Yapay zekânın çözümünde hata avı etkinliği düzenleyin
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Yapay zekâ aracı (sohbet ederek yazı üreten program) bir matematik ya da fen sorusunu adım adım çözerken çoğu zaman çok emin görünür. Ortaokul sınıfında bunu fırsata çevirebilirsiniz: çözümdeki hataları öğrencilere buldurduğunuz bir hata avı etkinliği düzenleyin. Öğrenci hem konuyu pekiştirir hem de aracın her cevabına güvenilmeyeceğini kendi gözüyle görür. Bu derste çıktıyı hazırlamayı, doğrulamayı ve beyan (resmî bildirim) konusunda neye bakacağınızı öğreneceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Neden hata avı?
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029), yapay zekâ sistemlerinin aynı soruya farklı yanıtlar üretebildiğini ve bunun mutlak doğruluk konusunda soru işareti doğurduğunu söylüyor; öğretmenlerin çıktıları eleştirel bir süzgeçten geçirmesini ve sistemin doğal sapma payını hesaba katmasını istiyor. Etik Kılavuz da yanlış ya da yanıltıcı bilgi üretimi riskinin (buna halüsinasyon denir: aracın gerçek gibi görünen yanlış bilgi uydurması) belirtilmesini ve kullanıcıların çıktıyı eleştirel sorgulamasının teşvik edilmesini ister. Hata avı, bu iki beklentiyi sınıfta somut bir etkinliğe çevirir. Ayrıntı için halüsinasyon dersine bakabilirsiniz.
Önce ölçün
Sınıfınızda bir çözümde yanlış adım varsa öğrencilerin kaçı bunu kendiliğinden fark eder? Tahmininizi yazın: ___ öğrenci. Etkinlik sonunda gerçek sayıyla karşılaştıracaksınız.
1. Konuyu ve hata sayısını seçin
Müfredattaki bir konuyu seçin ve çözümde kaç hata bırakılacağına karar verin. Başlangıç için her çözümde tek hata yeterlidir: bir işlem hatası ya da bir kuralın yanlış uygulanması. Etkinlik süresi on dakikayı geçmesin diye iki kısa soru yeter.
2. Çıktıyı yalnız siz hazırlayın
Çözümü ders öncesinde, kurgusal sorularla ve yalnız siz üretin. Komutu (yapay zekâya yazdığınız istem) aşağıdaki gibi yazıp konu adını kendi konunuzla değiştirin.
Kopyalayıp deneyin
Ortaokul düzeyinde KONU ADI konusunda iki kısa soru yaz. Her sorunun çözümünü adım adım ver ve her çözümde bilerek yalnız bir hata bırak: işlem hatası ya da kuralın yanlış uygulanması. Ayrı bir başlık altında hangi adımda ne hata bıraktığını ve doğru çözümü yaz. Emin olmadığın yeri “EMİN DEĞİLİM” diye işaretle.
3. Sonucu kontrol edin
- Soruları kendiniz çözün ya da ders kitabındaki çözümle karşılaştırın. Doğru çözüm sizin elinizde olmalı.
- Aracın “bıraktığım hata” listesini adım adım sınayın. Araç bazen bıraktığını söylediği hatayı çözüme koymaz, bazen de fazladan hata bırakır.
- Aynı komutu bir kez daha çalıştırın ve iki çıktıyı karşılaştırın. Çözümler birbirinden farklıysa bunu sınıfa da gösterebilirsiniz; nedeni için aynı soruya neden farklı cevap geldiğini anlatan derse bakın.
- Konunun düzeyini ve kazanımını müfredata göre kontrol edin. Etik Kılavuz, üretilen ders materyalinin doğruluğunun ve müfredata uygunluğunun öğretmenin sorumluluğunda olduğunu hatırlatıyor.
- Çıktıyı kâğıda alın; öğrenci aracı kullanmadan yalnız bu kâğıtla çalışsın.
