BİLSEM yıllık projesini hazırlayın ve savunun
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM) öğrencisi olarak proje üretimi ve yönetimi programındaysanız her eğitim öğretim yılında en az bir proje hazırlar ve onu bir jürinin önünde savunursunuz. Yapay zekâ aracı (sohbet ederek metin üreten program) projenizin yazısını birkaç dakikada çıkarabilir; ama jüri soru sorduğunda cevap verecek kişi yapay zekâ değil, sizsiniz. Bu derste BİLSEM yıllık proje çalışmanızda yapay zekâyı yazar olarak değil, soru soran bir çalışma arkadaşı olarak kullanmayı öğreneceksiniz.
Bu içerik MEB’in (Millî Eğitim Bakanlığı) resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin.
Önce ölçün
Üç kısa not alın. Proje konunuzu tek cümleyle yazabiliyor musunuz: evet / hayır. Danışman öğretmeninizle bu proje için kaç kez konuştunuz: ___ kez. Projenizi sesli olarak baştan sona kaç kez anlattınız: ___ kez. Dersin sonunda aynı üç soruyu yeniden cevaplayacaksınız.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Yönerge projeyle ilgili ne söylüyor?
MEB’in (Millî Eğitim Bakanlığı) Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi 22. ve 23. maddelerinde şunlar yazıyor: Proje üretimi ve yönetimi programındaki öğrenci her eğitim ve öğretim yılında en az bir proje hazırlar. Proje konuları danışman öğretmenlerin rehberliğinde öğrenciler tarafından belirlenir ve yürütülür. Proje yazımı Genel Müdürlükçe yayımlanan BİLSEM Proje Yazım Kılavuzu’na göre yapılır. Projeyi hazırlayan öğrenci projesini jüri önünde savunur. Hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci, en geç üç ay içinde gerekli düzeltmeleri yapıp aynı jüri önünde projesini yeniden savunur.
Yönergenin bu metninde yapay zekâya dair bir hüküm yok; yani yapay zekâ kullanımıyla ilgili bir kuralı bu dersten çıkarmayın. Proje Yazım Kılavuzu’nu da bu derste okumadık. Metin Ocak 2022 tarihli Tebliğler Dergisi’nden alınmıştır ve sonradan değişmiş olabilir; güncel yönergeyi ve kılavuzu danışman öğretmeninizden alın. Yapay zekâdan ne kadar yardım alabileceğinizi de ona sorun.
1. Konu cümlesini önce kendiniz yazın
Yönergeye göre konuyu danışman öğretmeninizin rehberliğinde siz belirliyorsunuz. Bu yüzden yapay zekâya “bana proje konusu bul” demeyin. Önce şu üç boşluğu kendi cümlelerinizle doldurun: Neyi merak ediyorum? Bunu öğrenmek için ne yapacağım? Sonunda elimde ne olacak? Bu cümleyi danışmanınıza gösterin; yapay zekâ ancak bundan sonra devreye girer.
2. Yapay zekâyı soru sorucu yapın
Aracın size cevap yazmasını değil, projenizdeki eksikleri soru olarak göstermesini isteyin. Komut (yapay zekâya yazdığınız istek) içinde sınır koymak önemlidir: “yazma, yalnız soru sor” demezseniz araç çoğu zaman hazır metin üretir ve proje sizin olmaktan çıkar.
Kopyalayıp deneyin
Bir BİLSEM öğrencisiyim. Proje konum: ___ . Yapmayı planladığım şeyler: ___ . Bu projeyi senin yazmanı istemiyorum. Yalnız şunları yap: 1) Planımda eksik ya da belirsiz kalan yerleri beş soru olarak sor. 2) Hangi kaynak türlerine bakmam gerektiğini söyle ama tek bir kaynak adı, yazar adı ya da bağlantı uydurma. 3) Emin olmadığın her yeri “EMİN DEĞİLİM” diye işaretle.
Boşlukları doldururken adınızı, okulunuzu, şehrinizi ya da arkadaşlarınızın isimlerini yazmayın; yalnız konuyu ve planı anlatın. Gelen soruların hangisinin işinize yaradığına siz karar verin.
