizi tarayıp sorunları işaretler, nedenini açıklar ve çözüm önerir. Menü adı sürüme göre değişebilir; Word’ün arama kutusuna “erişilebilirlik” yazarak bulun. Microsoft’un sayfası şu noktalara bakmanızı söyler:

• Başlıkları Word’ün yerleşik başlık biçimleriyle verin ve sıralarını mantıklı tutun; ekran okuyucular belgeyi bu yapıdan daha kolay okur.
• Mümkünse tablodan kaçının; gerekirse basit tutun, birleştirilmiş ya da bölünmüş hücre kullanmayın ve sütun başlığı belirtin.
• Bağlantı metni tek başına anlamlı olsun; “buraya tıklayın” yerine hedefi söyleyin.
• Rengi tek anlatım yolu yapmayın; metin ile arka plan arasında yeterli karşıtlık bırakın.
• Önemli bilgiyi üst ya da alt bilgi alanına koymayın; ekran okuyucular o alanları taramaz.

3. Alt metin taslağını yapay zekâya yazdırın

Microsoft, alt metnin görseli ve amacını kısaca anlatmasını, en fazla bir iki cümle olmasını ve “grafik” ya da “resim” gibi ifadelere başvurmamasını öneriyor. Görselde yazı varsa o yazı belgede de tekrarlanmalı. Taslak için görseli araca yüklemeyin; kendi cümlenizle tarif edin. Böylece öğrenci fotoğrafı ya da kişisel veri yanlışlıkla gitmez.

4. Sonucu kontrol edin

1. Aracın yazdığı metni görselle karşılaştırın. Araç görselde olmayan bir ayrıntı eklemiş olabilir; bu hataya halüsinasyon (aracın uydurduğu bilgi) denir. [DOĞRULA] yazan yerleri kendiniz doldurun.
2. Alt metni Word’de görsele ekleyin, Narrator’ı yeniden açıp dinleyin; anlamlı mı, kısa mı?
3. Erişilebilirlik denetimini yeniden çalıştırın; kalan uyarıları tek tek düzeltin.

Bir sonraki adım

Bu denetimi her yeni ders belgesinde tekrarlayın; ilk seferden sonra yarım saatlik iş birkaç dakikaya iner. Ekran okuyucu ve altyazıyla erişimi artırmanın öteki yollarını Ekran okuyucu ve altyazıyla özel eğitimde erişimi artırın dersinde, belgeyi paylaşmadan önceki genel kontrolü Yayından önce kontrol listesi dersinde görebilirsiniz.

İzleme tavsiyesi: Microsoft Helps (İngilizce). Video Windows 10 için hazırlanmış ve eski olabilir; Narrator’ı açma yollarını gösterir, tuş kısayolları sürüme göre değişebilir.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Microsoft Destek: Word belgelerinizi engelli kişiler için erişilebilir yapın
• Microsoft Destek: Narrator için eksiksiz rehber
• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026), 2.2 Eşitlik ve Kapsayıcılık

Kaynak: yzdersleri.com/ders/ders-belgenizi-narrator-ve-word-denetimiyle-sinayin/ · Yapay Zeka Dersleri