Blok kodlarla küçük bir öğrenen sistem geliştirin
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bilgisayara her ayrıntıyı tek tek yazmak yerine ona örnekler gösterip kendi kuralını çıkarmasını sağlayabilirsiniz. Böyle çalışan küçük bir sistem, yani öğrenen sistem (örneklerden ayırt etmeyi öğrenen bir yapay zekâ modeli), ortaokulda blok tabanlı programlama (komutları sürükleyip bırakarak kod yazma) ortamında da denenir. Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) 6. sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi programında bunun adı “model geliştirme”dir. Bu derste öğretmeniniz ya da bir yetişkinle birlikte küçük bir öğrenen sistemi problemden değerlendirmeye kadar nasıl kuracağınızı göreceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Programda bu iş nerede geçiyor?
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı’nın (5 ve 6. sınıflar, 2025) 6. sınıf bölümünde “Yapay Zekâ” teması 10 ders saatliktir. Temadaki kazanımlardan BTY.6.5.3, yapay zekâ araç ve teknolojileriyle model geliştirebilmeyi anlatır ve dört basamaktan oluşur: gerçek hayat problemini belirlemek, çözüm için bir model oluşturmak, modeli uygulamak, süreç ve sonuçları değerlendirmek. Program, öğrencinin kendi çevresinden bir problem seçmesini önerir; örnek olarak okulda israf, dijital bağımlılık ve ulaşım sorunlarını sayar. Ortaokul Yapay Zekâ Uygulamaları Dersi Öğretim Programı’nda (2026) da blok tabanlı ortamda yapay zekâ modeli geliştirme bir kazanım olarak yer alır (YZU1.3.2). Programa göre bu çalışmalar veri toplama, basit düzeyde etiketleme, eşleştirme ve sınıflandırma gibi sınırlı ve yönlendirilmiş etkinliklerle yürütülür. Yani amaç karmaşık bir sistem kurmak değil, sürecin mantığını yaşayarak görmektir. Hangi aracın kullanılacağını kazanım söylemez; bunu öğretmeniniz ve okulunuz belirler.
Önce ölçün
Elinizdeki iki tür nesneyi (örneğin kâğıt ve plastik) gözünüz kapalıyken değil, yalnız bakarak ayırın. Kaç saniyede kaç doğru yaptığınızı yazın: ___ saniye, ___ / 10 doğru. Sonra “bunu bir bilgisayar da yapabilir mi?” diye düşünün.
1. Küçük ve sorulabilir bir problem seçin
İyi problem iki seçenekli olur ve masanızdaki nesnelerle denenebilir: kâğıt mı plastik mi, çiçek mi yaprak mı, açık mı kapalı mı. Programdaki rehber sorular size yol gösterir: Problem nedir ve kimleri etkiliyor? Hangi veriler kullanılacak, veriler güvenli mi? Modelin amacı nedir? Bu model problemi nasıl çözüyor? Bunları bir kâğıda yazıp sınıf arkadaşlarınızla paylaşın.
2. Örnekleri toplayın ve etiketleyin
Öğrenen sistemin ders çalıştığı malzemeye veri kümesi (bilgisayara gösterilen örneklerin tamamı) denir. Her örneğe etiket (örneğin “kâğıt” ya da “plastik”) koyarsınız. Örnekleri aynı açıdan değil, farklı açıdan ve farklı ışıkta toplayın; sistem ne kadar çeşitli örnek görürse o kadar iyi ayırır. Programa göre kişisel bilgilerin izinsiz kullanılması yasal değildir; dışarıdan veri alınacaksa açık veri olup olmadığına, telif hakkına ve yasal duruma bakılır. Bu yüzden yalnız nesne ve çizim kullanın, insan yüzü ya da ses kullanmayın. Program, veri kullanmadan da simülasyon (gerçek bir durumun bilgisayarda taklit edilmesi) modelleri geliştirilebileceğini söyler.
