Scratch’te takıldığınız yeri doğru soruyla sorun

Scratch (blokları sürükleyip birleştirerek program yazdığınız, kodlamayı kolaylaştıran bir ortam) projenizde kedi hareket etmiyor, puan sayılmıyor ya da oyun hiç başlamıyor. Takıldığınız an yapay zekâya (YZ) “bozuldu, düzelt” yazmak çok kolay; ama cevap genellikle sizin yerinize düşünen hazır bir çözümle gelir. Bu derste aynı takılmayı soruya çevirmeyi öğrenirsiniz: sorunu üç cümleyle anlatacak, ipucu isteyecek, cevabı kendi projenizde deneyeceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Neden “düzelt” demek yerine soru sormak?

Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM) Yönergesi’ne göre destek eğitim programında iletişim, problem çözme, bilimsel araştırma, eleştirel ve yaratıcı düşünme ile teknoloji okuryazarlığı gibi beceriler kazandırılır (Madde 19). Hazır çözümü kopyalamak bu becerilerin hiçbirini çalıştırmaz. Scratch, Scratch Vakfı’nın sayfasında ücretsiz ve blok tabanlı bir kodlama ortamı olarak anlatılıyor; yani hatayı bulmak için karmaşık yazım kurallarıyla uğraşmazsınız, bloklara bakıp mantığı izlersiniz.

Takıldığınız yerde çoğu zaman eksik olan şey cevap değil, iyi kurulmuş bir sorudur. İyi soru, istem (YZ’ye yazdığınız komut ya da soru) içinde üç bilgi taşır: ne yapmak istediniz, ne oldu, hangi bloklara dokundunuz.

1. Beklenen ile olanı ayrı ayrı yazın

Örnek: “Kedi, sağ ok tuşuna basınca sağa gitmeli. Tuşa basıyorum, kedi yerinden kıpırdamıyor.” Bu iki cümle YZ’ye projenin tamamını göstermeden sorunu anlatır. “Çalışmıyor” kelimesi ise hiçbir şey anlatmaz.

2. Bloklarınızı kelimeyle tarif edin

Bloklarınızı yukarıdan aşağıya sırayla yazın: “Bayrağa tıklanınca, sonsuza kadar tekrarla, eğer sağ ok basılıysa x’i 10 değiştir.” Bu tarif sırasında hatayı kendiniz de fark edebilirsiniz; hata ayıklamanın (programdaki hatayı bulup düzeltmenin) yarısı budur. Ekran görüntüsü yüklemek yerine yazmayı seçin: görüntüde kullanıcı adınız ya da başka bilgileriniz görünebilir.

3. İpucu isteyin, çözümü değil

YZ’den “bakmam gereken üç yer” istemek, cevabı elinize vermek yerine sizi yönlendirir. Önerileri tek tek deneyin; işe yarayan öneriyi bir deftere “neden işe yaradı?” cümlesiyle yazın.

4. Sonucu kontrol edin

1. Her ipucunu projenizde tek tek deneyin; aynı anda birden fazla şeyi değiştirmeyin, hangisinin işe yaradığını bilemezsiniz.
2. YZ’nin yazdığı blok adı sizin Scratch ekranınızda yoksa o öneri yanlış ya da farklı bir sürüme ait olabilir; bloklar menüsüne bakıp gerçekten var olan bloğu seçin.
3. Düzelen projeyi öğretmeninize ya da bir arkadaşınıza gösterip “şu blok neden bunu yapıyor?” sorusunu cevaplayın. Cevaplayamıyorsanız öğrenmeniz bitmemiştir.
4. Hatanın gerçek nedenini tek cümleyle yazın: “Tuş kontrolü sonsuz döngünün dışında kalmış” gibi.

Bir sonraki adım

Hatayı kendi cümlenizle anlatmayı sevdiyseniz aynı yöntemi başka alanlara taşıyın: Bir problemi yapay zekâya doğru anlatmak dersi bunu genel bir kalıba çevirir. Projeniz ilerlerse BİLSEM yıllık projesini hazırlayın ve savunun dersine geçebilirsiniz. Öğretmenler için not: bir takılmayı sınıfta ortak soruya çevirmek, her öğrencinin aynı hatayı ayrı ayrı yaşamasını önler.

İzleme tavsiyesi: Scratch Team (İngilizce). Bu video Scratch’in temel arayüzünü kısaca gösterir; yapay zekâyla hata ayıklamayı anlatmaz.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Scratch Vakfı: Scratch hakkında
• MEB: Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi, Madde 19 (destek eğitim programı)

Kaynak: yzdersleri.com/ders/scratchte-takildiginiz-yeri-dogru-soruyla-sorun/ · Yapay Zeka Dersleri