Tek hatayı inceleyip öğrendiğini yeni örneğe taşımak

Nurten Hanım’ın gider listesinde formül 4.380 lira gösteriyor, elle topladığı sonuç ise 5.650. Bu derste bir hatayı beklenen, bulunan ve farkla çözümlemeyi, her seferinde tek şeyi değiştirmeyi ve öğrendiğinizi yeni bir listeye taşımayı öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Bir hatayı beklenen, bulunan ve fark olarak kaydetmeyi
• Farkın size nereye bakacağınızı nasıl gösterdiğini
• Tek seferde yalnız bir değişkeni değiştirmenin neden gerektiğini
• Aynı yöntemi nedeni farklı yeni bir hataya taşımayı

Hatayı üç sayıyla kaydedin

“Bir şey yanlış” demek çözüm başlatmaz. Üç sayı yazın: beklenen 5.650, bulunan 4.380, fark 1.270. Fark sayısı bir ipucu taşıyor. Listede 850 ve 420 liralık iki kalem var ve 850 + 420 tam 1.270 ediyor. Demek ki formül yanlış toplamamış; iki kalem toplama hiç girmemiş. Şimdi bakılacak yer belli: yalnızca o iki hücre.

Bu iki tutar bir mesajdan yapıştırılmıştı. Bir üretici yardım sayfası, metin olarak saklanan sayıların beklenmedik sonuçlara yol açabileceğini ve bu hücrelerde yeşil bir hata göstergesi çıkabileceğini anlatıyor; göstergedeki seçenekle hücreler sayıya çevriliyor.

Üç sayıyı yazmak, yapay zekâya sormadan önce de işe yarar; yazarken ipucunu kendiniz görürsünüz. Fark hiçbir satırla eşleşmezse bu da bir bilgidir: fark birden fazla kaynaktan geliyor olabilir. O zaman en büyük şüpheli kalemden başlayın, yalnız onu düzeltip farkın ne kadar küçüldüğüne bakın, kalan farkla aynı işi tekrarlayın.

Her seferinde yalnız bir şeyi değiştirin

Nurten Hanım’ın aklına üç şey geldi: iki hücreyi düzeltmek, formül aralığını genişletmek, bütün sütunun biçimini değiştirmek. Üçünü birden yaparsa toplam doğru çıksa bile hangisinin işe yaradığını bilemez. Bir üstbiliş rehberi, öğrencilerin ilerlemelerini izlemelerini ve seçtikleri yöntemlerde gerekli değişiklikleri yapmalarını önerir; hedef belirleme derlemesi de geri bildirimin hedefle birlikte, hedefin tek başına verdiğinden daha etkili olduğunu bildirir. Tek değişkende geri bildirim temiz gelir: değiştirdiniz, sonuca baktınız, nedeni biliyorsunuz.

Değişiklikten önce beklediğiniz sonucu yazın: toplam 5.650 olmalı. Sonuç beklentiyle tutmuyorsa değişikliği geri alın ve bir sonraki tek değişkene geçin; iki denemeyi üst üste bırakırsanız hangisinin etkisi olduğunu yine bilemezsiniz.

Yapay zekâdan da çözümü değil, önce sınanacak tek değişkeni isteyin.

Bu komut size bir sürü olası neden ve değişiklik getirir. Hangisi işe yaradı, bilemezsiniz.

Nurten Hanım iki hücreyi seçip hata göstergesindeki sayıya çevirme seçeneğini uyguladı; toplam 5.650 oldu. Sonra olanı tek satıra yazdı: beklenen 5.650, bulunan 4.380, fark 1.270, neden metin olarak yapıştırılan iki tutar, değişiklik yalnız o iki hücrenin dönüştürülmesi. Yapay zekâ da yanılabilir. Önerisini ekranda sınayın; fark eşleşmiyorsa öneriyi bırakın.

Gider listesini yapay zekâya vermeden önce satıcı ya da kişi adlarını silin; komuta yalnızca sayıları ve kalem türünü yazın. Banka hesap numarası, telefon ya da daire sahiplerinin adları komuta girmez.

Öğrendiğinizi yeni bir örneğe taşıyın

Bir hatayı çözmek yeterli değil; aynı yöntemi yeni bir hatada kullanabilmek gerekir. Gentner ve arkadaşlarının müzakere öğrenen yeni başlayanlarla yaptığı çalışmada, karşılaştırmaya verilen destek arttıkça öğrenileni yeni duruma aktarma (transfer) oranı da arttı. Biz bu fikri hatalara uyarlıyoruz: karşılaştıracağınız şey iki hatanın nedeni değil, izlediğiniz yol.

Nurten Hanım bu kez su payı listesine baktı. Elle toplam 3.530, formül 3.270, fark 260. Yöntem aynı: fark hangi satırın değeri? Listenin son dairesinin payı 260. Bu sefer metin sayı yok; formül aralığı C12’de bitiyor, son satır C13. Neden farklı, adımlar aynı: üç sayı yaz, farkı satırlarla eşle, tek değişkeni değiştir.

Yapay zekâya sormadan önce tahmin yazın: sizce fark nereden geliyor? Nurten Hanım “son daire toplamaya girmemiş olabilir” yazdı, sonra formülün başvurduğu aralığa baktı ve doğruladı. Tahmininiz tutmazsa bu da bir kazanç: yöntemin hangi basamağında takıldığınızı gösterir. Ardından komutu aynı kalıpla verip tahmininizle karşılaştırın.

Hata kaydını sürdürürseniz bir süre sonra elinizde küçük bir sözlük birikir: metin olarak yapıştırılmış sayı, aralığın dışında kalan satır, kaymış adres. Her kayıt, bir sonraki hatada ilk bakacağınız yeri gösterir.

Adım adım uygulama

1. Beklenen, bulunan ve farkı yazın.
2. Farkı tek tek satırların değerleriyle karşılaştırın.
3. Yapay zekâdan yalnız tek bir kontrol edilecek değişken isteyin.
4. Yalnız o değişkeni değiştirin, sonucu izleyin.
5. Düzelmediyse değişikliği geri alıp bir sonrakine geçin.
6. Hatayı ve çözüm yolunu iki cümleyle kaydedin.
7. Aynı yolu farklı bir listede, önce tahmin ederek deneyin.

Kontrol listesi

• Üç sayıyı yazdınız mı?
• Fark bir satırla ya da satır grubuyla eşleşiyor mu?
• Aynı anda yalnız bir şeyi mi değiştirdiniz?
• Düzelmeyen değişikliği geri aldınız mı?
• Yeni örnekte önce tahmin ettiniz mi?

Sık yapılan hatalar

• Bütün hücrelerin biçimini toptan değiştirmek
• Farkı hesaplamadan nedeni tahmin etmek
• Düzeltme işe yaramadığı hâlde değişikliği bırakıp yenisini eklemek
• Yeni örneği ilk hatanın aynısı sanıp acele etmek

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Microsoft Destek: Metin olarak depolanan sayıları sayılara dönüştürme (Türkçe)
• Gentner, Loewenstein ve Thompson (2003): Öğrenme ve aktarımda benzetimli kodlama (İngilizce)
• Education Endowment Foundation: Üstbiliş rehberi, tam metin (İngilizce)
• Locke ve Latham (2002): Hedef belirleme kuramının derlemesi (İngilizce)

Son kontrol: 10 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/tek-hatayi-inceleyip-ogrendigini-yeni-ornege-tasimak/ · Yapay Zeka Dersleri