3. Sistemi kurun ve yeni örneklerle deneyin
Okulunuzun belirlediği blok tabanlı ortamda eğitimi başlatın, sonra sistemin görmediği örnekleri gösterin. Sayfanın altındaki videoda Google’ın Teachable Machine aracı aynı adımları, yani örnek toplama, eğitme ve deneme basamaklarını kod yazmadan gösteriyor. Bu video blok ortamı değildir; yalnız mantığı gösterdiği için önerildi. Aracın ücretini ve kullanım koşullarını kendiniz kontrol edin. Aynı konuyu çocuklara anlatan bir ders için Teachable Machine ile çocuklara makine öğrenmesini göstermek yazısına bakabilirsiniz. Makinenin örnekle öğrenmesini (makine öğrenmesi) kavramak için Makine öğrenmesinde veriden karara giden yolu çizin dersi de yardımcı olur.
Kopyalayıp deneyin
Ortaokul 6. sınıf öğrencileri için iki sınıflı basit bir öğrenen sistem etkinliği hazırlıyorum. Problem: [PROBLEM, örneğin atığı doğru kutuya ayırmak]. Sınıflar: [SINIF 1] ve [SINIF 2]. Yalnız nesne fotoğrafı ya da çizim kullanılacak; insan yüzü, ses, ad ve okul bilgisi kullanılmayacak. Bana şunları yaz: 1) Her sınıf için örnekler nasıl toplanır ve çeşitlendirilir, 2) sistemi denemek için hangi yeni örnekler ayrılır, 3) yanlış tahmin çıkarsa sınıfla konuşulacak üç soru. Emin olmadığın bilgiyi uydurma, varsayımını ayrıca yaz.
4. Sonucu kontrol edin
- Sistemi eğitimde kullanmadığınız en az beş yeni örnekle deneyin; kaçını doğru bildiğini yazın.
- Yanlış bildiği örneklere bakın: örnekleri çok mu az topladınız, hep aynı açıdan mı çektiniz?
- Programdaki değerlendirme sorularını yanıtlayın: Modelin amacı neydi, doğru tanımlandı mı? Kullanılan veri doğru ve yeterli miydi? Sonuçlar ne kadar doğru ve kullanışlıydı? Verimlilik için ne yapılabilir?
- Yapay zekâ sohbet aracından yardım aldıysanız onun yazdıklarını öğretmeninizle birlikte kontrol edin; araç hatalı ya da uydurma bilgi verebilir.
Sonra ölçün
Örnek sayısını ikiye katlayıp çeşitliliği artırdıktan sonra aynı beş yeni örnekle yeniden deneyin: ___ / 5 doğru. Bir önceki sonuçla yan yana yazın. Fark, örneklerin sonuca etkisini sizin kendi sistemlerinizle gösterir.
Gizlilik uyarısı
Sisteminize arkadaşınızın yüzünü, sesini ya da adını örnek olarak vermeyin; bunlar kişisel veridir (kişisel veri). Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi de ad-soyad, adres, telefon ve kimlik bilgilerinin yapay zekâ sistemleriyle paylaşılmamasını söyler. Sohbet botlarının kendi yaş koşulları vardır; hesap açmadan önce yaş koşulunu okuyun ve okulunuzun yapay zekâ kurallarını öğretmeninize sorun. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun yönergesini kontrol edin. Araçların kuralları ve sürümleri zamanla değişebilir; güncel durumu kendiniz kontrol edin.
Bir sonraki adım
Sistemi bir sınıf arkadaşınıza gösterin ve ona başka bir örnekle denetin. Sonra yapay zekânın ne olduğunu sorgulamayı sürdürmek için Ortaokulda yapay zekânın ne olduğunu sorgulayın dersine geçin.
Kendinizi deneyin
Videoyu kaynağında açın (YouTube): Teachable Machine 2.0: Making AI easier for everyone (Google)
İzleme tavsiyesi: Google (İngilizce)
Küçük bir öğrenen sistemi denerken hangisi doğru yoldur?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. Sınıflar), 2025; 6. sınıf 5. Tema, BTY.6.5.3
- Millî Eğitim Bakanlığı: Ortaokul Yapay Zekâ Uygulamaları Dersi Öğretim Programı, 2026; YZU1.3.2
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025
- Google: Teachable Machine 2.0, Making AI easier for everyone (YouTube, İngilizce)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/blok-kodlarla-kucuk-bir-ogrenen-sistem-gelistirin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
