Zotero ile kaynakçanızı otomatik çıkarın
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
BİLSEM (Bilim ve Sanat Merkezi) projeniz için kaynak defterinizde on yayın var. Hepsini aynı biçimde, doğru sırayla elle yazmak hem uzun sürer hem de hata yapmaya açıktır. Zotero, yayınları toplayıp kaynakçayı sizin için yazan ücretsiz bir kaynak yönetim programıdır (kaynakları düzenleyen ve kaynakça üreten uygulama). Bu derste Zotero’yu kuracak, üç yayını tek tıkla toplayacak ve kaynakçayı çıkaracaksınız. Yapay zekâ ise yalnızca bir iş yapacak: çıkan kaynakçada eksik alan olup olmadığını gösterecek.
Önce bir sayım yapın
Elinizde kaç yayın var: ___ . Bunların kaçının yazar, yıl ve başlık bilgisini eksiksiz yazmıştınız: ___ . Kaynakçayı elle yazarsanız tahminen kaç dakika sürer: ___ .
Aklınıza bir soru mu takıldı?
1. Zotero’yu ve tarayıcı eklentisini kurun
Zotero, Windows, Mac, Linux, iOS ve Android için sunulur. Zotero’nun kendi sitesine göre programın yanında tarayıcınıza Zotero Connector (bağlayıcı eklenti) de kurulmalıdır; eklenti Chrome, Firefox, Edge ve Safari için vardır. Okul bilgisayarına program kurmak için okul yönetiminin ya da bilgi işlem sorumlusunun iznini alın. İndirme adresini yalnız Zotero’nun kendi sitesinden açın.
Verilerin cihazlar arasında eşitlenmesi isteğe bağlıdır. Eşitleme ve hesap kararını velinizle ya da öğretmeninizle birlikte verin. Zotero’nun dosya depolaması ücretsiz planda 300 MB’tır; yalnız yayın bilgisi tutuyorsanız bu yeterlidir. Planlar ve sınırlar değişebilir, kontrol edin.
2. Yayınları tek tıkla toplayın
Google Akademik’te ya da bir dergi sayfasında bir makaleyi açın. Tarayıcıda Zotero Connector’ın kaydet düğmesi, sayfadaki türe göre makale ya da kitap simgesine döner; tıkladığınızda bilgiler Zotero’ya kaydedilir. Sayfa Zotero’nun tanıyacağı bilgiyi vermiyorsa düğme gri bir web sayfası simgesi gösterir. Bu durumda genellikle yalnız başlık, adres ve erişim tarihi kaydedilir (ayara göre sayfanın bir kopyası da alınabilir); eksik alanları elle tamamlamanız gerekir.
Elinizde DOI ya da ISBN (kitap numarası) varsa araç çubuğundaki “Add Item by Identifier” (numarayla öğe ekle) düğmesine bu numarayı yazarak da ekleme yapabilirsiniz. Yayınları sorunuza göre klasörlere (koleksiyonlara) ve etiketlere ayırın. Kaynak bulmak için Literatür taraması ve sistematik okumada yapay zekâ dersine, kaynakların doğrulanması için Yapay zekânın uydurduğu bilgiyi beş maddeyle yakalayın hapına bakın.
3. Kaynakçayı oluşturun
- Zotero’da kaynakçaya girecek yayınları seçin.
- Sağ tıklayıp “Create Bibliography from Item(s)” (seçili öğelerden kaynakça oluştur) seçeneğini seçin.
- Bir atıf biçimi (stil) seçin. BİLSEM proje yazım kılavuzunun hangi biçimi istediğini danışman öğretmeninize sorun.
- “Bibliography” (kaynakça) kutusunu işaretleyip “Copy to Clipboard” (panoya kopyala) ile kopyalayın ve belgenize yapıştırın.
