Rubrikle karar verin: yapay zekâ yorumu not yerine geçmez
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bir yazılı kâğıdını yapay zekâya gösterip “kaç puan verirsin?” diye sormak hızlı görünür. Oysa notun gerekçesini sınıfta ve veli karşısında açıklayacak olan sizsiniz. Bu derste rubrik (puanlamada kullanılan ölçüt tablosu) hazırlayıp yapay zekâdan yalnızca ölçüt başına yorum almayı, notu ise kendiniz vermeyi deneyeceksiniz. Dayanağımız Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu: belgeye göre yapay zekâ yalnızca yardımcıdır ve hiçbir koşulda öğrenciye verilecek notu tek başına belirleyemez.
Bu içerik MEB’in (Millî Eğitim Bakanlığı) resmî görüşü değildir; belgeleri aktarır. Kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin.
Önce ölçün
Bir sınıfın yazılı kâğıtlarını puanlamak sizi kaç dakika tutuyor? Yazın: ___ dakika. Aynı kâğıdı bir hafta sonra yeniden puanlasaydınız puanınız kaç puan oynardı? Tahmininizi yazın: ___ puan.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Kılavuz not konusunda ne söylüyor?
Kılavuzun 4. bölümündeki Tablo 1, öğrenci ürünlerinin değerlendirilmesinde, puanlanmasında ya da geri bildirim üretilmesinde yapay zekâ kullanmayı “Etik Beyan Formu gerekli” durumlar arasında sayıyor. Aynı satırdaki hatırlatma açık: yapay zekâ sadece bir yardımcıdır, notu tek başına belirleyemez. 2.6 numaralı ilke de yapay zekâ önerilerinin nihai karar yerine geçmediğini, insan tarafından incelenip onaylanması gerektiğini ve hatalı ya da haksız karara karşı öğrenci ile veli için itiraz yolu bulunması gerektiğini yazıyor.
Kılavuz ayrıca yapay zekâ katkısının açıkça belirtilmesini ister. Yani yapay zekâdan yardım aldıysanız bunu saklamak değil, belirtmek doğru yoldur. Bu nedenle aşağıdaki çalışmada gerçek öğrenci yazısı kullanmıyoruz: Kılavuza göre öğrenci ürünü isimler silinmiş olsa bile bir yapay zekâ sistemi tarafından işleniyorsa beyan gerekir.
1. Rubriği yapay zekâdan önce siz yazın
Ölçüt sizin kazanımlarınızdan gelir, araçtan değil. Üç ya da dört ölçüt seçin; örneğin içerik, düzen, dil ve yazım. Her ölçüt için dört düzey ve düzeyin karşılığı olan puan aralığını kendiniz yazın. Rubrik tek sayfayı geçmesin; öğrenciye de aynı sayfayı verebilmelisiniz.
2. Kendi yazdığınız deneme metniyle sınayın
- Konuyla ilgili 150 kelimelik kurgusal bir deneme paragrafı yazın; içine bilerek iki yazım yanlışı ve konudan küçük bir sapma koyun.
- Aşağıdaki komutla rubriği ve paragrafı yapay zekâya verin; puan değil, ölçüt başına gözlem isteyin.
- Yapay zekânın metinden aktardığı her alıntıyı paragrafta bulun. Metinde olmayan bir alıntı varsa araç “uydurma” yapmıştır; bu duruma halüsinasyon (yapay zekânın gerçekte olmayan bir şeyi var gibi söylemesi) denir.
- Bilerek koyduğunuz hataları yakalayıp yakalamadığına bakın.
