Üretilmiş görselin telif durumunu sorgulayın

Yapay zekâyla bir görsel ürettiniz ve ödevinize, sunumunuza ya da sosyal medya hesabınıza koymak istiyorsunuz. Aklınıza şu soru geliyor: bu görsel kimin? Yapay zekâyla üretilmiş görselin telif durumu tek cümleyle cevaplanacak kadar basit değil; soruyu yapay zekâ aracına sormak da kesin cevap getirmez, çünkü araç kendinden emin konuşabilir ama kaynak değildir. Bu derste soruyu dört küçük soruya bölecek, birincil bir kaynağı (ABD Telif Hakkı Ofisi’nin raporu) okuyacak ve cevabınızı kendiniz sınayacaksınız.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Sorun: “Kimin?” sorusunun tek bir cevabı yok

Telif hakkı, müzik, kitap, film gibi eserlerin yaratıcılarını koruyan bir haktır; izinsiz kullanımın yasal sonuçları olabilir. Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) 2025 tarihli Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı’nda (5 ve 6. sınıflar) 6. sınıf için “BTY.6.4.2. Telif hakkı kavramını sorgulayabilme” öğrenme çıktısı yer alıyor: öğrenci merak ettiği konuları tanımlar, soru sorar, bilgi toplar, topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir ve çıkarım yapar. Çıktının metninde yapay zekâ görselleri geçmiyor; bu dersteki dört adım o basamakları üretken yapay zekâya (yeni görsel, yazı ya da ses üreten yapay zekâ) uyarlar.

1. Soruyu dörde bölün

1. Görseli nasıl oluşturdum? Yalnızca bir istem (yapay zekâya yazılan istek) mi yazdım, yoksa sonradan görseli kendim çizdim, düzenledim, parçaları birleştirdim mi?
2. Aracın kullanım koşulları ne diyor? Görseli ödevde, sosyal medyada ya da satışta kullanmak için ayrı kurallar olabilir. Koşullar değişebilir; güncel metne bakın.
3. Görselde başkasının eseri, tanınan bir karakter, marka ya da gerçek bir kişi var mı? Varsa başka bir sorun çıkabilir.
4. Bu bir ders ödevi mi? Öğretmeniniz yapay zekâ kullanımına izin veriyor mu, nasıl belirtmenizi istiyor? MEB Etik Kılavuzu, öğrencilerin ders kapsamında yapay zekâ aracıyla görsel üretmesini öğretmenin beyan edeceği bir kullanım olarak sayar ve yapay zekâ katkısının açıkça belirtilmesini ister.

2. Birincil kaynağı okuyun

ABD Telif Hakkı Ofisi, 29 Ocak 2025’te “Telif Hakkı ve Yapay Zekâ, Bölüm 2: Telif Korumasına Konu Olabilirlik” başlıklı raporunu yayımladı. Rapor ABD içindir; Türkiye için ayrı bir konudur ve bu ders hukuki cevap vermez. Türkiye bağlamını merak ederseniz Yapay zekâ çıktıları ve telif hakkı: Türkiye’de durum dersine bakın. Raporun özetindeki sonuçlardan öne çıkanlar şunlar:

• Yapay zekâyı insan yaratıcılığına yardım eden bir araç olarak kullanmak, çıktının telif korumasından yararlanmasını tek başına engellemez.
• Telif hakkı, insan yazarın özgün ifadesini korur; eserde yapay zekâ üretimi malzeme de bulunsa bu böyledir.
• Tamamen yapay zekâyla üretilen malzemeye ya da ifade unsurları üzerinde insan denetiminin yetersiz kaldığı malzemeye telif hakkı tanınmıyor.
• Ofise göre bugün genel olarak erişilebilen teknolojinin işleyişi düşünüldüğünde istemler tek başına yeterli denetimi sağlamıyor.
• İnsan yazarın çıktıda görülebilen kendi eserleri ile çıktıların yaratıcı seçimi, düzenlenmesi veya yaratıcı biçimde değiştirilmesi için hak doğabilir.
• İnsan katkısının yeterli olup olmadığı her olayda ayrıca değerlendirilir.

Koruma olmaması, başka kuralların da olmadığı anlamına gelmez: aracın koşulları ve görselde başkasının eseri olup olmadığı ayrı sorulardır.

3. Sonucu kontrol edin

1. Aracın önerdiği her kaynağı kendiniz açın. Açılmayan ya da adı tutmayan kaynağı listeden çıkarın.
2. Her önemli bilgiyi en az iki ayrı yerden doğrulayın; biri aracın kendi koşulları, biri resmî bir kurumun sayfası olabilir.
3. Koşulların tarihine bakın ve not alırken tarihi yazın; bu metinler değişebilir.
4. Cevabınızı “kesin” diye değil, “şu kaynaklara göre” diye yazın.
5. Görseli ödevde kullanacaksanız kararı öğretmeninize ya da velinize danışın.

Bir sonraki adım

İki görseli karşılaştırın: yalnızca istemle üretilmiş bir görsel ve üretildikten sonra kendinizin elle değiştirdiği bir görsel. Hangisi için hangi sorulara farklı cevap verdiniz? Sonucu bir arkadaşınıza anlatın; anlatabiliyorsanız konuyu anlamışsınızdır. Daha geniş bilgi için Yapay zekâ ve telif: üretilen içerik kimin? dersine bakın.

İzleme tavsiyesi: Matt Wolfe (İngilizce)

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• U.S. Copyright Office: Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability (Ocak 2025) (İngilizce)
• MEB: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. sınıflar), 2025; BTY.6.4.2
• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025

Kaynak: yzdersleri.com/ders/uretilmis-gorselin-telif-durumunu-sorgulayin/ · Yapay Zeka Dersleri