Meslek dersinize yapay zekâlı bir belge etkinliği ekleyin
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Mesleki ve teknik liselerde belge okumak, doldurmak ve hatasını bulmak dersin zaten parçasıdır: iş emri, servis formu, fiyat teklifi, sipariş listesi. Bu derste böyle bir belgeyi yapay zekâ aracına (sohbet ederek metin üreten bir program) hazırlatıp öğrencilerin hata avı yaptığı bir belge etkinliği kuracaksınız. Amaç belgeyi araca yazdırmak değil; öğrencinin belgeyi dikkatle okuma, hata bulma ve düzeltme becerisini çalıştırmak. Aracı yalnız siz, ders hazırlığında kullanırsınız.
Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin.
Önce ölçün
Kendi alanınızdan hatalı bir örnek belgeyi elle hazırlamak size kaç dakika sürüyor? Yazın: ___ dakika. Öğrenciler bugüne kadar bir belgedeki hatayı ortalama kaç dakikada bulabildi? Yazın: ___ dakika.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Önce çerçeveyi bilin
MEB’in Haziran 2025 tarihli Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı’nda (2025-2029) mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarına yönelik bir yapay zekâ öğretim programı ve dijital içerik hazırlanacağı yazıyor; eylem 2.1.2 kısa vadeli (0-1 yıl) olarak planlanmış. Yani belgede bir hazırlık planı var. Bu yüzden etkinliği, kendi meslek dersinizin mevcut kazanımlarına siz bağlarsınız; kazanım adını ya da kodunu okulunuzdaki güncel öğretim programından alın.
Etik Kılavuz’un 1. tablosu beyan gereken ve gerekmeyen durumları ayırıyor. Ders planı, etkinlik fikri ya da materyal hazırlamak için yapay zekâ kullanmak, öğrenci verisi içermediği ve öğrenciyi sürece doğrudan katmadığı sürece Etik Beyan Formu gerektirmiyor. Öğrenciler ise ders kapsamında araçla soru-cevap yapıyor ya da üretim yapıyorsa form dolduruluyor. İkisinde de üretilen materyalin doğruluğu öğretmenin sorumluluğunda. Bu yüzden öneri basit: aracı siz kullanın, öğrenciler kâğıt üzerinde çalışsın. Etkinliğinizin bu ayrıma girip girmediğinden emin değilseniz okulunuzun yapay zekâ etiği ekibine sorun.
1. Kurgusal belgeyi isteyin
Önce istem (prompt: yapay zekâya yazdığınız istek) hazırlayın. Gerçek firma, müşteri ya da öğrenci bilgisi kullanmayın; FİRMA A gibi uydurma adlar yeterli. Hataları sizin istediğiniz sayıda ve türde bıraktırın, anahtarı ayrı yazdırın.
Kopyalayıp deneyin
Mesleki ve teknik lisede (alanınız) dersi öğretmeniyim. Sınıf etkinliği için kurgusal bir (belge türü: iş emri, servis formu ya da fiyat teklifi) taslağı yaz. Firma ve kişi adları uydurma olsun (FİRMA A, MÜŞTERİ B gibi). Belgeye bilerek 4 hata koy: toplamda bir hesap hatası, bir eksik tarih, bir tutarsız ölçü birimi ve bir yanlış yazılmış kalem adı. Hataların yerini “Öğretmen anahtarı” başlığı altında ayrı listele. Emin olmadığın teknik değeri uydurma, o yeri “DOĞRULA” diye işaretle.
2. Anahtarı önce kendiniz denetleyin
Araç belge biçimini düzgün kurar ama alanınızın ölçü, standart ve güvenlik değerlerini yanlış yazabilir; buna halüsinasyon (aracın gerçekmiş gibi görünen yanlış bilgi üretmesi) denir. Etik Kılavuz da yanlış ya da yanıltıcı bilgi üretimi riskine dikkat çekiyor ve çıktıların eleştirel biçimde sorgulanmasını istiyor. Teknik değerleri atölyenizdeki kaynakla, ders kitabıyla ya da kurumun resmî belgesiyle karşılaştırın. Anahtardaki hataların gerçekten hata olduğundan emin olun; araç bazen bıraktığını söylediği hatayı belgeye koymaz ya da fazladan hata bırakır. Kaynağı ayırma alışkanlığı için yanıtın bilgisinin nereden geldiğini anlatan derse de bakabilirsiniz.
