Görevinize uygun yapay zekâ aracını seçin, gerekçesini yazın
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bir görev için yapay zekâ aracını seçin derken önce görevi, sonra aracı düşünürsünüz; sık yapılan hata bunun tersidir. Yapay zekâ aracı (sohbet ederek yazı, görsel ya da çeviri üreten program) her iş için aynı derecede iyi değildir. Bu derste ortaokul düzeyindeki bir görev için araç seçecek, seçiminizi üç cümleyle gerekçelendirecek ve aracın işe yarayıp yaramadığını ölçeceksiniz. Dersi öğrenciler kendi başlarına yapabilir; veli ya da öğretmen eşlik ederse daha iyi olur.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
MEB programı bu beceriyi nasıl tarif ediyor?
MEB’in 2025 tarihli Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı’nda (5 ve 6. sınıflar) “Yapay Zekâ” adlı bir tema bulunur. Programdaki BTY.6.5.2 kodlu öğrenme çıktısı, “yapay zekâ araç ve teknolojileri ile çalışabilme” becerisini üç basamakta tanımlar: kullanacağı aracı amacına uygun olarak belirlemek, aracı kullanmak ve kullandığı aracı uygunluk ile verimlilik açısından değerlendirmek. Programın açıklamaları da araçların bilgi toplama, içerik üretme, dil çevirisi ve görsel oluşturma gibi farklı amaçlara hizmet ettiğini, girdilerin net ve açık komutlar hâlinde yazılması gerektiğini ve doğruluk ile güvenilirlik üzerine düşünülmesini söyler.
Bu ders, o üç basamağı kendi ödev ya da proje göreviniz üzerinde adım adım denemenizi sağlar. Programın hangi okullarda, hangi sınıfta nasıl işlendiği öğretmeninize bağlıdır; burada yalnız çıktının metni esas alınmıştır.
Önce ölçün
Bir göreve başlarken hangi aracı kullanacağınıza kaç dakikada karar veriyorsunuz? ___ dakika. Seçtiğiniz aracın işinize yaradığından ne kadar eminsiniz (1-5)? ___.
1. Görevi ve amacı tek cümleyle yazın
Görev örnekleri: kısa bir İngilizce metni anlamak, bir proje afişi için görsel fikri bulmak, bir konuyla ilgili kaynak sorularını listelemek. Önce amacı bulun: bilgi toplamak mı, metin üretmek mi, çeviri mi, görsel mi? Amaç belli olmadan araç seçmek, tornavidayla çivi çakmaya benzer.
2. İki aday araç belirleyin
Aday araçları tek başınıza değil, öğretmeniniz ya da veliniz ve okulun kurallarıyla belirleyin. Her adayın kendi sayfasında yaş koşuluna ve gizlilik ilkesine bakın. Yaş koşulları araçtan araca değişir: örneğin Anthropic, kendi sohbet aracı Claude’un hesabı için en az 18 yaşı şart koşar, dolayısıyla 18 yaşından küçük bir öğrenci bu aracı kendi hesabıyla kullanmaz. Google’ın sohbet aracı Gemini’nin abonelik sayfasında Google Hesabıyla aylık 0 ₺ bir plan listelenir, ama aynı sayfa, Google AI planlarıyla Gmail ve Dokümanlar’daki Gemini’nin yalnızca 18 yaş ve üzeri kullanıcılar için olduğunu da yazar; aracın kendi yaş koşulunu, kullanım koşullarını ve velinizin iznini kontrol edin. Plan ve koşullar değişebilir.
3. Görevi iki araca da verin, gerekçenizi sınatın
Kopyalayıp deneyin
Ben ortaokul öğrencisiyim. Aşağıdaki görev için yapay zekâ aracı seçtim ve gerekçemi yazdım. Gerekçemi oku, benim yerime yazma. Şunları sor: Görevin amacı net mi? Bu araç neden diğerinden iyi? Çıktının doğruluğunu nasıl kontrol ettim? Bir eksik varsa soru sorarak göster. Gerçek ad, okul adı, adres ya da telefon yazmadım. Görevim: (görevinizi bu satıra yazın). Seçtiğim araç ve gerekçem: (üç cümlelik gerekçenizi yazın)
Görevin kendisi için iki araca da aynı komutu verin; komutu kısa ve açık yazın: ne istediğinizi, kaç satır istediğinizi ve hangi dilde istediğinizi söyleyin. Kişisel bilgi yazmayın. Gerekçenizi yazdıktan sonra yukarıdaki komutla bir araca okutun.
