Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası’na sade bir bakış: risk sınıfları

İzmir’de tekstil firması sahibi Mehmet Bey’in Avrupa’daki müşterisi, sözleşmeye “yapay zekâ kullanımı AB Yapay Zekâ Yasası’na uygun olmalı” maddesini eklemek istiyor. Mehmet Bey Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası’nı hiç okumadı, neyi soracağını da bilmiyor.

Bu ders hukuki danışmanlık değildir. Yasanın risk temelli yaklaşımını (risk-based approach) ve dört risk sınıfını resmî kaynaklarla anlatır; bağlayıcı metin her zaman EUR-Lex’teki resmî metindir.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Yasanın dört risk sınıfını ve her birine örnekleri.
• Sohbet botu gibi bir aracın hangi sınıfa girebileceğini ön fikir olarak değerlendirmeyi.
• Takvimin neden değişebildiğini ve güncel tarihi nereden kontrol edeceğinizi.

Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası nedir, kimi kapsar?

Resmî adı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin 13 Haziran 2024 tarihli 2024/1689 sayılı Tüzüğü’dür. Avrupa Komisyonu yasanın 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girdiğini yazıyor. Komisyonun anlatımına göre kurallar, AB dışında bulunanlar dahil, bir yapay zekâ sistemini AB pazarına sunan ya da AB’de kullanan kuruluşları kapsıyor. Sistemi geliştiren sağlayıcı (provider) ile onu kullanan kuruluşun (deployer) yükümlülükleri farklı.

Bu AB’nin düzenlemesidir, Türkiye’nin kanunu değildir. Ama AB pazarına çalışan bir işletme bu sınıflarla ilgili sorularla karşılaşabilir.

Dört risk sınıfı

• Kabul edilemez risk: yasaktır. Komisyon örnek olarak sosyal puanlamayı, işyerinde ve eğitim kurumlarında duygu tanımayı, yüz tanıma veri tabanı için internetten ayrım gözetmeden görüntü toplamayı sayıyor.
• Yüksek risk: piyasaya sunulmadan önce sıkı yükümlülükler gerekir. Örnekler: işe alımda özgeçmiş eleyen yazılım, kredi puanlama, sınav puanlama, vize başvurularının otomatik incelenmesi.
• Şeffaflık riski: kullanıcının bilgilendirilmesi gerekir. Sohbet botlarında kişi bir makineyle konuştuğunu bilmeli; derin sahte (deepfake) içerikler açıkça etiketlenmeli.
• Asgari risk: yasada ek kural yoktur. Video oyunları ve istenmeyen posta filtreleri örnek; çoğu yapay zekâ sistemi bu grupta.

Genel amaçlı modeller ve takvim

Geniş bir işi yapabilen genel amaçlı yapay zekâ modelleri (general-purpose AI models) için şeffaflık ve telif kuralları Ağustos 2025’ten beri uygulanıyor; sistemik risk taşıyabilecek modellerde ayrıca risk değerlendirmesi isteniyor. Yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülükleri ise 2 Şubat 2025’ten beri geçerli.

Komisyon sayfasına göre 2026’da yürürlüğe giren AI Omnibus ile yüksek risk kuralları ertelendi: Ek III’teki hassas alanlar için 2 Aralık 2027, ürünlere gömülü sistemler için 2 Ağustos 2028. Takvim yeniden değişebilir; güncel hâli için Komisyon sayfasına bakın.

Videoyla izleyin

İzlerken şuna dikkat edin: Videonun risk sınıflarını nasıl anlattığına dikkat edin; yasanın tarihleri sonradan değiştiği için güncel takvimi Komisyon sayfasından kontrol edin.

Video: Stanford HAI (İngilizce). Türkçe altyazı için YouTube’da altyazı ayarını açabilirsiniz.

Adım adım uygulama

1. Avrupa Komisyonu’nun AI Act sayfasını açıp dört sınıfın örneklerini okuyun.
2. Kullandığınız ya da düşündüğünüz üç yapay zekâ uygulamasını yazın (örneğin müşteri sohbet botu, özgeçmiş eleme aracı, istenmeyen posta filtresi).
3. Her birini bir sınıfa yerleştirin.
4. Emin olmadıklarınızı işaretleyin ve örnek isteği kullanarak ön fikir alın.
5. Belirsiz kalanlar için Komisyonun sayfasını yeniden okuyun; hâlâ belirsizse uzmana danışın.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• EUR-Lex, Regulation (EU) 2024/1689 (Artificial Intelligence Act) (İngilizce)
• Avrupa Komisyonu, AI Act (İngilizce)
• Avrupa Komisyonu, Navigating the AI Act (İngilizce)
• Avrupa Parlamentosu, EU AI Act: first regulation on artificial intelligence (İngilizce)
• Stanford HAI: The E.U. AI Act: A Risk-Based Policy Approach to AI Applications (video, İngilizce)

Son kontrol: 11 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/avrupa-birligi-yapay-zeka-yasasina-sade-bir-bakis-risk-siniflari/ · Yapay Zeka Dersleri