Gölge yapay zekâya düşmeyin: kullanım iznini önce sorun
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Sabah bir e-postayı toparlamak için telefonunuzdaki kendi yapay zekâ hesabını açıyorsunuz. Kimseye sormadınız, kimse de bilmiyor. İşte buna gölge yapay zekâ (kurumun bilmediği ya da onaylamadığı bir yapay zekâ aracını iş için kullanmak) deniyor. Bu derste kendi kullanımınızı dürüstçe ölçmeyi, işvereninize hangi soruları soracağınızı ve hangi bilgiyi hiçbir hesaba yazmayacağınızı öğreneceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun: çoğu kişi yapıyor, az kişi söylüyor
Microsoft’un 2024 tarihli Work Trend Index raporu, 31 ülke ve bölgede 31.000 bilgi çalışanıyla yapılan bir ankete dayanıyor (şubat-mart 2024). Rapora göre iş yerinde yapay zekâ kullananların %78’i, kurumlarının sağlamadığı kendi araçlarını işe getiriyor; küçük ve orta ölçekli şirketlerde bu oran %80. Yapay zekâ kullananların %52’si en önemli işlerinde kullandığını söylemekte isteksiz, %53’ü de kullanmanın kendisini “yerine biri konabilir” gösterebileceğinden endişeli. Bu yüzdeler yalnız yapay zekâ kullanan çalışanlar içindir, tüm çalışanlar için değildir. Anket Türkiye’ye özgü değildir ve iki yıl öncesine aittir; bugünkü oranlar farklı olabilir.
Sakıncası şu: kendi hesabınıza yazdığınız metin kurumun kontrol edebildiği bir yerde durmaz. İçine müşteri bilgisi, iç yazışma ya da sözleşme maddesi girdiyse, bunun nereye gittiğini kurum da siz de tam bilmezsiniz. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi, kurumlar için çalışanlara yönelik bilinçlendirme ve eğitim çalışmalarını öneriyor. Yani çözüm “gizlice kullanmak” da “hepsini yasaklamak” da değil, konuşarak kural koymaktır. IBM’in güvenlik anlatımı da engellemenin riskli davranışları gözden uzağa ittiğini, onaylı seçenekler sunmanın daha iyi çalıştığını savunuyor.
Önce ölçün
Son bir haftada işte, kurumun vermediği bir yapay zekâ aracını kaç kez kullandınız? Yazın: ___ kez. Bunların kaçında aracın içine kişisel veri (bir kişiyi belirleyen bilgi), müşteri ya da iç yazışma bilgisi girdi? Yazın: ___ kez.
1. Kuralı öğrenin, tahmin etmeyin
Yazılı bir yapay zekâ kullanım kuralınız var mı? Varsa hangi araçlar onaylı? Kişisel hesapla iş yapmak serbest mi? Bu üç sorunun cevabı çoğu zaman bir e-postayla öğrenilir. Kamu çalışanıysanız kurumunuzun genelge ya da yönergesine, özel sektörde çalışıyorsanız bilgi işlem ya da insan kaynakları birimine bakın. Kural yoksa, “kural yok” cevabını yazılı almak da işe yarar; çünkü bir sonraki adım olarak kural yazılmasını isteyebilirsiniz. Ekip düzeyinde kural yazmak isteyenler için ekibe yapay zekâyı yaymak ve kurum politikası dersi bir başlangıç noktasıdır.
2. Yazmayacaklarınızın listesini çıkarın
Hangi araçta olursa olsun, kuralı bilmeseniz bile şunları yazmayın: müşteri ya da çalışan adı, kimlik ve IBAN gibi numaralar, henüz açıklanmamış fiyat ve sözleşme metinleri, kaynak kod (programın yazılı hâli), iç e-postaların tamamı. Yazmanız gerekiyorsa yer tutucu (gerçek bilginin yerine geçen etiket) kullanın: [MÜŞTERİ A], [TUTAR]. Ayrıntılı örnekler için iş yerinde gizli belgeyi yapay zekâya yüklemeyin ve 5 dakikada yapay zekâya kişisel veri vermemeyi öğrenin derslerine bakabilirsiniz.
3. Soruyu yöneticinize kısa bir yazıyla sorun
Aşağıdaki komut (yapay zekâya yazdığınız istek) size üç soruluk, nazik bir e-posta taslağı hazırlar. Kişi ve kurum adı yazmayın.
Kopyalayıp deneyin
İş yerinde yapay zekâ aracı kullanmak istiyorum. Yöneticime gönderilecek kısa, nazik bir e-posta taslağı yaz. Üç soru olsun: (1) Yapay zekâ kullanımıyla ilgili yazılı bir kuralımız var mı? (2) Onaylı bir araç var mı? (3) Kişisel hesabımla hangi tür işlerde kullanabilirim, hangilerinde kullanamam? Gerçek isim yazma; [KURUM] ve [YÖNETİCİ] yer tutucularını kullan. Kural uydurma, yalnız soru sor. Taslak en çok 120 kelime olsun.
Sonucu kontrol edin
- Taslakta kural ya da yasak iddia eden bir cümle varsa silin; sizin bilmediğiniz bir kuralı araç uyduramaz.
- [KURUM] ve [YÖNETİCİ] yerlerine gerçek adı kendiniz yazın.
- Gönderdiğinizi bir yere not edin; cevap gelince hangi araçların ve işlerin serbest olduğunu tek satırla kaydedin.
- Cevap gelmezse ya da belirsizse, belirsiz işlerde aracı kullanmayın ya da kişisel bilgi içermeyen sorularla sınırlayın.
Sonra ölçün
Bir hafta sonra aynı iki sayıyı yeniden yazın. Kurum dışı araçla yaptığınız kullanım azaldı mı, onaylı bir seçenek buldunuz mu? Sayılar değişmediyse kuralı tekrar sorun.
Gizlilik uyarısı
Bu derste kendi hesabınıza hiçbir şey yazmanız gerekmiyor. Komutu çalıştırırken de gerçek kurum, yönetici ya da müşteri adı kullanmayın. Her aracın gizlilik ve veri kullanım ayarı farklıdır; sohbetlerinizin model geliştirmede kullanılıp kullanılmadığını aracın kendi gizlilik sayfasından okuyun, ayar adları sürümle değişebilir. Bu ders genel bilgidir, hukuki ya da kurumsal danışmanlık değildir.
Bir sonraki adım
Kural varsa onu bir sayfaya indirip masanızda tutun. Kural yoksa, ekibinize tek bir pilot (küçük çaplı deneme) önerin: iki kişi, tek onaylı araç, bir ay. Sonucu birlikte konuşun. Yapay zekâ çıktısını göndermeden önce kimin kontrol edeceğini de yazın; işyerinde yapay zekâ çıktısını kontrolsüz göndermeyin dersi bu adımı anlatır.
İzleme tavsiyesi: IBM Technology (İngilizce)
Kendi yapay zekâ hesabınızı işte kullanmak istiyorsunuz. Kural bilmiyorsanız ilk adım ne olmalı?
Kaynaklar
- Microsoft: 2024 Work Trend Index, “AI at Work Is Here. Now Comes the Hard Part” (İngilizce; oranlar 2024 anketine aittir)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)
- IBM Technology: Don’t Say No, Say How: Shadow AI, BYOD, & Cybersecurity Risks (İngilizce video)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/golge-yapay-zeka-isyerinde-kendi-hesabinizla-kullanmadan-once-sorun/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