Zotero’nun kendi sayfasına göre Word, LibreOffice ve Google Dokümanlar için eklentileri de vardır; bu eklentiler metne atıf eklendikçe kaynakçayı otomatik günceller. Ayrıca seçili öğeleri sürükleyip metne bırakmak (Quick Copy) da kaynakça yazar.
4. Yapay zekâya yalnız eksik alanı sorun
Zotero’nun yazdığı bilgi, kaydettiğiniz sayfanın verdiği bilgiyle sınırlıdır. Eksik ya da bozuk alan çıkabilir. Çıkan kaynakçayı bir istemle (yapay zekâya yazdığınız komut) kontrol ettirin, ama düzeltmeyi yapay zekâya bırakmayın; düzeltmeyi Zotero’da, kaynağa bakarak siz yapın.
Kopyalayıp deneyin
Aşağıda bir kaynakça listesi var. Satırları değiştirme, yeniden yazma ve yeni kaynak ekleme. Yalnız her satır için hangi alanın eksik göründüğünü yaz: yazar, yıl, başlık, dergi ya da yayıncı, bağlantı. Sonucu “satır numarası: eksik alan” biçiminde ver. Emin olmadığın yerde [KONTROL ET] yaz. Liste: [KAYNAKÇAYI YAPIŞTIRIN]
Sonucu kontrol edin
- Her kaynakçadaki yazar adı, yıl ve başlığı yayının kendi sayfasıyla karşılaştırın.
- Yapay zekânın “eksik” dediği alanları Zotero’da yayının kaydına gidip kaynağa bakarak doldurun.
- Gri web sayfası simgesiyle kaydedilen her kaydı özellikle açıp kontrol edin.
- Kaynakçayı yeniden oluşturup önceki kopyayla karşılaştırın.
- Kaynakçanın biçimini danışman öğretmeninize onaylatın.
Farkı yazın
Başlangıçtaki üç sayıya bakın. Şimdi kaynakçanın tamamı kaç dakikada çıktı: ___ ; eksiksiz yazar-yıl-başlık bilgisi olan kayıt sayısı: ___ . Bir önceki yönteme göre ne değişti, bir cümle yazın.
Yapıştırmadan önce kontrol listesi
Kaynakça metnini yapay zekâya yapıştırırken kendi adınızı, okulunuzu ya da öğretmeninizin adını içeren bir not eklemediğinizden emin olun. Çocuk verisi yapay zekâ araçlarına girilmemelidir. Hesap açılırsa e-posta gibi kişisel bilgi girmek gerekebilir; bunu yalnız bir yetişkinle birlikte yapın. Araçların kullanım koşullarındaki yaş şartını okuyun. Yapay zekâ çıktısı taslaktır; karar ve doğrulama sizindir. Bu içerik Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) resmî görüşü değildir; kaynakları ve Bilim ve Sanat Merkezi’nizin (BİLSEM) yönergesini kontrol edin.
Bir sonraki adım
Kaynakçanızı proje dosyanıza ekleyin ve danışman öğretmeninizle biçimini kontrol edin. Proje jürisi önünde savunma sırasında kaynak sorulursa elinizde düzenli bir liste olur. Savunmaya hazırlık için BİLSEM yıllık projesini hazırlayın ve savunun dersine bakın.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): Using the Zotero Connector (Cal Poly Humboldt University Library)
İzleme tavsiyesi: Cal Poly Humboldt University Library (İngilizce). Video Zotero Connector’ın kurulumunu ve kullanımını gösterir; Firefox ve Mac üzerinde anlatılır, diğer tarayıcılarda adımlar benzerdir.
Kendinizi deneyin
Zotero’da bir yayını gri web sayfası simgesiyle kaydettiniz. Kaynakçaya koymadan önce ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Zotero Documentation: Adding Items to Zotero
- Zotero Documentation: Creating Bibliographies
- Zotero: Storage
- Zotero Documentation: Word Processor Plugins
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/zotero-ile-kaynakcanizi-otomatik-cikarin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Ödevde yapay zekâ: Ne serbest, ne kopya?
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
