Yapay zekâyla çalışma ile kopya arasındaki çizgiyi çizin
- Okuma süresi: 3 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Ödevin cevabını yapay zekâya (YZ; sorulara yazıyla cevap veren program) yazdırıp teslim etmek ile aynı ödevde ondan bir konunun açıklamasını istemek aynı şey değil. Ama telefonda ikisi de tek tıkla yapılıyor. Bu derste öğrenci ve veli olarak çalışma ile kopya arasındaki çizgiyi üç soruyla kendiniz çizeceksiniz. Ödevin kuralını her zaman öğretmeniniz koyar; burada o kuralı anlamak ve doğru uygulamak için bir yol veriyoruz.
Önce ölçün
Son ödevinizde yapay zekâya ne sorduğunuzu üç satırda yazın: 1) ___ 2) ___ 3) ___ . Her satırın yanına “anlamak için” ya da “yazdırmak için” yazın. Kaç tanesi yazdırmak içindi: ___ .
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Kılavuz ve okul ne diyor?
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) 2026 tarihli Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, akademik dürüstlük çerçevesinde yapay zekâ katkısıyla oluşturulan içerikte bu katkının açıkça belirtilmesini ve kararların nihai sorumluluğunun öğretmene, öğrenciye ya da ilgili kullanıcıya ait olduğunu söylüyor. Kılavuzdaki tabloya göre öğrenci, öğretmen yönlendirmesi ya da okulun resmî ödevi olmaksızın kendi isteğiyle evde ders çalışırken yapay zekâ kullanırsa beyan gerekmiyor; ödev öğretmenin yönlendirmesiyle yapılıyorsa durum başka. Bu, “her şey serbest” demek değildir. Ödevde YZ’nin serbest olup olmadığını öğretmeniniz söyler; bilmiyorsanız sorun.
Veliler için: Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) rehberi, çocuğun kullandığı uygulamanın kullanım koşullarını, gizlilik politikasını ve içerik filtresini ebeveynin incelemesini öneriyor. Aracı çocuğunuzla birlikte açın ve ayarlara beraber bakın.
Üç soru testi
- İzin var mı? Öğretmen bu ödevde YZ’ye hangi biçimde izin verdi? Hiç konuşmadıysanız sormadan teslim etmeyin.
- Düşünen ben miyim? Teslim edeceğim metni ya da çözümü, YZ’yi kapatıp kendi sözlerimle anlatabilir miyim? Anlatamıyorsam öğrenmedim, kopyaladım.
- Söyledim mi? YZ’nin katkısını ödevin altına yazdım mı? Kılavuz katkının açıkça belirtilmesini istiyor.
Çizginin “çalışma” tarafında: konuyu farklı bir örnekle açıklatmak, kendi çözümünüzü kontrol ettirmek, bilmediğiniz sözcüğü sormak, kendinize alıştırma sorusu yazdırmak. “Kopya” tarafında: ödev sorusunu yapıştırıp çıkan cevabı teslim etmek, cevabın yalnız sözcüklerini değiştirmek, YZ’nin yazdığı kaynakları kontrol etmeden kaynakçaya koymak.
Kopyalayıp deneyin
Ben bir lise öğrencisiyim ve [KONU] konusunu öğrenmek istiyorum. Cevabı vermeden çalış: önce bana üç soru sor. Cevaplarımı değerlendir. Yanlışsam çözümü söyleme, bir ipucu ver. Sonunda öğrendiklerimi kendi cümlelerimle yazmamı iste. Emin olmadığın bilgi için [DOĞRULA] yaz; kaynak ya da kitap adı uydurma.
Sonucu kontrol edin
- Araç bir bilgi verdiyse bunu ders kitabında ya da öğretmeninizin gösterdiği kaynakta bulun. YZ yanlış bilgiyi emin bir dille yazabilir (halüsinasyon).
- Teslim edeceğiniz metni YZ’nin yazdığı metinle yan yana koyun; cümleler aynıysa kendi sözlerinizle yeniden yazın.
- Ödevin altına tek cümlelik bir kullanım notu ekleyin: “Bu ödevde konu açıklaması için bir yapay zekâ aracı kullandım; metni kendim yazdım.”
Sonra ölçün
Bir sonraki ödevden sonra aynı üç satırı yeniden yazın: yapay zekâya sorduğunuz ___ şey; bunlardan “yazdırmak için” olanlar ___ ; kullanım notu yazdığınız ödev ___ . Sayı düştüyse çizgiyi tutturuyorsunuz.
Gizlilik uyarısı
Yapay zekâ araçlarına adınızı, okulunuzu, okul numaranızı, fotoğrafınızı ya da ses kaydınızı yazmayın; veli de çocuğunun bilgisini girmesin. Bu içerik MEB’in (Millî Eğitim Bakanlığı) resmî görüşü değildir; kaynakları ve okulunuzun ya da müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin. Araçların ücretsiz planları ve kullanım koşulları değişebilir, birlikte kontrol edin.
Bir sonraki adım
Evde ortak bir kural yazmak için Ödevde yapay zekâ: Ne serbest, ne kopya? dersine, veli için birlikte ödev oturumu yürütmeye Çocuğunuzla birlikte yapay zekâlı ödev oturumu yürütün dersine bakın.
İzleme tavsiyesi: TEDx Talks (İngilizce). Konuşma, öğrenmenin ne olduğunu sorgular; MEB kurallarını ya da Türkiye uygulamasını anlatmaz.
Kendinizi deneyin
Öğretmen ödevde yapay zekâ konusunda bir şey söylememiş. Fen ödeviniz için ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026), 2.6 ve Tablo 1
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zekayla-calisma-ile-kopya-arasindaki-cizgiyi-cizin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Zotero ile kaynakçanızı otomatik çıkarın
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