Kopyalayıp deneyin
Aşağıdaki rubrik, sonrasında gelen deneme paragrafını değerlendirmek için kullanılacak. Puan verme. Her ölçüt için iki şey yaz: metinden birebir bir alıntı ve rubrikteki hangi düzeye yakın olduğuna dair bir cümlelik gerekçe. Metinde olmayan hiçbir şeyi alıntı gösterme. Emin olmadığın yerde “emin değilim” yaz. RUBRİK: (rubriğinizi buraya yapıştırın) PARAGRAF: (kendi yazdığınız deneme paragrafını buraya yapıştırın)
3. Aynı soruyu ikinci kez sorun
Kılavuzun 2.5 numaralı ilkesi, özellikle sınav ve notlandırma gibi kritik alanlarda araçların kullanımdan önce temel doğruluk ve güvenilirlik testlerinden geçirilmesini ister. Evde yapabileceğiniz karşılığı şu: aynı komutu yeni bir sohbette tekrarlayın ve iki yorumu yan yana koyun. Düzeyler arasında fark çıkıyorsa yorumları kesin saymayın; farkı not alın ve ölçütünüzü daha açık yazın.
4. Notu siz verin, gerekçeyi kendi cümlenizle yazın
Yapay zekâ yorumu, yalnızca gözünüzden kaçmış bir noktayı hatırlatıyorsa işe yarar. Puanı rubrik ve kendi okumanızla belirleyin, öğrenciye ya da veliye açıklarken yapay zekâdan değil rubrikteki ölçütten söz edin. Bu, insan denetimini (kararın son hâlini bir insanın vermesi) kâğıt üzerinde de görünür kılar.
Sonucu kontrol edin
- Rubriği yapay zekâya sormadan önce kendiniz yazdınız mı?
- Yapay zekânın aktardığı her alıntıyı metinde bulabildiniz mi?
- Aynı komutu ikinci kez çalıştırıp yorumları karşılaştırdınız mı?
- Notu ve gerekçesini kendi kararınız olarak yazdınız mı?
Sonra ölçün
Aynı çalışmayı bitirince yazın: rubrik hazırlamam ___ dakika sürdü; yapay zekâ ___ ölçütte benim okumamdan farklı bir yorum yaptı; metinde bulamadığım alıntı sayısı ___. Bu üç sayı, aracı notlandırma yardımında kullanıp kullanmayacağınıza karar verirken size dayanak olur.
Gizlilik uyarısı
Gerçek bir öğrencinin yazısını, adını, numarasını ya da notunu yapay zekâ aracına yapıştırmadan önce durun. Kılavuz, öğrenci ürününün isimsiz bile olsa yapay zekâyla işlenmesini beyan gerektiren durum sayıyor ve Kişisel Verileri Koruma Kurumunun (KVKK) rehberi kişisel verilerin bu sistemlerle paylaşılmamasını öneriyor. Kullanacağınız aracın yaş koşulunu kendi sayfasından, okulunuzun kuralını müdürlüğünüzden öğrenin; ücretli plan almadan önce de okulunuzun sunduğu kanalı sorun.
Bir sonraki adım
Rubrik ve soru taslağı üretmenin genel yolu için soru, sınav ve rubrik üretme dersine bakın. Belgelerin tamamını öğrenmek isterseniz MEB politika belgesi ve etik kılavuzu özeti dersi var. Gerçek bir öğrenci ürünüyle çalışacaksanız beyan sürecini anlatan aşağıdaki videoyu izleyin; video not vermeyi değil, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Bildirim Sistemini (YAZEK) tanıtır ve bu derste öğrendiklerinizin bir sonraki basamağını gösterir.
İzleme tavsiyesi: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (MEB) (Türkçe)
Kendinizi deneyin
Yapay zekâ rubrik üzerinden bir kompozisyon için ölçüt yorumu yazdı. Notu nasıl vermelisiniz?
Kaynaklar
- MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2.5, 2.6, Bölüm 4 Tablo 1)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Kasım 2025
Kaynak: yzdersleri.com/ders/rubrikle-karar-verin-yapay-zeka-yorumu-not-yerine-gecmez/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Seans sonu yazılı bilgi notunu tanı yazmadan hazırlayın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
