Fotoğrafı görüldüğü kadarıyla betimlemek

Bu ders genel bilgi verir; hukuki tavsiye ya da uzman görüşünün yerine geçmez.

Eski bir fotoğrafı albüme koymadan önce ona bir açıklama yazmanız gerekir. Yapay zekâ bu açıklamayı hızlı yazar; ama görmediği şeyi de görmüş gibi yazabilir.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Fotoğrafta görünen ile sizin bildiğiniz şeyi birbirinden ayırmayı
• Aynı fotoğraf için kısa bir betimleme ve ayrı bir albüm alt yazısı hazırlatmayı
• Yapay zekânın kimlik, yer ve tarih tahminini komutla nasıl engelleyeceğinizi
• Fotoğrafı bir araca vermeden önce kişisel veri açısından neye bakacağınızı

Görünen ile bildiğiniz aynı şey değildir

Elinizde arkasında hiçbir not olmayan, siyah beyaz bir fotoğraf olsun: karlı bir avluda iki çocuk. Gözle görülen şudur: kar, avlu, kalın montlar, iki çocuk. “Kastamonu’daki dedemin evi, 1975 kışı, iki kardeş” ise görüntüden çıkmaz. Bu bilgi hafızanızdan ya da bir akrabanızın anlatısından gelir.

İkisi aynı cümlede durursa, sonradan hangisinin fotoğrafa, hangisinin hatıraya dayandığını ayıramazsınız. Bu yüzden betimleme yalnızca görüneni yazar. Kimlik, yer ve tarih ayrı alanlara, kaynağıyla birlikte girer. Sonraki derslerde bu alanları dolduracaksınız.

İki ayrı açıklama yazılır

W3C’nin görseller için alternatif metni anlatan eğitim sayfasına göre görsellerin, temsil ettikleri bilgiyi ya da işlevi anlatan bir metin karşılığı olmalıdır. Bu metne alternatif metin (alt text) denir; ekran okuyucu (screen reader) gibi araçlar onu okuyarak görseli göremeyen kişiye bilgiyi aktarır. Sayfa, fotoğraf gibi bilgi taşıyan görseller için en azından kısa bir betimleme ister. Ayrıntının ne kadar olacağını ise içeriğe ve bağlama göre seçmenizi söyler.

Albümünüzde bunu iki katmanla uygulayabilirsiniz; alt yazıyı W3C sayfası ele almaz, bu ayrım dersin önerisidir. Kısa betimleme tek cümlelik, görüneni anlatan metindir. Albüm alt yazısı (caption) ise sayfayı okuyana bağlam verir. Alt yazıya duygu ya da akrabalık yüklemeden önce o bilginin kaynağını kaydetmiş olmanız gerekir.

Komutu nasıl yazarsınız?

Önce kısa bir komut deneyin ve neyin eksik kaldığına bakın.

Bu komutla araç genellikle bir hikâye uydurur: “1970’lerde bir köy evinin bahçesinde oynayan kardeşler.” Güzel okunur ama hiçbir parçası fotoğraftan kanıtlanamaz. Şimdi sınırı siz çizin.

Çıktıda “kardeş”, “köy” ya da “1975” gibi bir sözcük varsa araç sınırı aşmıştır. Sözcüğü silin ve gerekirse komutu yeniden verin.

Tahmin neden bu kadar sakıncalı? Çünkü albüme bir kez “1975, Kastamonu” diye yazılan bilgi, yıllar sonra aile kaydı gibi okunur. Kimse onun bir aracın tahmini olduğunu hatırlamaz. Yanlış çıkarsa düzeltmesi de zordur, çünkü başka belgeler ve kişiler onu kaynak olarak göstermeye başlar. Bu nedenle bilmediğiniz şeyi boş bırakmak, uydurulmuş bir şeyi yazmaktan daha güvenlidir.

Kalabalık karelerde nasıl ilerlersiniz?

Bir bayram sofrasında on kişi görünüyorsa tek cümle yetmez. Yapay zekâdan betimlemeyi soldan sağa, ön plandan arka plana doğru yazmasını isteyin. Her kişiyi “kişi-01, kişi-02” diye numaralatın; ad vermesine gerek yok. Böylece sonraki aşamada, yani görüşme yaparken, “soldaki üçüncü kişi” demeden numarayla soru sorabilirsiniz.

Kısa betimleme yine tek cümle kalır: “Bir masanın çevresinde on kişi oturuyor, ortada büyük bir tepsi var.” Ayrıntılı sıralama albüm kaydındaki uzun alana girer. İki katmanı karıştırmazsanız hem erişilebilir hem düzenli bir albüm elde edersiniz.

Fotoğrafı vermeden önce neye bakmalısınız?

KVKK’nın üretken yapay zekâ rehberi, görüntü ve ses kayıtlarını kişisel veri örnekleri arasında sayar. Aynı rehber, ad ve soyad gibi kişiyi tanımlayan bilgilerin ve üçüncü kişilere ait kişisel verilerin paylaşılmamasını, kullandığınız uygulamanın aydınlatma metnine ve gizlilik ayarlarına bakılmasını önerir. Rehber ayrıca biyometrik verilerin özel nitelikli kişisel veri olduğunu belirtir.

Bunun pratik sonucu şudur: yapay zekâdan fotoğraftaki yüzü tanımasını ya da “bu kim” diye eşleştirmesini istemeyin. Kimliği aile büyükleri söyler, siz kaydedersiniz. Fotoğrafta çocuk varsa, yakın çevrenizin dışında görünmesini istemeyeceğiniz bir kareyi hiç yüklemeyin.

Adım adım uygulama

1. Fotoğrafa bir numara verin (örneğin 001) ve ön yüzü ile arka yüzüne ayrı ayrı bakın.
2. Kendi gözünüzle üç şey yazın: ortam, kişi sayısı, ne yaptıkları.
3. Aracın gizlilik ayarlarına bakın; verinin model geliştirme için kullanılıp kullanılmadığını öğrenin.
4. Güçlü komutu fotoğrafla birlikte verin. Kimlik ve tarih notlarınızı komuta eklemeyin.
5. Çıktıyı kendi üç satırınızla karşılaştırın; tahmin içeren sözcükleri silin.
6. Kısa betimlemeyi ve alt yazıyı albüm kaydında ayrı alanlara işleyin.

Kontrol listesi

• Kısa betimlemede yer adı, akrabalık ya da tarih var mı?
• Alt yazıda fotoğrafta görünmeyen bir duygu ya da ilişki var mı?
• Aracın yüz eşleştirmesi yapmadığından emin oldum mu?
• Fotoğraftaki üçüncü kişileri ve çocukları düşündüm mü?

Sık yapılan hatalar

• Betimleme ile hikâyeyi tek metinde birleştirmek.
• Aracın ürettiği güzel cümleyi, fotoğrafla karşılaştırmadan albüme almak.
• Fotoğraftaki kişilerin adlarını komuta yazmak.
• Kısa betimleme yerine üç paragraflık bir metni alternatif metin olarak kullanmak.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• W3C WAI: Görseller için alternatif metin eğitimi (İngilizce)
• KVKK: Üretken yapay zekâ ve kişisel verilerin korunması rehberi (PDF) (Türkçe)

Son kontrol: 10 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/fotografi-gorundugu-kadariyla-betimlemek/ · Yapay Zeka Dersleri