Sahte içerik testiyle gerçek ile üretilmişi ayırın

Bir fotoğrafın, sesin ya da videonun gerçek olup olmadığını yalnızca bakarak anlayabilir misiniz? Bu derste sınıfta oynayabileceğiniz küçük bir sahte içerik testi kuracak ve sonucun neden sizi şaşırttığını konuşacaksınız. Test, yapay zekâ ile üretilmiş görsel, ses ve videoların (bunlara deep fake, yani “derin sahte” denir) tanınmasının zorlaştığını görmek için; amaç hileyi yakalamak değil, kendinizi ve başkalarını korumayı öğrenmek.

Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun/müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Önce kısa bir bilgi: deep fake nedir?

Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) rehberi, Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’nden aktararak deep fake’i şöyle anlatıyor: yapay zekâ tarafından oluşturulan ya da değiştirilen, mevcut kişi, nesne, yer ya da olayları andıran ve bir kişide hatalı şekilde gerçek izlenimi oluşturabilecek görsel, ses veya video içerikleri. Rehbere göre bu teknoloji, yüz ifadelerini ve sesleri değiştirebilir ya da bir kişinin gerçekçi bir taklidini oluşturabilir; kötüye kullanıldığında mahremiyet, itibar ve güvenlik sorunlarına yol açabilir. Terim, üretken yapay zekâ (metin, görsel, ses ya da video üreten yapay zekâ) araçlarıyla ilişkilidir.

Aynı rehber çocuklar açısından önemli bir uyarı yapıyor: bu içeriklerin bir zamanlar ileri düzey beceri ve güçlü yazılım gerektirdiğini, bugün ise kullanımı kolay mobil uygulamalarla sınırlı teknik bilgiyle üretilebildiğini, bunun da gerçeklik düzeyini artırıp tespiti giderek zorlaştırdığını söylüyor. Rehbere göre çocuklar bu içerikleri ayırt etmede yetişkinlerden daha savunmasız. Yani “ben gözümle ayırırım” demek güvenli bir yöntem değil.

1. Testi sınıfta kurun

Öğretmeniniz sahte içerik testini kişi içermeyen örneklerle kurmalı: manzara, hayvan, eşya ya da çizim gibi. Yarısı gerçek fotoğraf, yarısı yapay zekâyla üretilmiş görsel olsun; kaynakları öğretmen önceden kaydeder. Sınıftan hiçbir öğrencinin ya da tanınan bir kişinin fotoğrafı kullanılmaz. Örnekleri öğretmen okulun izin verdiği bir araçla kendisi hazırlar; öğrenciler üretimi izler ama kendi hesaplarıyla araç kullanmaz (aşağıdaki gizlilik uyarısına bakın).

1. Her görseli on saniye gösterin.
2. Öğrenciler kâğıda “gerçek” ya da “üretilmiş” yazsın ve nedenini bir cümleyle belirtsin.
3. Oylamayı yapın, sonra doğru yanıtı açın.
4. Kaç kişinin yanıldığını ve en çok hangi nedenle yanıldığını tahtaya yazın.

2. Gözün yerine üç soru sorun

Test birçok kişiyi yanıltabilir. Bu bir başarısızlık değil, dersin asıl noktası: görünüşe güvenmek yetmiyor. Bu yüzden görsel ya da videoyla karşılaşınca bakmak yerine şu üç soruyu sorun. Bunlar bizim önerimizdir; resmî bir kontrol listesi değildir.

1. Bunu kim paylaştı ve ilk kaynağı nerede? Kaynağı belli olmayan içeriğe temkinli yaklaşın.
2. Aynı olay başka güvenilir bir yerde de var mı? Yalnız tek bir hesapta dolaşan sarsıcı içerik şüphe doğurur.
3. Bu içerik beni bir şey yapmaya itiyor mu: bir bağlantıya tıklamaya, para göndermeye, hemen paylaşmaya? Acele ettiren içerik daha da dikkat ister.

3. Başkasının yüzü ve sesi sizin değil

KVKK rehberi, kişisel fotoğraf ve videoların kötü niyetli kişilerce izinsiz kullanılıp deep fake içeriğe dönüştürülebileceğini ve bunun çocukları hedef hâline getirebileceğini belirtiyor. Bu yüzden arkadaşınızın ya da bir yetişkinin fotoğrafını, ses kaydını veya videosunu bir yapay zekâ uygulamasına yüklemeyin, izin almadan paylaşmayın. Rehber ayrıca kişisel bilgilerin (ad-soyad, okul bilgisi, adres, telefon) yapay zekâ araçlarıyla paylaşılmasının ciddi riskler doğurabileceğini söylüyor. Rehber, ebeveynlerin sosyal medya hesaplarında gizlilik ayarlarını etkin biçimde düzenlemesini de öneriyor; kendi hesaplarınızın ayarlarına velinizle birlikte bakın.

Sonucu kontrol edin

1. Testte kaç görselde yanıldınız? Sayıyı yazın.
2. Yanıldığınız görselde sizi yanıltan şey neydi: renk, netlik ya da konu mu?
3. Kendi paylaşacağınız son içerik için üç soruya yanıt verebildiniz mi?
4. Bir yetişkine göstermeniz gereken, şüpheli ya da size zarar verebilecek bir içerik var mı?

Bir sonraki adım

Evde velinizle birlikte aynı üç soruyu sosyal medyada karşınıza çıkan bir paylaşımda deneyin. Sahte belge ve dekont örnekleri için yapay zekâyla üretilen sahte belgeyi tanıma dersine, fotoğraflarını korumak isteyen veliler için de çocuğun fotoğrafını yüklemeden önce dersine bakabilirsiniz. Aşağıdaki videoyu sınıfa göstermeden önce öğretmenin izlemesini öneririz.

İzleme tavsiyesi: Bebar Bilim (Türkçe)

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Kasım 2025 (deep fake tanımı ve çocuklara ilişkin bölüm)
• MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (Bölüm 4, Tablo 1)
• Google Gemini Yardım: Gemini Uygulamaları için yaş koşulları (İngilizce; değişebilir)

Kaynak: yzdersleri.com/ders/sahte-icerik-testiyle-gercek-ile-uretilmisi-ayirin/ · Yapay Zeka Dersleri