Literatür taraması için yapay zekâdan kelime alın

BİLSEM (Bilim ve Sanat Merkezi) projenizin sorusu belli oldu. Şimdi başkalarının aynı konuda ne yaptığına bakmanız gerekiyor; bu işe literatür taraması (konuyla ilgili yayımlanmış çalışmaları bulup okuma) denir. İlk akla gelen yol yapay zekâya “bana kaynak ver” demektir. Oysa yapay zekâ gerçekte olmayan bir makale adı yazabilir ve bu ad projenize girerse jüri önünde zor durumda kalırsınız. Bu derste yapay zekâdan kaynak değil, arama kelimesi isteyecek, aramayı kendiniz yapacaksınız. Sonunda elinizde bulduğunuz gerçek üç yayının yazıldığı bir kaynak defteri olacak.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Kaynak değil kelime isteyin

Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, yapay zekâ uygulamalarında yanlış ya da yanıltıcı bilgi üretimi riskinin (halüsinasyon) belirtilmesini ve kullanıcıların çıktıları eleştirel sorgulamasının teşvik edilmesini ister. Arama kelimesi önerisinde bu risk küçüktür: kelime yanlış çıkarsa yalnızca aramanız boşa gider. Kaynak adı uydurulmuşsa ise o ad kaynakçanıza girebilir. Yani kelimeyi yapay zekâdan, yayını arama aracından alın.

1. Yapay zekâdan arama kelimeleri alın

Konunuzla ilgili yayınlar İngilizce de olabilir. Bu yüzden istemde hem Türkçe hem İngilizce kelime isteyin. Eş anlamlı ve daha geniş ya da daha dar kelimeler de isteyin; çünkü aynı şeye farklı yayınlar farklı ad verir.

2. Aramayı Google Akademik’te kendiniz yapın

Google Akademik (Google Scholar), makale, tez, kitap ve özet gibi akademik yayınları tek yerden arar; sıralamada yayının tam metnine, yayımlandığı yere, yazarına ve ne sıklıkla anıldığına bakar. Arayüz adları dilinize göre Türkçe görünebilir ve zamanla değişebilir; aşağıdaki yöntemler için aracın yardım sayfasına da bakın.

1. Önce tabloya yazdığınız kelimelerden birini aratın. Sonuç çok genelse ya da çok özelse başka kelimeye geçin.
2. Sonuçlar normalde ilgiye göre sıralanır, tarihe göre değil. Daha yeni yayınlar için sol kenar çubuğundaki “Since Year” (yıldan beri) gibi seçeneği kullanabilirsiniz.
3. Bir yayının başlığını tam aratmak isterseniz başlığı tırnak işareti içine alın.
4. Sonuç çok özelse bulduğunuz yayının kendi kaynakça (References) bölümüne, çok basitse “Cited by” (bu yayına atıf yapanlar) bağlantısına bakın.
5. “Related articles” (ilgili makaleler) ve “All versions” (tüm sürümler) bağlantıları aynı konunun başka yayınlarını ya da yayının başka bir adresini gösterir.

Yardım sayfasına göre özetler çoğu yayında ücretsiz görülür; tam metin için abonelik gerekebilir. Tam metne “PDF” ya da “HTML” etiketli bağlantılarla ulaşılabiliyorsa bu bağlantıları kullanın. Erişemediğiniz yayını okumuş gibi göstermeyin; öğretmeninize ya da kütüphaneye sorun. Aramanın ayrıntıları için aşağıdaki videoya bakın; daha derin okuma için Literatür taraması ve sistematik okumada yapay zekâ dersi var.

3. Bulduğunuzu kaynak defterine kendi elinizle yazın

Bulduğunuz üç yayın için kendi defterinize ya da bir tabloya şunları yazın: başlık, yazarlar, yayın yılı, yayımlandığı yer, bağlantı ve “benim sorumla ilişkisi” (bir cümle). Bilgiyi arama sonucundan okuyup yazın; yapay zekâdan “bunu kaynakça yap” demeyin, çünkü eksik ya da yanlış alan ekleyebilir. Bu defter bir sonraki derste kaynakçanın temelidir.

Sonucu kontrol edin

1. Defterdeki her yayının başlığını Google Akademik’te tırnak içinde aratıp birebir bulun. Bulamadığınızı çıkarın.
2. Yazar ve yıl, sonuç sayfasındaki bilgiyle aynı mı bakın.
3. Özeti (ya da erişebiliyorsanız metni) okuyup “benim sorumla ilişkisi” cümlesini düzeltin.
4. Yapay zekâ bir kelimeyi yanlış çevirdiyse sözlük ya da öğretmeninizle doğrulayın.
5. Kaynak defterini ve yapay zekâdan yalnız arama kelimesi aldığınızı danışman öğretmeninize söyleyin.

Bir sonraki adım

Bulduğunuz üç yayından birini seçip özetini kendi cümlenizle iki cümleye indirin ve sorunuzla ilişkisini yazın. Bunu danışman öğretmeninizle görüşmenize götürün; yönerge, proje çalışmasının danışman öğretmen rehberliğinde yürütülmesini ister (Madde 4). Sürecin tamamı için BİLSEM yıllık projesini hazırlayın ve savunun dersine de bakın.

İzleme tavsiyesi: UTS Library (İngilizce). Video Google Akademik’in gelişmiş arama özelliklerini anlatır; yapay zekâdan ve BİLSEM’den söz etmez.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Google Akademik: Hakkında (About Google Scholar)
• Google Akademik: Arama yardımı (Google Scholar Search Help)
• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
• Millî Eğitim Bakanlığı: Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi (konsolide metin), Madde 4 ve Madde 22

Kaynak: yzdersleri.com/ders/literatur-taramasi-icin-yapay-zekadan-kelime-alin/ · Yapay Zeka Dersleri