Yapay zekâ sınıf etkinliği: aynı soruyu iki kez sorun
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Öğrencilere “yapay zekâ yanılabilir” demek kolaydır; inanmaları zordur. Bunu bir kez sınıfta yaşatmanın yolu, aynı soruyu yapay zekâya iki kez sorup çıkan iki cevabı öğrencilerin eline vermektir. Bu yapay zekâ sınıf etkinliği, ilkokulun üst sınıflarından ortaokul sonuna kadar uyarlanabilir (sınıf düzeyi bizim önerimizdir). Sohbet aracını yalnızca siz kullanırsınız; öğrenciler kâğıt ya da ekran üzerinden cevapları inceler.
Hemen yapın
- Ders kitabından kısa, doğrulanabilir bir konu seçin.
- Aynı komutu iki ayrı sohbette gönderin; cevapları “A” ve “B” diye çıktı alın.
- Öğrencilerle her bilgiyi kitapta arayıp işaretleyin.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun: Öğrenci tek cevaba güvenir
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) “Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029)” adlı belgesi, yapay zekâ sistemlerinin aynı soruya farklı yanıtlar üretebilmesinin mutlak doğrulukla bilgi sunma kapasitesi konusunda soru işaretleri doğurduğunu belirtir. Bu nedenle öğretmenlerin çıktıları eleştirel bir süzgeçten geçirmesini önerir. Bu etkinlik, belgedeki bu tespiti öğrenciye gösteren küçük bir deneydir: aynı soru, iki cevap, hangisine güveniriz?
Önce ölçün
Sınıfa “yapay zekâ cevap verdiyse doğrudur” cümlesini söyleyin ve kaç öğrencinin katıldığını elle sayın: ___ / ___ öğrenci. Etkinlikten sonra aynı cümleyi yeniden sorun.
1. Doğrulanabilir tek bir konu seçin
Konu, öğrencilerin ders kitabında, atlasta ya da sözlükte bulabileceği bir bilgi olmalı: örneğin fen dersinde bir canlı grubunun özellikleri, sosyal bilgilerde bir bölgenin iklimi, Türkçede bir sözcüğün anlamı. Tartışmalı ya da kişisel görüş gerektiren konulardan kaçının; amaç kaynakla karşılaştırmadır.
2. Aynı soruyu iki ayrı sohbette sorun
Sohbet aracında iki yeni sohbet açın ve aynı komutu (yapay zekâya yazdığınız istek) birinde de ötekinde de gönderin. İki ayrı sohbet kullanmanın nedeni, ikinci cevabın birincisinden etkilenmemesidir. Köşeli parantez içindeki yeri kendi konunuzla değiştirin.
Kopyalayıp deneyin
Ortaokul 6. sınıf öğrencisine [KONU] konusunu en çok 100 kelimeyle anlat. Sonra anlattığın metindeki kontrol edilebilir bilgileri (sayı, ad, ölçü, tarih) madde madde listele. Emin olmadığın bilgiyi “emin değilim” diye işaretle.
3. İki cevabı “Cevap A” ve “Cevap B” diye yazdırın
Hangisinin hangi sohbetten geldiğini yazmayın. Çıktıları kelime kelime aynen kopyalayın, düzeltme yapmayın. Küçük gruplara bir A bir B verin. Öğrenci adı, fotoğrafı ya da notu bu çıktılarda hiçbir şekilde yer almamalı.
4. Grupla “iddia avı” yaptırın
- Her grup iki metinde de geçen ve birbirinden farklı olan bilgileri (sayı, ad, ölçü) renkli kalemle işaretler.
- Kitap, atlas ya da sözlükte her bilgiyi arar ve yanına “bulundu”, “farklı” ya da “bulunamadı” yazar.
- Gruplar, hangi cevabın daha güvenilir göründüğüne karar verir ve gerekçesini bir cümleyle yazar.
- Sınıfça şu soruya cevap aranır: “İki cevap aynı çıksaydı doğru olduklarını kanıtlar mıydı?”
Son soru önemlidir. İki cevabın aynı çıkması, doğru olduğunu göstermez; yanlışı iki kez de aynı biçimde söylemiş olabilir. Doğruluğu kaynak belirler.
Sonucu kontrol edin
- Etkinlikten önce çıktıları siz kitapla karşılaştırın. İki cevapta da hiç fark çıkmayabilir; bu durumda konuyu ya da komutu değiştirin ve etkinliği başka bir gün yapın. Farkı zorla göstermeye çalışmayın.
- Öğrencilerin “bulunamadı” yazdığı bilgilerin gerçekten kitapta olmadığından emin olun; belki farklı bir sözcükle yazılmıştır.
- Çıktıda yanlış bir bilgi varsa sınıftan saklamayın; doğrusunu kaynaktan birlikte bulup tahtaya yazın, böylece yanlış kafalarda kalmaz.
- Yapay zekâ aracının kullanım şartlarındaki yaş sınırlarını kontrol edin. Bu etkinlikte öğrenciler aracı kendileri kullanmıyor, ama kullandırmayı düşünüyorsanız okulun ve MEB’in ilgili kurallarına bakmanız gerekir.
Sonra ölçün
Etkinlikten sonra başlangıçtaki cümleyi yeniden sorun: “yapay zekâ cevap verdiyse doğrudur” diyenler artık ___ / ___ öğrenci. Bir ay sonra bir ödevde “kaynağını nereden doğruladın?” sorusunu kaç öğrencinin kendiliğinden yanıtladığını not edin.
Sık yapılan hata
İlk hata, etkinliği yapay zekâya karşı bir “yakalama oyunu”na çevirmektir. Amaç, aracı kötülemek değil, öğrenciye kaynağa bakma alışkanlığı kazandırmaktır. İkinci hata, çıktıları önceden okumamaktır; iki cevapta uygunsuz ya da yanlış yönlendirici bir ifade çıkarsa sınıfta ilk siz görmüş olmalısınız. Üçüncü hata, tek bir etkinlikle “yapay zekâ okuryazarlığı kazandırdık” saymaktır; alışkanlık tekrarla gelir.
Gizlilik uyarısı
Sohbet aracına öğrenci adı, fotoğrafı, notu, sınıf listesi ya da veli bilgisi yazmayın. MEB’in öğretmenlere yönelik yapay zekâ rehberini duyuran haberde etik ilkeler arasında “Mahremiyet ve Veri Güvenliği” sayılıyor. Komuta yalnızca genel ders konusunu yazın. Bu ders genel bilgidir; okulunuzun ve MEB’in güncel yönergeleri önceliklidir.
Bir sonraki adım
Etkinlikten sonra sınıfa kalıcı bir kural yazdırın. Sınıfın yapay zekâ kuralını öğrencilerle birlikte yazın dersi bunun için bir yol gösterir. Doğrulama alışkanlığını pekiştirmek için yapay zekâ cevabını doğrulayın dersine ve cevapların neden değiştiğini anlatan yapay zekâ aynı soruya neden farklı cevap veriyor dersine bakın. Sözlükte halüsinasyon (hallucination) maddesi, yapay zekânın kendinden emin biçimde yanlış bilgi vermesini açıklar.
Kendinizi deneyin
Aynı soruya yapay zekâdan iki kez aynı cevap geldi. Bu ne anlama gelir?
Kaynaklar
- MEB Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü: Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029)
- MEB: Öğretmenler için yapay zekâ destekli eğitim rehberi hazırlandı (5 Temmuz 2025)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zeka-sinif-etkinligi-ayni-soruyu-iki-kez-sorun/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
