Savcı diye arayana karşı yakınlarınıza kural öğretin
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Hemen yapın
1. Yakınınızı bugün arayın ve şunu söyleyin: “Telefonda savcı, polis ya da banka diye biri para, şifre ya da program isterse telefonu kapatırım.”
2. Kapattıktan sonra arayanın verdiği numarayı değil, kendi bildiğiniz numarayı arayın.
3. Bu üç adımı büyük harflerle bir kâğıda yazıp telefonun yanına koyun.
Annenizi, babanızı ya da yaşlı bir komşunuzu bir gün telefon çalıp “savcıyım” diyen bir ses korkutabilir. Savcı diye arayan kişinin amacı sakin sakin düşünmenize fırsat vermeden para ya da şifre almaktır. Bu derste, yakınlarınıza öğretebileceğiniz kısa bir kural hazırlayacaksınız. Sonunda elinizde büyük puntolu, tek sayfalık bir kural kartı olacak.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Dolandırıcılar önce korkutur, sonra “kimseye söyleme” der
Türkiye Bankalar Birliği (TBB), bankacılık dolandırıcılığını anlattığı e-kitabında gerçek olaylardan derlenmiş örnekler veriyor. Örneklerden birinde kendini emniyet müdürü olarak tanıtan biri yaşlı bir müşteriyi arıyor; adının bir soruşturmada geçtiğini söylüyor ve bunu kimseye, yakınlarına ve banka çalışanlarına bile anlatmamasını istiyor. Müşteri hesabındaki bütün parayı ona verilen hesaba gönderiyor. Ertesi gün verilen numaraya ulaşamayınca dolandırıldığını anlıyor.
Başka bir örnekte kendini savcı diye tanıtan kişi, hesabın bir suç örgütü tarafından ele geçirildiğini söylüyor, telefonun sürekli açık kalmasını istiyor ve bir uzaktan erişim programı (başkasının telefonunuzu ya da bilgisayarınızı kendi ekranından yönetmesini sağlayan uygulama) yüklettiriyor. Hemen ardından bir “komiser” arıyor. Aynı kitaptaki bir üçüncü örnekte ise ofise “polis memuru” giriyor ve “savcının talimatıyla” bankaya gidilmesini söylüyor.
Bu örneklerin ortak noktaları açık: korku, gizlilik, acele ve para ya da program isteği. Kitap bunu bir kural olarak da yazıyor: banka, resmî kurum ya da emniyet adına arayanlara kişisel bilgi, internet bankacılığı girişi, kart bilgisi ya da şifre verilmemeli; arayanın yönlendirmesiyle tanımadığınız kişilere para gönderilmemeli ve cihaza uzaktan erişim uygulaması indirilmemeli. Kitap ayrıca bankanızın sizi arayarak hiçbir koşulda şifrenizi istemeyeceğini belirtiyor.
Önce ölçün
Yakınlarınızdan kaçı “telefonda savcı arayıp para isterse ne yaparım?” sorusuna kendi cümlesiyle cevap verebiliyor? Yazın: ___ / ___.
Yakınınıza vereceğiniz üç cümlelik kural
Uzun uyarılar akılda kalmaz. Yaşlı yakınlarınız için kuralı üç kısa cümleye indirin ve kendi sözcüklerinizle söyletin:
- Para, şifre ya da program isteyen kapatılır. Telefonda gelen bir kodu, kart bilgisini ya da şifreyi vermem; bir program yüklemem.
- “Kimseye söyleme” diyen dolandırıcıdır. Böyle bir şey duyarsam telefonu kapatır, önce size anlatırım.
- Kendi numaramı kendim ararım. Bankayı kartın arkasındaki ya da kendi bildiğim numaradan ararım; savcılık ya da polisle görüşmem gerekiyorsa kendim giderim.
Kuralı bir kez söylemek yetmez. Bir hafta sonra yakınınıza, “Biri seni arayıp savcıyım dese ne yapardın?” diye sorun ve cevabını dinleyin. Cevabı yanlışsa azarlamayın; kuralı birlikte yeniden söyleyin. Sesin sahte olabileceği durumlar için ayrıca Yakınınızın sesini taklit eden aramalar dersine de bakabilirsiniz.