3. Kaynakları kendiniz açın
Yapay zekâ var olmayan bir kaynağı ya da bilgiyi inandırıcı biçimde söyleyebilir; buna halüsinasyon (aracın gerçekte olmayan bir şeyi doğruymuş gibi anlatması) denir. Projenize yazacağınız her kaynağı bir kütüphane, resmî site ya da güvendiğiniz bir yayın üzerinden kendiniz açıp okuyun. Açamadığınız kaynağı projeye yazmayın. Nedenini yapay zekâ neden uydurur dersinde, kaynak denetimini ise ödevdeki kaynakların gerçek olup olmadığını kontrol etme dersinde görebilirsiniz.
4. Savunma provasını yapay zekâyla yapın
Jüri önünde “bunu neden böyle yaptınız?” gibi sorular gelebilir. Projenizin kısa özetini (adınız olmadan) araca verip jüri üyesi gibi beş soru sormasını isteyin. Cevapları yazmadan, yüksek sesle verin. Takıldığınız soru, projenizde henüz tam anlamadığınız yeri gösterir; oraya dönüp çalışın. Aracın sorduğu soru jürinin soracağı soru olmak zorunda değildir; bu yalnız bir alıştırmadır.
5. Yapay zekâ katkısını açıkça yazın
MEB’in Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2.6), yapay zekâ katkısıyla oluşturulan içerikte bu katkının açıkça belirtilmesini, sonuçların nihai sorumluluğunun ise öğretmen, öğrenci ya da kullanıcıya ait olduğunu söylüyor. Projenizde yapay zekâdan hangi aşamada yardım aldığınızı (örneğin “planıma soru sordurdum”) tek cümleyle yazın ve bunun nereye yazılacağını danışmanınıza sorun.
Sonucu kontrol edin
- Konu cümlenizi yapay zekâya sormadan önce kendiniz yazdınız mı?
- Araçtan yalnız soru ve eksik listesi mi aldınız, hazır metin mi?
- Projeye yazdığınız her kaynağı kendiniz açıp okudunuz mu?
- Savunma sorularını sesli cevapladınız mı?
- Yapay zekâdan hangi aşamada yardım aldığınızı yazdınız mı?
Sonra ölçün
Baştaki üç soruya yeniden cevap verin: konu cümlem var mı: ___ . Danışmanımla konuşma sayım: ___ . Sesli anlatma sayım: ___ . Prova sırasında takıldığım soruların sayısı: ___ . Takıldığınız soruların sayısı çalıştıkça azalıyorsa yönteminiz işe yarıyor demektir.
Gizlilik uyarısı
Projeniz için yapay zekâ aracına yazarken kendinizi tanıtan bilgileri paylaşmayın. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi, ad-soyad, adres, telefon numarası ve kimlik bilgisi gibi kişiyi tanıtan bilgilerin ve başkalarına ait bilgilerin bu sistemlerle paylaşılmamasını, mümkünse genelleştirilmiş ifadelerin kullanılmasını öneriyor. Proje için arkadaşlarınıza anket yaptıysanız onların cevaplarını ya da fotoğraflarını aracın sohbet kutusuna yapıştırmayın. Hesap açmadan önce okulunuzun ve ailenizin kuralını, aracın yaş koşullarını da kontrol edin.
Bir sonraki adım
Projenizin kaynak bölümünü hazırlarken literatür taraması ve kaynak bulma dersindeki “uydurma kaynağı yakalama” alışkanlığına bakın. Ödevlerde yapay zekânın nerede serbest, nerede kopya sayılabileceğini görmek için Ödevde yapay zekâ: Ne serbest, ne kopya? dersini okuyun.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): How Smart Academics Use AI (Without Breaking the Rules)
İzleme tavsiyesi: Andy Stapleton (İngilizce, yaklaşık 13 dakika). Üniversite araştırmacıları için hazırlanmış bir videodur, BİLSEM’e özel değildir; yapay zekâyı düşünmenin yerine koymadan nasıl kullanacağınızı anlatır. BİLSEM kuralları için danışman öğretmeninize danışın.
Kendinizi deneyin
BİLSEM projenizi savunmaya hazırlanırken yapay zekâyı en doğru nasıl kullanırsınız?
Kaynaklar
- MEB: Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi (Tebliğler Dergisi, Ocak 2022; md. 22 ve 23); sonradan değişmiş olabilir, güncel metni kontrol edin
- MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2.6 Hesap Verebilirlik ve İnsan Denetimi)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113 (14. soru)
- Andy Stapleton: How Smart Academics Use AI (Without Breaking the Rules) (İngilizce)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/bilsem-yillik-projesini-hazirlayin-ve-savunun/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Blok kodlarla küçük bir öğrenen sistem geliştirin
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
