Aynı kazanımdan üç Bloom düzeyinde soru isteyin
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Aynı kazanımdan hazırladığınız bütün sorular çoğu zaman aynı işi ister: öğrenciden bilgiyi geri söylemesini. Oysa sınıfta bazı öğrencilerin bilgiyi bir duruma uygulamasını, bazılarının da parçaları karşılaştırmasını görmek istersiniz. Soruların hangi düşünme işini ölçtüğünü anlatan ölçütlerden biri Bloom sınıflamasıdır (eğitim hedeflerini basamaklara ayıran bir sıralama). Bu derste yapay zekâ aracından (sohbet ederek yazı üreten programdan) aynı kazanım için Bloom düzeyine göre üç soru isteyecek, aracın verdiği düzey etiketini kendiniz denetleyeceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun: Etiket güvenilir görünür, ama aracın görüşüdür
Emory Üniversitesi Rollins Halk Sağlığı Okulu’nun öğretim merkezi, yenilenmiş Bloom sınıflamasında altı beceriyi karmaşıklığın arttığı sırayla verir: hatırlama, anlama, uygulama, analiz, değerlendirme, yaratma. Araca “analiz düzeyinde soru yaz” derseniz soruyu yazar ve başına “Analiz” etiketi koyar. Ama etiket koymak, o sorunun sınıfınızda analiz istediğini göstermez. Sınıfta işlenen bir örneği öğrenci ezberlemişse aynı soru hatırlama sorusuna dönüşür.
Düzey seçimi MEB metinlerinin de ilgilendiği bir konudur: MEB Etik Kılavuzu, eğitimde kullanılan yapay zekâ uygulamalarının karmaşık problem çözme, yaratıcılık ve eleştirel düşünme gibi üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini desteklemesini ister. Ölçtüğünüz şeyin düzeyini bilmek bu yüzden sizin işiniz.
Önce ölçün
Hazırladığınız son sınavdaki soruları gözden geçirin. Kaçı öğrencinin bildiğini geri söylemesini istiyor, kaçı bir durumda kullanmasını, kaçı karşılaştırmasını? Yazın: geri söyleme ___ , kullanma ___ , karşılaştırma ___ .
1. Üç düzeyi siz seçin
Altı basamağın hepsini tek kazanıma yüklemeyin. Kazanımın fiiline en yakın düzeyi ve ondan bir ya da iki basamak yukarıdakini seçin. Emory sayfasına göre anlama, bilgiyi yorumlayarak, özetleyerek ve açıklayarak anlam kurmaktır; uygulama, olguları, fikirleri, kavramları ve kuralları kullanmaktır; analiz, bir bütünü parçalara ayırıp parçaların birbiriyle ilişkisini belirlemektir. Bu üçlü, sınıf içi kısa sınav için uygun bir başlangıçtır.
2. Düzeyi ve gerekçesini birlikte isteyin
Aracın yalnızca etiket yazmasına izin vermeyin; etiketin gerekçesini de isteyin. Gerekçe zayıfsa etiketin yanlış olduğunu hemen görürsünüz. Sorular açık uçlu yazdırılır, çünkü MEB Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi’nin Ekim 2023 tarihli metnine göre okulların yazılı sınavları açık uçlu veya açık uçlu ve kısa cevaplı sorulardan oluşur; güncel kuralı okulunuzdan kontrol edin.
Kopyalayıp deneyin
Lise biyoloji öğretmeniyim. Aşağıdaki kazanımdan aynı konuda üç açık uçlu soru yaz: biri anlama, biri uygulama, biri analiz düzeyinde. Kazanım: (kazanımı programdan buraya yapıştırın). Her soru için tabloya şunları yaz: soru kökü, düzey, bu düzeyde olmasının tek cümlelik gerekçesi, öğrencinin yalnızca ezberlediği bilgiyle cevap verip veremeyeceği (evet/hayır). Kazanım kodu ya da kitap sayfası uydurma. Emin olmadığın yerde “emin değilim” yaz.
3. Etiketi dört soruyla denetleyin
- Fiil sorusu. Soru öğrenciden ne yapmasını istiyor: söylemesini mi, kullanmasını mı, ayırıp karşılaştırmasını mı? Fiil etiketle uyuşuyor mu?
- Ezber sorusu. Derste işlediğiniz örnek aynen soruda geçiyorsa soru, etiket ne derse desin, hatırlama sorusudur. Sınıfta gördüklerinizden farklı bir durum ekleyin.
- Zorluk sorusu. Zor olan soru üst düzey olmayabilir; uzun bir hesap yine uygulama düzeyinde kalabilir. Zorluğu ve düzeyi ayrı tutun.
- Doğruluk sorusu. Sorunun içindeki bilgi doğru mu? Aracın yanlış bilgiyi güvenle yazması (halüsinasyon) bu denetimi zorunlu kılar.
Etkinlik ve ders akışı için aynı mantığı Bir kazanımı üç düzeyde etkinliğe çevirin dersinde görebilirsiniz; bu derste aynı fikri sınav sorusuna uyguluyorsunuz.
Sonra ölçün
Üç sorudan kaçının etiketi dört denemenizden geçti? Yazın: ___ / 3. Aracın etiketini değiştirdiğiniz soruları not edin; bir sonraki istemde bu düzeltmeyi talimata ekleyin.
Gizlilik uyarısı
Soru üretirken yalnızca kazanımı ve kendi yazdığınız ders notunu kullanın; öğrenci yazılarını, adlarını ya da notlarını araca vermeyin. KVKK’nın üretken yapay zekâ rehberi, kişiyi tanıtan bilgilerin paylaşılmasından kaçınılmasını söyler; MEB Etik Kılavuzu’ndaki tabloya göre öğrenci ürününün araçla değerlendirilmesi, puanlanması ya da geri bildirim üretilmesi beyan gerektirir. Yayınevi ve sınav kurumu sorularını araca yüklemeyin; soruları kendi kazanımınızdan özgün biçimde yazdırın. Ücretsiz sürümlerin kapsamı ve sınırları değişebilir, aracın kendi sayfasından kontrol edin. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin.
Bir sonraki adım
Düzeyi etiketlenmiş soruları sınav kâğıdına yerleştirmeden önce kazanımlara ve puanlara dağıtın; bunun için Yazılı sınav için belirtke tablosu hazırlatın dersine geçin. Puanlama ölçütü gerekirse Soru, sınav ve ölçüt tablosu (rubrik) üretmek dersi yardımcı olur.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): Bloom’s Taxonomy: Why, How, and Practical Examples (Teacher Val)
İzleme tavsiyesi: Teacher Val (İngilizce). Video, altı basamağı bir yabancı dil sınıfı örneğiyle anlatır; yapay zekâ içermez, düzeyleri tanımak için uygundur.
Kendinizi deneyin
Araç, “Hücre zarının görevlerini yazınız” sorusunu analiz düzeyi diye etiketledi. Derste bu görevler maddeler hâlinde yazılmıştı. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı (MEB): Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi (12 Ekim 2023 tarihli metin, il/ilçe müdürlüğü sitesindeki kopya)
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113
- Emory University Rollins School of Public Health, Teaching and Learning Center: Understand the updated Bloom’s Taxonomy
Kaynak: yzdersleri.com/ders/ayni-kazanimdan-uc-bloom-duzeyinde-soru-isteyin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: BEP toplantısından sonra karar özetini birlikte yazın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