Sonucu kontrol edin
- Uygunluk: Çıktı görevin amacına uyuyor mu? Afiş için görsel istediyseniz yazı değil görsel mi geldi?
- Doğruluk: Verilen bilgi ders kitabında ya da öğretmeninizin gösterdiği kaynakta aynı mı? Uydurma bilgiye ve kaynağa karşı dikkatli olun; bu duruma halüsinasyon denir.
- Verimlilik: Çıktıyı kullanılır hâle getirmek için ne kadar düzeltme yaptınız? Düzeltme süresi, aracı kullanma süresinden uzunsa araç verimsizdir.
- Karşılaştırma: İki aracın çıktısını yan yana koyup hangisinin neden daha iyi olduğunu yazın.
Sonunda gerekçenizi şu üç cümleyle bitirin: “Görevim … idi. … aracını seçtim, çünkü … Çıktıyı … ile kontrol ettim ve … değiştirdim.” Gerekçe ne kadar somutsa o kadar işe yarar.
Sonra ölçün
Gerekçenizi yazdıktan sonra aynı soruyu yeniden yanıtlayın: kararı kaç dakikada verdiniz? ___ dakika. Seçtiğiniz aracın işe yaradığından eminlik puanınız (1-5): ___.
Ad, okul ve adres araca yazılmaz
Aracı ödevinize yardımcı bir aygıt olarak düşünün, arkadaşınız gibi değil. Adınızı, soyadınızı, okulunuzu, adresinizi, telefon numaranızı, fotoğrafınızı ve arkadaşlarınızın bilgilerini araca yazmayın. KVKK’nın (Kişisel Verileri Koruma Kurumu) üretken yapay zekâ rehberi, çocukların bu tür bilgileri araçlarla paylaşmasının ciddi riskler doğurabileceğini söyler; ebeveynlere de araçların her zaman doğru, tarafsız ya da etik içerik üretmeyebileceğini çocuklarına anlatmalarını önerir.
Öğretmeniniz sınıfta yapay zekâ kullanımı isterse bu, MEB’in Etik Kılavuzu’na göre öğretmenin önceden Etik Beyan Formu doldurduğu bir uygulamadır (Bölüm 4.1.1, Tablo 1). Öğretmen talimatı olmadan evde kendi başınıza kullandığınız araçlar bu forma tabi değildir, ama okulunuzun ve öğretmeninizin ödev kuralları yine geçerlidir. Ödevi araca yaptırmayın; aracı öğrenmek ve kontrol etmek için kullanın.
Bir sonraki adım
Araç karşılaştırmasını daha ayrıntılı yapmak için tarafsız ölçütlerle araç karşılaştırma dersine bakın. Kaynakları nasıl yoklayacağınızı da ödevdeki kaynakları kontrol etme dersinde bulabilirsiniz.
İzleyerek pekiştirin
Videoyu kaynağında açın (YouTube): The Only AI Tools You Need (12-Minute Guide)
İzleme tavsiyesi: Jeff Su (İngilizce). Yetişkinlere yönelik bir araç karşılaştırmasıdır ve sponsorlu bir bağlantı içerir; veli ya da öğretmeninizle izleyin, “hangi iş için hangi araç” mantığına odaklanın.
Kendinizi deneyin
Bir görev için yapay zekâ aracını seçerken ilk yapmanız gereken nedir?
Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir ve MEB adına yazılmamıştır. Kaynakları ve okulunuzun ya da müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin; resmî uygulama için bağlı olduğunuz makama danışın.
Kaynaklar
- MEB: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. sınıflar), 5. Tema: Yapay Zekâ, BTY.6.5.2
- KVKK: Üretken yapay zekâ ve kişisel verilerin korunması rehberi (15 soruda), Soru 15
- MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (Bölüm 4.1.1, Tablo 1)
- Anthropic Yardım Merkezi: En düşük yaş koşulu (İngilizce)
- Gemini abonelik sayfası (planlar değişebilir)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/gorevinize-uygun-yapay-zeka-aracini-secin-gerekcesini-yazin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
