Puanı yapay zekâ vermesin: itiraz yolunu önceden yazın
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bir yazılı sonrası veli telefonda şunu sorsa: “Bu puanı kim verdi?” Cevabınız “program verdi” ise sorun başlamıştır. Bu derste puanın kimde olduğunu baştan yazıya dökecek ve her öğrenci ile velinin başvurabileceği bir itiraz yolu hazırlayacaksınız. Sonunda elinizde tek sayfalık bir karar notu olacak.
Önce ölçün
Son yazılınızda her öğrencinin puanını kimin, hangi ölçüte göre verdiğini yazılı gösterebiliyor musunuz? Evet ya da hayır yazın: ___ . Bir veli itiraz etse atacağınız adımların sayısı: ___ .
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Yapay zekâ taslak yazar, notu siz verirsiniz
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) 2026 tarihli Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, yapay zekânın (YZ; sorulara yazıyla cevap veren program) ürettiği sonuç, öneri ve kararların nihai sorumluluğunun her durumda insana ait olduğunu söylüyor. Kılavuz sınıf geçme, disiplin ve burs gibi yüksek etkili alanlarda YZ’nin yalnızca yardımcı araç olabileceğini de yazıyor. Aynı ilke, insan denetimi (kararı bir insanın görmesi ve onaylaması) olmadan otomatik karar süreci işletilmemesini ister.
Kılavuzdaki Etik Beyan Formu tablosu daha da açık: öğrenci ürününün YZ ile değerlendirilmesi, puanlanması ya da geri bildirim üretilmesi “beyan zorunlu” durumlar arasında sayılıyor ve tabloya göre YZ hiçbir koşulda öğrenciye verilecek notu tek başına belirleyemiyor. Politika Belgesi ise otomatik sınav değerlendirme sistemlerinin ve akıllı geri bildirim mekanizmalarının geliştirilip pilot uygulamalarla test edilmesini planlıyor. Yani yön, geri bildirimi hızlandırmak; notu devretmek değil.
Karar notunda üç şeyi ayrı yazın
- YZ’nin işi: yalnızca geri bildirim taslağı. “Puan öner” demek yerine “bu cevap rubrikteki (puanlama ölçütleri tablosundaki) hangi maddeyi karşılıyor?” diye sorun.
- Sizin işiniz: puanı vermek, taslağı düzeltmek, gerekirse tamamen çöpe atmak. Kılavuz, öğretmenin YZ çıktısı üzerinde düzeltme yapabilmesini şart koşuyor.
- Kayıt: kararın nasıl alındığı sonradan görülebilsin. Kılavuz, karar süreçlerinin kayıt altına alınıp geriye dönük denetlenebilmesini istiyor.
Kopyalayıp deneyin
Öğretmenim. Yazılı sınav değerlendirmesinde yapay zekâ kullanımı için tek sayfalık bir karar notu şablonu hazırla. Başlıklar: 1) yapay zekânın yaptığı iş (yalnız geri bildirim taslağı), 2) puanı verecek kişi, 3) puanın dayandığı rubrik maddeleri, 4) öğretmenin düzelttiği yerler, 5) öğrenci ve veli için itiraz yolu: kime, nasıl, hangi belgeyle, 6) kayıt tarihi. Her başlığın altına doldurulacak boş satır bırak. Öğrenci adı, numarası ya da gerçek cevap isteme. Süre ve gün sayısı uydurma; bunların yerine [OKUL YÖNERGESİNE GÖRE] yaz.
İtiraz yolunu yazılı hâle getirin
Kılavuzun denetim listesi, YZ’nin kararına karşı öğrencinin ya da velinin itiraz hakkı ve mekanizması olup olmadığını soruyor; ilke metni de hatalı veya haksız karara karşı böyle bir mekanizma bulunmasını istiyor. Sizden istenen yeni bir yasal süre icat etmek değil, okulunuzda zaten geçerli olan başvuru yolunu karar notuna açıkça yazmak: kime başvurulur, nasıl başvurulur, itiraz gelince yeniden değerlendirmeyi kim yapar. Yeniden değerlendirmeyi yine rubrikle ve siz yaparsınız; YZ’ye “bir daha bak” demek itiraz incelemesi sayılmaz.
Sonucu kontrol edin
- YZ’nin yazdığı şablonda uydurulmuş süre ya da kurum adı var mı? Varsa silip okul yönergenize göre doldurun.
- Puanı bir rubrik maddesine bağlayamıyorsanız o puan henüz karar değildir; önce maddeyi bulun.
- Geri bildirim taslağında YZ, öğrencinin yeteneği hakkında kesin hüküm vermişse cümleyi yumuşatın ya da silin.
- Notu YZ yazmış, siz onaylamışsınız gibi görünen bir ifade kaldı mı? “Onayladım” ile “inceleyip düzelttim” aynı şey değildir.
Sonra ölçün
Aynı iki soruya yeniden cevap verin: puanı kimin verdiğini gösteren yazılı belgeniz var mı, ___ ; itiraz adımlarınız kaç, ___ ? İkisi de netleşmediyse not sürecinin hangi aşamasında belirsizlik kaldığını bir satırla yazın.
Gizlilik uyarısı
Şablon hazırlarken gerçek öğrenci cevabı, adı, numarası ya da notu yapay zekâ aracına girilmesin; gerçek öğrenci ürününü YZ ile puanlamayı düşünüyorsanız önce Etik Beyan Formu gerekir. Bu içerik MEB’in (Millî Eğitim Bakanlığı) resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun ya da müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin. Araçların ücretsiz planları ve sınırları değişebilir, kontrol edin.
Bir sonraki adım
Karar notunu sınav dosyanıza ekleyin. Rubrik hazırlama için Rubrikle karar verin: yapay zekâ yorumu not yerine geçmez, beyan adımları için Etik Beyan Formunu örneklerle doldurun derslerine bakın.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): What is Human In The Loop with AI? (IBM Technology)
İzleme tavsiyesi: IBM Technology (İngilizce). Video okul ya da not vermeyi anlatmaz; insanın yapay zekâ sistemini ne zaman izleyip düzelttiğini genel olarak gösterir.
Kendinizi deneyin
Yapay zekâ bir kompozisyona 72 puan önerdi, siz katılmıyorsunuz. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026), 2.6 ve Tablo 1
- Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı 2025–2029 (ana sayfa)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/puani-yapay-zeka-vermesin-itiraz-yolunu-onceden-yazin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Rehberlik servisinde seviye ve grup kararını insanda tutun
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