Kopyalayıp deneyin
Yaşlı bir yakınım için telefon dolandırıcılığına karşı tek sayfalık bir kural kartı hazırla. Kart çok sade Türkçeyle yazılsın, en fazla üç kural içersin ve her kural tek cümle olsun. Kurallar şunlar: 1) Para, şifre, kod ya da program isteyen aramayı kapat. 2) “Kimseye söyleme” denirse kapat ve aileye anlat. 3) Kendi bildiğin numarayı kendin ara. Kartın altına “Emin değilsem kapatırım” cümlesini ekle. Gerçek ad, telefon numarası, banka adı ya da IBAN yazma; gerekirse [İSİM] gibi yer tutucu kullan.
Sonucu kontrol edin
- Kartı yazdırmadan önce yapay zekânın eklediği her cümleyi okuyun. Kuralları üçten fazla yapmışsa, kartta resmî bir kurum adı ya da telefon numarası uydurmuşsa silin.
- Kartı yakınınıza sesli okuyun. Anlamadığı bir sözcük varsa daha basitine çevirin.
- Kartta yalnızca sizin bildiğiniz bir doğrulama gerekmesin; yakınınız tek başına uygulayabilmeli.
Sonra ölçün
Aynı soruyu bir hafta sonra yeniden sorun. Cevap veren kişi sayısı ilk ölçümden arttı mı? Yazın: ___ / ___.
Arama olduysa ve para gittiyse
TBB kitabı, telefonda ikna edilip bilgisini ya da parasını veren kişiler için şu sırayı öneriyor: Fark ettiğiniz anda vakit kaybetmeden bankanızı arayın ve hesaplarınızda, kartlarınızda gerekli güvenlik önlemlerinin alınmasını isteyin. Aynı şifreyi birden fazla bankada kullanıyorsanız onları da arayın. Banka önlem alana kadar paylaştığınız şifreleri değiştirin. Bankayı ararken olayla ilgili bütün ayrıntıları anlatın. Kitaptaki örneklerde mağdurlar ayrıca suç duyurusunda bulunuyor; bunun için polise ya da savcılığa başvurabilirsiniz.
Utanç, yaşlı yakınlarınızın olayı saklamasının en büyük nedenidir. Kuralı öğretirken “bu kimsenin başına gelebilir” demeyi unutmayın.
Gizlilik uyarısı
Yakınınızın adını, telefon numarasını, banka bilgisini ya da arayan kişinin numarasını yapay zekâ aracına yazmayın; araç kartı yazarken bu bilgilere ihtiyaç duymaz. Kişisel veri (kimliği belirli ya da belirlenebilir kişiye ait bilgi) kavramı için sözlükteki açıklamaya bakabilirsiniz. Yapay zekâ çıktısı bir taslaktır; kartın doğruluğuna siz karar verirsiniz. Bu içerik hukuki ya da mali tavsiye değildir; ciddi bir kayıp yaşadıysanız bankanıza ve kolluk kuvvetlerine başvurun.
Bir sonraki adım
Kartı yazdırıp yakınınıza verdikten sonra evdeki diğer kuralları da netleştirin: Evde yapay zekâ kuralları: Aile sözleşmesi örneği dersi bunun için iyi bir başlangıç. Yapay zekâyla üretilmiş sahte sesli aramalar için ise ayrı bir ders var. Bir yapay zekâ ya da “sahtelik tespit” aracı bir aramanın gerçek olup olmadığını kesin söyleyemez; kesin yol, kapatıp kendi numaranızdan aramaktır.
İzleme tavsiyesi: Av. Burakhan Çalışkan (Türkçe). Bu video bir avukatın anlatımıdır; videodaki hukuki ayrıntıları kendi başınıza uygulamak yerine bankanıza ve savcılığa danışın.
Kendinizi deneyin
Babanızı “savcıyım, hesabınız tehlikede” diyen biri aradı ve telefonuna bir program yüklemesini istedi. Baba ne yapmalı?
Kaynaklar
Kaynak: yzdersleri.com/ders/savci-diye-arayana-karsi-yakinlariniza-kural-ogretin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
