Sınıfta münazara: yapay zekâyla iki taraflı kanıt kartı
- Okuma süresi: 6 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Selin Hanım, 11. sınıflarla bir münazara (debate) yapmak istiyor. Konu belli: Şehir merkezlerine özel araç girişi sınırlandırılmalı mı? Sorun hazırlıkta çıkıyor. Öğrencilerin çoğu yalnız kendi fikrini savunan iki üç cümle buluyor, karşı tarafı hiç düşünmüyor. Kanıt diye getirdikleri şeyin bir kısmı da kaynağı belirsiz paylaşımlar.
Bu derste yapay zekâyı münazaranın hazırlık aşamasında, öğretmenin yardımcısı olarak kullanacaksınız. Yapay zekâdan iki taraf için gerekçe listesi ve her gerekçeyi destekleyecek kanıt türü isteyeceksiniz. Kaynakları siz doğrulayacak, çıktıyı bir kanıt kartına (evidence card) dönüştüreceksiniz. Kartın amacı öğrenciye hazır cevap vermek değil; öğrenci kendi argümanını, kendi bulduğu kanıtla kuracak.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Bir münazara önermesi için iki tarafın gerekçelerini ve kanıt türlerini yapay zekâya ayrı ayrı yazdırmayı,
- Yapay zekânın verdiği her bilgiyi, rakamı ve kaynak adını açıp doğrulamayı, doğrulanmayanı karttan çıkarmayı,
- Gerekçe ve kanıt türünü içeren, cevabı içermeyen tek sayfalık bir kanıt kartı hazırlamayı,
- Kartı öğrencinin iddia, gerekçe ve kanıttan oluşan kendi argümanını yazacağı bir etkinliğe bağlamayı.
Kanıt kartı neden cevap değil, iskelet olmalı?
Münazaranın değeri, öğrencinin bir konuya iki taraftan bakmasında ve karşı görüşü dinlemesinde yatar. Harvard Üniversitesinin öğretim merkezi Bok Center, öğrencilerin münazaraya çoğu zaman saldırgan bir yarış beklentisiyle geldiğini, oysa asıl işin dikkatli dinlemek olduğunu hatırlatır. Northern Illinois Üniversitesinin öğretim rehberi de başarıyı kazanıp kaybetmeye göre değil, takımın ne kadar iyi hazırlandığına ve karşı görüşteki dinleyiciye ne kadar ulaştığına göre değerlendirmeyi önerir.
Yapay zekâ bu noktada iki işe yarar: hiç akla gelmeyen gerekçeleri ortaya çıkarır ve her gerekçe için hangi tür kanıtın aranacağını söyler. Kanıt türü derken şunları kastediyoruz: resmî istatistik, kurum raporu, uzman görüşü, örnek olay, başka şehirlerle karşılaştırma. Yapay zekânın kendisi kanıt değildir. Rakam, tarih ya da kaynak adı uydurabilir. Bu yüzden kartta yalnız gerekçe ve kanıt türü kalır; kanıtın kendisini öğrenci bulur.
Öğretmen olarak sizin sorumluluğunuz nerede başlıyor?
Millî Eğitim Bakanlığının Ocak 2026’da yayımladığı Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, ilkeleri arasında hesap verebilirlik ve insan denetimini sayar. Yapay zekânın ürettiği çıktıyı öğretmen inceler, onaylar ve gerekirse düzeltir. Kılavuz ayrıca öğretmen katkısının yapay zekâ çıktısından ayırt edilebilmesini ister. Kartın altına küçük bir not düşmek bunun için yeterlidir: Gerekçe taslağı yapay zekâyla hazırlandı, öğretmen tarafından kontrol edildi.
Kılavuzdaki beyan tablosu da işinize yarar. Ders hazırlığı ve materyal üretimi için Etik Beyan Formu gerekmez. Öğrenciler ders kapsamında yapay zekâyla doğrudan çalışırsa ya da öğrenci ödevleri bir yapay zekâ aracına verilirse form gerekir. Bu derste kartları derse gelmeden siz hazırlıyorsunuz. Öğrencilerin araştırması ise kütüphane, resmî kurum siteleri ve sizin önerdiğiniz kaynaklarla yürür.
Bakanlığın 2025’te yürürlüğe giren Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029) da öğretmenlerin yapay zekâ destekli ders tasarlama becerilerini geliştirmeyi hedefler. Bu derste yaptığınız iş, tam olarak böyle bir ders tasarımıdır.
UNESCO’nun 2024’te yayımladığı öğretmenler için yapay zekâ yetkinlik çerçevesi de aynı yere bakar. Çerçevenin beş boyutundan biri insan merkezli bakış (human-centred mindset), biri de yapay zekâ pedagojisidir. Yapay zekâyı öğrencinin düşünmesinin yerine değil, düşünmesini besleyen bir araç olarak kullanmak bu iki boyutun ortak noktasıdır.
Zayıf komut
Şehir merkezine araç girişi yasaklanmalı mı konusunda münazara için argümanlar ve kaynaklar yaz.