3. Sınıfta kâğıt üzerinde yürütün
- Belgeyi yazdırın; öğrencilere ekran değil kâğıt verin.
- Üçer kişilik gruplar kurun, on dakika verin; her grup bulduğu hataları numaralayıp yazsın.
- Gruplar bulduklarını okusun; anahtarı en son açın.
- Anahtarda olmayıp öğrencilerin bulduğu bir hata varsa onu da değerlendirin; bu, aracın gözden kaçırdığı yeri gösterir.
- Son beş dakikada öğrenciler hatalı satırı doğru haliyle yeniden yazsın.
Öğrencilerin kendileri araca belge yazdırmasını isterseniz bu, Etik Kılavuz’daki öğrenci etkileşimi durumuna girer; uygulamadan önce Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Bildirim Sistemi (YAZEK) üzerinden beyan formunu doldurmanız gerekir. Aracı önceden denemiş olmanız ve güvenlik filtrelerinin çalıştığından emin olmanız da kılavuzda ayrıca hatırlatılıyor.
Sonucu kontrol edin
- Anahtardaki dört hata gerçekten belgede var mı, elle sayın.
- Toplamları, birimleri ve tarihleri hesap makinesiyle yeniden kontrol edin.
- Belgede gerçek bir firma, kişi, telefon ya da öğrenci bilgisi olmadığından emin olun.
- Teknik terim ve ölçüleri alanınızın kaynağıyla karşılaştırın; “DOĞRULA” işaretlerini kendiniz doldurun.
- Okulunuzun ya da müdürlüğünüzün yapay zekâ yönergesi varsa etkinliğin ona uyduğunu kontrol edin.
Sonra ölçün
Etkinliği uyguladıktan sonra yazın: belgeyi hazırlamak ___ dakika sürdü; öğrencilerin ilk hatayı bulma süresi ___ dakika; anahtarı düzeltmek için ___ satırı değiştirdim. Bu üç sayı, aracın size gerçekten zaman kazandırıp kazandırmadığını gösterir.
Gizlilik uyarısı
Öğrenci adı, fotoğrafı, okul numarası, notu ya da ödevi yapay zekâ araçlarına girilmesin. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi, kişisel verilerin ve üçüncü kişilere ait bilgilerin bu sistemlerle paylaşılmamasını öneriyor. Yaş sınırı da önemli: Google’ın yapay zekâ sohbet aracı Gemini’nin yardım sayfasına göre kişisel ya da okul Google hesabıyla kullanmak için 13 yaşında (ya da ülkenizdeki geçerli yaşta) olmak gerekiyor ve okul hesabında hizmeti yönetici açıyor; bu koşullar değişebilir, aracın güncel sayfasına bakın. Ücretli plana geçmeniz gerekmez; kurgusal belge için aracın kendi ücretsiz sürümünü ve okulunuzun izin verdiği aracı kullanın. Burada yazılanlar hukuki tavsiye değildir.
Bir sonraki adım
Etkinliği tek bir belge türüyle deneyin, sonra sınıfın bulduğu hataları bir “sık hata listesine” yazın ve bir sonraki belgeyi bu listeye göre hazırlatın. Öğrencilerin verisiyle ilgili sınırları ayrıca öğrenmek için öğrenci verisi ve gizlilik dersine göz atın.
İzleme tavsiyesi: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (Türkçe, yaklaşık 5 dakika). Başlığa göre mesleki ve teknik eğitimdeki yapay zekâ uygulama örneklerini ve öğretmen görüşlerini ele alır; içeriği bu etkinliğe birebir uymayabilir, sınıfa göstermeden önce siz izleyin.
Kendinizi deneyin
Öğrencilerin hata avı yapacağı belgeyi yapay zekâyla hazırladınız. Sınıfa vermeden önce ne yaparsınız?
Kaynaklar
- MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029), Haziran 2025
- MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (Bölüm 2 ve Tablo 1)
- MEB haberi: Öğretmenler için yapay zekâ destekli eğitim rehberi hazırlandı (5 Temmuz 2025)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Kasım 2025
- Google Gemini Yardım: Gemini Uygulamaları için yaş koşulları (İngilizce; değişebilir)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/meslek-dersinize-yapay-zekali-belge-etkinligi-ekleyin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
