Açık uçlu soruya dereceli puanlama anahtarı yazdırın

Açık uçlu bir sorunun cevap kâğıdını bir öğretmen 3 puanla, yanındaki meslektaşı 5 puanla geçebilir. Çoğu zaman ikisi de kendi içinde haklıdır; eksik olan, puanın nerede başlayıp nerede bittiğini yazan ortak bir kâğıttır. Bu kâğıda dereceli puanlama anahtarı (bir sorunun cevabına hangi durumda kaç puan verileceğini adım adım gösteren tablo) denir. Bu derste tek bir açık uçlu soru için böyle bir anahtarı önce kendiniz kuracak, yapay zekâya (sohbet ederek metin yazan program) yalnız taslak yazdıracak ve taslağı sınayacaksınız. Puanı veren yine siz olacaksınız.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Sorun: Puan, anahtar yazılmadan tartışmaya açılır

Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu, uygulamalı sınavların objektif puanlanabilmesi için dereceli puanlama anahtarı, dereceleme ölçeği ya da kontrol listesi kullanılmasını ister. Aynı kılavuz, okul genelindeki sınavlarda cevap kâğıtlarının zümre (aynı dersin öğretmenler kurulu) tarafından puanlanacağını yazar ve sınavların açık uçlu sorulardan oluşmasını esas alır. Yani ortak ve yazılı bir puanlama ölçüsü, kılavuzun amaçladığı objektif puanlamayla aynı yöndedir.

Kılavuzun bir başka cümlesi de işinize yarar: puanlamadan sonra cevap kâğıtlarının öğrencilere gösterilmesi gerekir ve eksik ya da yanlış öğrenmeye dair öğretmen notlarının bulunması önemlidir. Net bir anahtar bu notu da kolaylaştırır; çünkü “neden 3, neden 4 değil?” sorusunun cevabı kâğıdın üstünde durur.

1. Önce beklenen cevabı kendiniz yazın

Örnek soru (5 puan): “Metindeki kahramanın son kararını doğru buluyor musunuz? Görüşünüzü metinden bir cümleyle destekleyin.” Anahtarın kaynağı dersinizin kazanımıdır (öğrencinin dersin sonunda yapabilmesi beklenen şey), yapay zekânın tahmini değil. Önce bu soruda öğrenciden ne beklediğinizi üç cümleyle yazın: görüşünü açıkça söylemeli, metne dönüp bir dayanak göstermeli, dayanağın görüşünü nasıl desteklediğini bağlamalı.

2. Anahtarı dört parçada kurun

1. Puan dağılımı: Beklenen her davranışa ayrı puan verin. Örnekte görüş belirtme 1, metinden dayanak gösterme 2, dayanakla görüşü bağlama 2 puan olabilir. Toplam, sorunun puanına eşit olsun.
2. Kabul edilen cevap biçimleri: Aynı doğru fikri öğrenciler farklı sözcüklerle yazar. Anahtarda her davranış için en az iki örnek ifade bulunsun.
3. Kısmi puan kuralı: Yarım doğru cevaba kaç puan gideceğini baştan yazın. Örneğin dayanak metinden alınmış ama görüşle ilgisizse dayanak puanının yarısı verilir.
4. Puan verilmeyecek durumlar: Soruyu tekrar eden, metinle ilgisiz ya da yalnızca “evet” veya “hayır” yazan cevapları ayrıca belirtin. Bunları baştan yazmak tartışmayı keser.

3. Yapay zekâya taslak yazdırın

Aşağıdaki komut, sizin yazdığınız beklentiyi tabloya çevirtir. Araç kendiliğinden yeni ölçüt eklerse onları siz silecek ya da onaylayacaksınız. Yapay zekânın gerçekte olmayan bir şeyi var gibi anlatmasına halüsinasyon denir; bu yüzden komutta “emin değilsen soru sor” diyoruz. Ölçüt tablosunun genel hâli için Rubrikle karar verin dersine bakabilirsiniz; bu ders ise tek bir sorunun puan dağılımına odaklanır.

4. Üç uydurma cevapla sınayın

Gerçek öğrenci kâğıdı kullanmadan kendiniz üç örnek cevap yazın: biri tam puanlık, biri ortada, biri zayıf. Bu cevapları anahtara göre puanlayın. Sonra aynı üç cevabı yanınızdaki bir meslektaşınıza verin; o da anahtara bakarak puanlasın. İki puan farklı çıkarsa suç çoğu zaman öğretmende değil, anahtardaki belirsiz bir ifadededir; o satırı düzeltin.

Sonucu kontrol edin

1. Puanlar toplandığında sorunun toplam puanına eşit mi?
2. Tam puanlık cevabınız anahtardaki bütün davranışları kapsıyor mu, yoksa araç fazladan bir şart eklemiş mi?
3. Kabul edilen cevap örneklerinde sizin dersinizde hiç geçmeyen bir bilgi var mı? Varsa silin.
4. Anahtar, soruyu hiç görmemiş bir öğretmenin de aynı puanı vermesini sağlayacak kadar açık mı?
5. Kısmi puan satırı, “biraz doğruysa” gibi ölçülemeyen bir ifade içeriyor mu? İçeriyorsa sayıya çevirin.

Bir sonraki adım

Anahtarı dosyanızda saklayın; sınavdan sonra Sınav sonrası soru analizini yapay zekâyla yapmak çalışmanızda “hangi satırda farklı puan verdik?” diye anahtara geri dönün. Sorunun kendisini kazanıma bağlamak için Açık uçlu sınav sorusunu kazanımla eşleştirerek yazın dersi uygundur.

İzleme tavsiyesi: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (Türkçe). Video Türkçe dersi örnekleriyle ilerler ve yapay zekâyı anlatmaz; puanlama mantığını kendi dersinize uyarlayabilirsiniz. Kayıt uzundur, puanlama kısımlarına odaklanın.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği (Resmî Gazete, 9 Eylül 2023, sayı 32304)
• Millî Eğitim Bakanlığı: Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu (2023)
• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
• Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı: Türkçe Öğretiminde Açık Uçlu Soruların Yazılması ve Puanlanması (video)

Kaynak: yzdersleri.com/ders/acik-uclu-soruya-dereceli-puanlama-anahtari-yazdirin/ · Yapay Zeka Dersleri