Bir kitabın ana fikrini yapay zekâyla tartışmak: kitabı yüklemeden, kendi notlarınızla
- Okuma süresi: 3 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Edebiyat öğretmeni Hatice Hanım, öğrencileriyle okuduğu bir deneme kitabını konuşacaktı. Kitabın ana fikri hakkında önce kendi düşüncesini sınamak istedi ve ilk aklına gelen, kitabın tamamını yapay zekâya yüklemek oldu. Sonra durdu: kitap yazarın ve yayınevinin emeğiydi, üstelik buna gerek de yoktu.
Bu derste bir kitabı yapay zekâyla tartışmanın daha doğru yolunu öğreneceksiniz: kitabı yüklemeden, uzun alıntı istemeden, kendi notlarınızla.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Kitabın tamamını yüklememeyi ve neden önemli olduğunu.
- Kendi notlarınızdan bir tartışma malzemesi hazırlamayı.
- Aracın kitap hakkında uydurma yapmasını önlemeyi.
Telif hakkı neden önemli?
Kitap, yazarın eseridir ve koruma altındadır. OpenAI’ın kullanım şartları, hizmeti başkalarının haklarını ihlal edecek biçimde kullanmamanızı ve gönderdiğiniz içeriğin yasalara uygun olmasını istiyor. Anthropic’in kullanım politikası da üçüncü bir tarafın fikri mülkiyet haklarını ihlal etmeyi yasaklıyor. Bu yüzden telifli bir kitabı bütün hâliyle yüklemek ya da yapay zekâdan sayfalarca alıntı yazmasını istemek sağlıklı bir yol değil.
Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Telif Hakları sayfası, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun alıntıya belirli durumlarda izin verdiğini anlatıyor. Alıntının hangi eserden yapıldığı belli olmalı, eserin ve eser sahibinin adı belirtilmelidir. Sayfaya göre sayfa ya da satır gibi kesin bir sınır yok, her durum kendi şartlarında değerlendiriliyor. İnternette yayımlanmış olması da eserin serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmiyor. Bu ders hukuki danışmanlık değildir; emin değilseniz bir uzmana danışın.
Kitabın ana fikrini kendi notlarınızla tartışmak
Çözüm basit: kitabı okuyun, bölüm başına üç dört cümlelik kendi notunuzu yazın, kitabın ana fikrine dair kendi tezinizi tek cümleyle ifade edin. Sonra yapay zekâya yalnızca bu notları verin. Böylece hem telif sorunu yaşamazsınız hem de tartışma sizin düşüncenizden başlar. Gerekirse kendi seçtiğiniz bir iki kısa cümleyi, sayfa numarasıyla not alın.
Yapay zekâ kitabı okumamış olabilir ya da eksik hatırlayabilir; bilmediği yerde uydurabilir. Anthropic’in belgeleri, modeli yalnızca verilen belgelere dayanmaya yönlendirmeyi ve bilmediğinde bilmediğini söylemesine izin vermeyi öneriyor. Siz de bunu isteğinize yazın.
Örnek istek
Aşağıda okuduğum bir kitapla ilgili kendi notlarım ve ana fikir tezim var. Yalnızca bu notlara dayanarak tartış: tezime üç karşı argüman getir, notlarımda desteklenmeyen yerleri göster. Kitap hakkında notlarımda olmayan bir bilgi eklemek zorunda kalırsan emin olmadığını söyle, uydurma. Kitaptan uzun alıntı yapma. (Notlarınızı buraya yapıştırın)
İpucu
Aracın kitap hakkında söylediği bir ayrıntıyı kendi kitabınızdan kontrol edin. Sayfa numarası, kişi adı ve olay sırası uydurulmaya en açık yerlerdir.
Videoyla izleyin
İzlerken şuna dikkat edin: telif hakkının neyi koruduğunu anlatan bölüme bakın; dersteki kitabı yüklememe kuralının nedenini bu çerçevede düşünün.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): What is Copyright? A Cartoon Introduction
Video: World Intellectual Property Organization – WIPO (İngilizce). Türkçe altyazı için YouTube’da altyazı ayarını açabilirsiniz.
Okuduğunuz bir kitabı yapay zekâyla tartışmak için en uygun yol hangisi?
Adım adım uygulama
- Kitabı okuyun ve her bölüm için üç dört cümlelik kendi notunuzu yazın.
- Ana fikre dair tezinizi tek cümleyle yazın.
- Notlarınızı ve tezinizi yapay zekâya yapıştırın; kitabın kendisini yüklemeyin.
- Örnek isteği kullanarak karşı argümanlar isteyin.
- Üç tur tartışın: itiraz, cevabınız, yeni itiraz.
- Aracın kitapla ilgili her iddiasını kendi kitabınızdan kontrol edin.
- Sonunda ana fikri beş cümleyle, kendi sözlerinizle yeniden yazın.
Kendinizi deneyin
Dersteki örnek istekte yapay zekâdan ne isteniyor?
Kültür ve Turizm Bakanlığı sayfasına göre internette yayımlanmış bir eser için hangisi doğrudur?
Araç kitapla ilgili bir olay anlattı ve kitabınızda bulamadınız. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları, Genel Sorular (Türkçe)
- OpenAI, Terms of Use (İngilizce)
- Anthropic, Usage Policy (İngilizce)
- Claude Geliştirici Belgeleri, Reduce hallucinations (İngilizce)
- OpenAI Yardım, Prompt engineering best practices for ChatGPT (İngilizce)
- World Intellectual Property Organization – WIPO: What is Copyright? A Cartoon Introduction (video, İngilizce)
Son kontrol: 11 Kasım 2026
Kaynak: yzdersleri.com/ders/bir-kitabin-ana-fikrini-yapay-zekayla-tartismak-kitabi-yuklemeden-kendi-notlarinizla/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