Güçlü komut
Ben 11. sınıf öğretmeniyim. Münazara önermesi: Şehir merkezlerine özel araç girişi sınırlandırılmalıdır. Lütfen iki taraf için ayrı ayrı çalış. Her taraf için 4 gerekçe yaz. Her gerekçenin yanına şu üç şeyi ekle: bu gerekçeyi hangi tür kanıt destekler (istatistik, kurum raporu, uzman görüşü, örnek olay, karşılaştırma), bu kanıt hangi tür kurumda aranabilir, karşı taraf bu gerekçeye nasıl itiraz edebilir.
Kurallar: Rakam, tarih, yazar adı, kitap ya da bağlantı yazma. Gerçek bir kişiye söz atfetme. Bir gerekçeden emin değilsen yanına emin değilim yaz. Gerekçeleri 16 yaşındaki bir öğrencinin anlayacağı sade Türkçeyle, en çok iki cümleyle yaz.
Örnek çıktı
Lehte, gerekçe 2: Merkezdeki trafik azalırsa toplu taşıma daha hızlı ve dakik çalışabilir. Kanıt türü: Belediyenin ya da ulaşım kurumunun sefer ve yolculuk süresi verileri. Nerede aranır: Belediye ulaşım birimi, istatistik kurumları. Olası itiraz: Toplu taşıma kapasitesi yetersizse yük artar, yolculuk uzar.
Aleyhte, gerekçe 3: Merkezdeki küçük esnaf, araçla gelen müşterisini kaybedebilir. Kanıt türü: Esnaf odası görüşü, sınırlama getirilmiş bir şehirden örnek olay. Nerede aranır: Ticaret ve esnaf odaları, belediye raporları. Olası itiraz: Yaya trafiği artarsa ciro düşmeyebilir; bu da veriyle sınanmalıdır.
Adım adım uygulama
- Sınıfınızın düzeyine uygun, iki tarafı da savunulabilir bir önerme seçin. Önermeyi tek cümleyle yazın. Tamam sayılması için: Bir öğrenci önermeyi okuyunca lehte ve aleyhte en az birer gerekçeyi kendisi söyleyebiliyor.
- Yukarıdaki güçlü komutu kendi önermenizle kullanın. Komuta öğrenci adı, sınıf listesi ya da öğrenci ödevi koymayın. Tamam sayılması için: Her taraf için 4 gerekçe, kanıt türü, aranacak kurum türü ve olası itiraz gelmiş.
- Çıktıyı satır satır okuyun. Yanlış, tek yanlı ya da sınıfa uygun olmayan gerekçeleri silin. Çıktıda rakam ya da kaynak adı geçiyorsa açıp doğrulayın; doğrulayamadığınızı çıkarın. Tamam sayılması için: Kartta doğrulanmamış tek bir rakam ya da kaynak adı kalmamış.
- Kanıt kartını hazırlayın: üstte önerme, ortada iki sütun halinde gerekçe ve kanıt türü, altta öğrencinin dolduracağı üç boş satır (iddiam, gerekçem, bulduğum kanıt ve kaynağı). Tamam sayılması için: Kart tek sayfa ve hiçbir satırda hazır cevap yok.
- Öğrencileri takımlara ayırın. Northern Illinois Üniversitesinin rehberindeki gibi her öğrencinin iki tarafı da hazırlamasını isteyebilir, sunacak takımları kurayla seçebilirsiniz. Tamam sayılması için: Her öğrenci her iki taraf için en az bir kanıtı kendisi bulup kaynağıyla yazmış.
- Münazaradan sonra kısa bir değerlendirme yapın: Hangi kanıt en güçlüydü, hangisinin kaynağı zayıftı, karşı tarafın hangi gerekçesi sizi düşündürdü? Tamam sayılması için: Her öğrenci bu üç sorudan birine yazılı yanıt vermiş.
Sık yapılan hatalar
- Yapay zekânın yazdığı rakamları ve kaynak adlarını açmadan karta koymak. Bir kaynak gerçekte yoksa münazara güvenilirliğini kaybeder.
- Kartı tam metin argümanla doldurmak. Öğrenci kartı okur, kendi gerekçesini kurmadan sahneye çıkar.
- Yalnız bir tarafı istemek ya da bir tarafa daha güçlü gerekçe yazdırmak. Taraflar dengesizse münazara bir ikna dersine dönüşür.
İpucu
Aynı komutu bir kez de yalnız karşı taraf için, en güçlü itirazları isteyerek çalıştırın. Öğrencinin en çok zorlanacağı itirazları önceden görürsünüz ve değerlendirme sorularınızı bunlara göre hazırlarsınız.
Kendinizi deneyin
Kanıt kartında hangi bilgi yer almalıdır?
Yapay zekâ çıktısında bir araştırma raporunun adı geçiyor. Ne yapmalısınız?
MEB’in etik kılavuzuna göre hangi durumda Etik Beyan Formu gerekir?
Kaynaklar
- Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (MEB) (Türkçe)
- Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı yürürlüğe girdi (MEB) (Türkçe)
- AI competency framework for teachers (UNESCO) (İngilizce)
- Classroom debate (Derek Bok Center, Harvard University) (İngilizce)
- Classroom Debates (Northern Illinois University, CITL) (İngilizce)
Son kontrol: 12 Kasım 2026. Bu bilgi 12.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.
Kaynak: yzdersleri.com/ders/sinifta-munazara-yapay-zekayla-kanit-karti/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
