Ayşe örneğiyle bilgiyi anonimleştirin
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Seans notunu yazdınız; içinde bireyin adı, okulu, yaşı ve rapor bilgisi var. Yapay zekâdan (insan gibi yazan bilgisayar programı) aynı notla ilgili etkinlik fikri istemek cazip, ama notu olduğu gibi yapıştırmak kimlik bilgisini kurumunuzun dışına çıkarır. Bu derste anonimleştirme denen ayıklama işini “Ayşe” adlı tamamen uydurma bir örnekle yapacaksınız. Ayşe gerçek biri değildir; örnekteki hiçbir ayrıntı gerçek bir bireye ait değildir. Sonunda elinizde araca güvenle yazabileceğiniz bir istem olacak.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun: Bir not, kimliği açık eden birçok ipucu taşır
Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi, ad-soyad, adres, telefon numarası ve kimlik bilgileri gibi kişiyi doğrudan ya da dolaylı tanımlamaya elverişli bilgilerin paylaşılmaktan kaçınılmasını; bilgi paylaşılırken de mümkün olduğunca anonimleştirilmiş ve genelleştirilmiş ifadelerin tercih edilmesini önerir. Rehber ayrıca kişilerin sağlığına ilişkin verilerin özel nitelikli kişisel veri sayıldığını anımsatır. Sağlık ve rapor bilgisi, bu yüzden araca hiç girmemesi gereken bilgidir.
Rehber, anonim hâle getirmeyi şöyle tarif eder: veriler başka verilerle eşleştirilse bile kimliği belirli ya da belirlenebilir bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle gelmelidir. Bunun gerçekten sağlandığı da nesnel ölçütlerle gösterilmelidir. Aşağıdaki adımlar bu ölçüye ulaştığınızı garanti etmez; kimlik bilgisini azaltır. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve kurumunuzun yönergesini kontrol edin.
Önce ölçün
Son yazdığınız seans notunu açın ve içinde kaç tane kimliği gösteren ayrıntı bulunduğunu sayın (ad, okul, tarih, yaş, yakın adı, yer): ___ . Aracı bu nottan önce hiç temizlemeden kullandınız mı: evet / hayır.
1. Ayşe’nin notunu önce olduğu gibi okuyun
Uydurma not şöyle olsun: “Ayşe (7), Örnek İlkokulu 1-B, raporlu. Bugün 14.00 seansında makas kullanırken zorlandı. Annesi Fatma Hanım ev ödevi sordu.” Bu üç cümlede en az sekiz ipucu var: ad, yaş, okul, sınıf, rapor durumu, saat, yakının adı ve gerçekte çalışılan beceri.
2. Dört grupta ayıklayın
- Doğrudan tanıtanlar: ad, soyad, kimlik numarası, telefon, adres. Hepsini silin. Ayşe yerine “bir birey” yazın.
- Dolaylı ipuçları: okulun adı, sınıf ve şube, ilçe, saat ve gün, yakınların adı. Bunları da silin; küçük bir merkezde “salı 14.00” bile birini gösterebilir.
- Sağlık ve rapor bilgisi: “raporlu”, tanı, ilaç, test sonucu. Etkinlik fikri için gerekmez; tamamen çıkarın, yerine bir şey yazmayın.
- Yaş: kesin yaş yerine geniş bir aralık yazın, örneğin “ilkokul çağında”. Etkinliğe yaş gerekiyorsa yaklaşık bir aralık yeter.
Geriye kalan şudur: “İlkokul çağında bir birey, makas kullanımı üzerine çalışıyor.” Araç için gereken tek şey budur. Sade bir hatırlatma: ayıklama, notu yazdıktan sonra değil, istemi yazarken yapılır; temiz kopyayı elle hazırlayın.
Aynı alışkanlık başka belgelerde de işe yarar. Şikâyet belgesi için Şikâyet belgesini yüklemeden önce kişisel bilgiyi kapatın yazısına, genel liste için Yapay zekâya yazmamanız gereken bilgiler dersine bakın.
3. Temiz istemi yapay zekâya yazın
Ücretsiz sürümü olan bir sohbet aracı yeterlidir; planlar ve sınırlar değişebilir, aracın kendi sayfasına ve kurumunuzun iznine bakın.
Kopyalayıp deneyin
Özel eğitim merkezinde eğitmenim. İlkokul çağında bir bireyle makas kullanımı üzerine 40 dakikalık bir seans planlıyorum. Ad, okul, tanı ya da rapor bilgisi vermiyorum ve senden de bunları isteme. Üç farklı etkinlik fikri yaz; her biri için gerekli malzemeyi ve sade bir yönergeyi ekle. Bireyin gelişimi hakkında hüküm, tanı ya da yöntem önerisi yazma; yalnız etkinlik fikri ver.
Sonucu kontrol edin
- Araç ad, okul ya da rapor sormuşsa cevap vermeyin; isteminize dönün.
- Çıktıda tahmin edilmiş bir tanı ya da gelişim yorumu varsa silin; yapay zekâ tanı koymaz.
- Etkinlikleri, Bakanlıkça onaylı destek eğitim programının hedefleriyle kendiniz karşılaştırın.
- Notun gerçek adlı kopyasını yalnız kurum içinde, dosyasında saklayın.
Sonra ölçün
Temizlediğiniz istemde kimliği gösteren kaç ayrıntı kaldı: ___ . Başta saydığınız sayıyla farkı yazın. Sıfır değilse neden kaldığını ve nasıl çıkaracağınızı not edin.
Gizlilik uyarısı
Ayşe uydurmadır; sizin bireyiniz değil. Gerçek bir bireyin adını, raporunu, tanısını ya da fotoğrafını ayıklamadan da, ayıkladıktan sonra da araca yapıştırmayın. “Temizledim” demek “anonim oldu” demek değildir. Küçük bir grupta yaş, beceri ve gün bilgisi birleşince kişi bulunabilir. Şüphede kalırsanız yazmayın. Çıktıyı merkezin uzmanı (eğitmen, psikolog, Rehberlik ve Araştırma Merkezi uzmanı) okur ve sorumluluğu üstlenir.
Bir sonraki adım
Merkezde bu dört grubu bir kontrol listesine çevirin ve notu araca yazmadan önce herkes bu listeyi gözden geçirsin. Terim olarak kişisel veri maddesine, özel eğitim verisi için Özel gereksinimli öğrenci verisini sohbet botuna girmeyin yazısına bakın.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): Kişisel Veri Nedir? (Kişisel Verileri Koruma Kurumu)
İzleme tavsiyesi: Kişisel Verileri Koruma Kurumu (Türkçe). Kısa bir video; kişisel verinin ne olduğunu anlatır. Bu dersteki ayıklama adımlarını göstermez.
Kendinizi deneyin
Seans notunuzda “Ayşe (7), Örnek İlkokulu, raporlu” yazıyor ve etkinlik fikri için yapay zekâya danışacaksınız. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113
- Millî Eğitim Bakanlığı: Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği (destek eğitim programları, Madde 16)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/ayse-ornegiyle-bilgiyi-anonimlestirin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Beş maddelik kural kartıyla sahte çağrıyı durdurun
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
