Önerilen kaynağı Google Akademik’te arayıp doğrulayın
- Okuma süresi: 3 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Yapay zekâ (YZ) size proje ödeviniz için beş makale önerdi: yazar adı var, yıl var, hatta derginin adı bile. Dördünü hiç bulamıyorsunuz. Bu bir şanssızlık değil, bilinen bir tuzaktır: YZ, gerçekte olmayan ama gerçek gibi görünen kaynaklar üretebilir. Bu derste önerilen her kaynağı Google Akademik’te (akademik yayınları tarayan ücretsiz arama sayfası) arayıp doğrulamayı, bulamadığınız kaynağı listenizden çıkarmayı öğrenirsiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun: Kaynak gibi görünen her şey kaynak değildir
Bu hataya halüsinasyon (YZ’nin yanlış bilgiyi güvenle söylemesi) denir. Proje çalışmalarında kaynak taramak gerekir (BİLSEM: Bilim ve Sanat Merkezi); kaynakçanızdaki tek uydurma satır bütün emeğinizi tartışmalı hâle getirebilir. Projenizi savunurken “bu makaleyi okudunuz mu?” sorusuna dürüstçe cevap verebilmelisiniz.
Başlangıç sayımı
YZ’den bir konu için beş kaynak isteyin ya da elinizdeki listeyi alın. Listede kaç kaynak var: ___ . Hangisini şimdiye kadar gerçekten açıp gördünüz: ___ ?
Her kaynak için üç parçayı ayırın
Önerilen kaynağın başlığını, yazar adını ve yılını ayrı ayrı not edin. Üçü birlikte tutuyorsa kaynak büyük olasılıkla gerçektir; yalnızca başlık tutuyor ama yazar ya da yıl farklıysa dikkat edin, YZ gerçek bir başlığa yanlış yazar eşlemiş olabilir.
Google Akademik’te arayın
Google Akademik’in kendi sayfasına göre arama; makaleleri, tezleri, kitapları, özetleri yayıncılardan, bilimsel derneklerden, açık depolardan ve üniversitelerden tarar. Başlığı arama kutusuna yazın ve sonuca bakın. Yardım sayfasında şu bağlantılar anlatılıyor (arayüz dili sizde farklı görünebilir):
- Cited by (Alıntılayan): makaleye atıfta bulunan daha yeni yazıları gösterir. Hiç kimse alıntılamamışsa bu tek başına sorun değildir; makale yeni olabilir.
- [PDF] / [HTML] bağlantıları ve All versions (tüm sürümler): tam metne ulaşma yolunuzdur. Metni açıp okuyabildiğiniz kaynak, doğrulanmış kaynaktır.
- Cite (Alıntı) düğmesi: kaynakça biçimi için kullanılır; yardım sayfası BibTeX, EndNote, RefMan ve RefWorks’ü sayıyor.
- Save ve My library: doğruladığınız makaleyi kitaplığınıza ayırır.
Aynı tarama mantığını daha geniş anlatan Literatür taraması ve kaynak bulma: Uydurma kaynağı yakalamak dersine de bakabilirsiniz.
Kopyalayıp deneyin
Şu konuda proje yapıyorum: [KONU]. Bana araştırmaya başlamam için beş anahtar kelime ve beş arama cümlesi ver. Kaynak, yazar ya da makale adı UYDURMA; emin olmadığın hiçbir kaynak bilgisini yazma. Ben bu cümleleri Google Akademik’te kendim arayacağım.
Bu komutun püf noktası, YZ’den kaynak yerine arama kelimesi istemesidir. Kaynağı artık siz bulursunuz; YZ yalnızca arama yönünü gösterir.
Sonucu kontrol edin
- Bulduğunuz kaynağın başlık, yazar ve yılı YZ’nin söylediğiyle tam tutuyor mu?
- Özeti ya da tam metni açıp YZ’nin o kaynağa atfettiği cümleyi gerçekten bulabildiniz mi?
- Bulamadığınız kaynağı listeden çıkarın. “Bulunamadı” demek her zaman “yok” demek değildir ama kaynakçaya kanıtsız giremez; okulunuzun ya da BİLSEM’in kütüphanesinde de sorabilirsiniz.
- Google Akademik’te bulunmak makalenin doğru ya da iyi olduğunu göstermez; yalnızca var olduğunu gösterir. İçeriği öğretmeninizle tartışın.
Bitiş sayımı
Beş kaynaktan kaçını Google Akademik’te bulup açtınız: ___ / 5. Listeden çıkardığınız kaynak sayısı: ___ . İlk ölçümdeki “gerçekten gördüğüm” sayıyla karşılaştırın.
Paylaşmayın
Arama yaparken ve YZ’ye sorarken adınızı, okulunuzu ya da özel bir deney verinizi yazmayın; araştırma konusunu genel tutun. YZ çıktısı taslaktır; kaynağın doğruluğuna siz ve öğretmeniniz karar verir. Ücretsiz araçların planları ve sınırları değişebilir, kontrol edin. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; yönergeyi ve kurumunuzun güncel uygulamasını kontrol edin.
Bir sonraki adım
Doğruladığınız kaynakları proje dosyanızda “okudum” ve “yalnız özetini okudum” diye ayırın. Proje verinizle ilgili etik ve kişisel veri noktaları için BİLSEM proje verisini etik ve KVKK yönünden denetleyin dersine geçin. Kısa bir hatırlatma için Yapay zekânın uydurduğu bilgiyi beş maddeyle yakalayın hapına bakın. Öğretmenler için not: kaynak listesi isterken “nerede açtınız?” sorusu, öğrencinin doğrulama alışkanlığını görünür kılar.
İzleme tavsiyesi: Cardiff University Library (İngilizce). Bu video Google Akademik’te arama ipuçlarını anlatır; yapay zekâ kaynaklarını doğrulamayı doğrudan anlatmaz.
Kendinizi deneyin
YZ size bir makale adı, yazar ve yıl verdi. Google Akademik’te başlığı bulamadınız. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Google Akademik: Hakkında
- Google Akademik: Yardım (Cite, Cited by, My library)
- MEB: Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi
Kaynak: yzdersleri.com/ders/onerilen-kaynagi-google-akademikte-arayip-dogrulayin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