4. Etkinliği sınıfta yürütün
Öğrencileri üç dört kişilik gruplara ayırın ve her gruba çözümlü kâğıdı verin. Gruplar “hata dedektifi” kartı doldursun: hata hangi adımda, neden hata ve doğrusu ne. Sekiz on dakika sonra gruplar buldukları hatayı anlatsın. Son olarak sınıfa şunu sorun: “Bu çözüm kendinden emin yazılmıştı; hatayı fark etmemizi sağlayan ne oldu?” Böylece öğrenci, doğruluğu görünüşe değil kontrole bağlamayı yaşayarak öğrenir.
Beyan formu gerekir mi?
MEB’in Etik Kılavuzu’ndaki örnek tabloya göre ders hazırlığı, materyal üretimi ve etkinlik fikri oluşturma için beyan formu gerekmez. Buna karşılık öğrencilerin ders kapsamında yapay zekâyla soru-cevap yapması ve öğretmenin sınıfta akıllı tahtada konuyu yapay zekâ desteğiyle işlemesi beyan gerektiren durumlar arasında sayılıyor; formu Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Bildirim Sistemi (YAZEK) üzerinden uygulamadan önce doldurursunuz. Bu etkinlikte çıktıyı hazırlıkta üretip kâğıtla kullanıyorsunuz; aracı sınıfta canlı göstermeyi ya da öğrencilere kullandırmayı düşünüyorsanız önce beyanı yapın. Hangi gruba girdiğinizden emin değilseniz müdürlüğünüze ve okulunuzdaki etik ekibe sorun.
Sonra ölçün
Etkinlikten sonra hatayı kaç öğrencinin bulduğunu yazın: ___ öğrenci. Başta yazdığınız tahminle karşılaştırın. Hatayı bulmaları kaç dakika sürdü ve hangi grup hangi yolla buldu? Bir sonraki etkinlikte hata sayısını ya da zorluğu buna göre ayarlayın.
Gizlilik uyarısı
Bu etkinliğin ham maddesi öğrenci değil, kurgusal sorudur. Öğrenci ödevini, kompozisyonunu, notunu, ses kaydını ya da adını araca yüklemeyin: Etik Kılavuz’a göre isimler silinmiş ve anonimleştirilmiş olsa bile öğrenci ürünlerinin yapay zekâ ile işlenmesi beyan gerektirir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) rehberi de ad, adres, telefon gibi bilgilerin paylaşılmamasını, olay anlatırken genel ifade kullanılmasını önerir. Araç olarak okulunuzun izin verdiğini kullanın; ücretsiz sürümlerin kapsamı ve sınırları değişebilir, kontrol edin. Bu içerik Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin.
Bir sonraki adım
Etkinliği ters çevirin: öğrenciler kendi soruları için bilerek hatalı bir çözüm yazsın ve arkadaşlarına buldursun. Sınıfça birlikte yazacağınız kurallar için sınıfın yapay zekâ kuralı dersine bakın. Hata türlerini ayırmak için yapay zekânın hata türleri dersi de işe yarar.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): Yapay Zeka Halüsinasyon Problemi
İzleme tavsiyesi: Bebar Bilim (Türkçe, yaklaşık 9 dakika). Başlığa göre yapay zekânın halüsinasyon sorununu anlatır; içeriği bu etkinliğe birebir uymayabilir, sınıfa göstermeden önce siz izleyin.
Kendinizi deneyin
Yapay zekâyla hazırladığınız çözümlü sorudan hata avı etkinliği yapacaksınız. Önce ne yaparsınız?
Kaynaklar
- MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları): 2.3 Şeffaflık, 2.5 Güvenilirlik ve 4.1.1 Etik beyan formu bölümleri
- MEB Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı 2025-2029
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zekanin-cozumunde-hata-avi-etkinligi-duzenleyin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Yapay zekâyı puanlamada yalnız ikinci okuyucu yapın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
