Beş maddelik kural kartıyla sahte çağrıyı durdurun
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Telefon çalıyor, karşıdaki telaşlı biri para istiyor. Böyle anlarda düşünmeye zaman kalmaz; bu yüzden kararı önceden vermek gerekir. Bu derste, buzdolabına asabileceğiniz ve ailenize WhatsApp’tan gönderebileceğiniz beş maddelik bir kural kartı hazırlayacaksınız.
Hemen yapın
- Para ya da bilgi isteyen aramayı hemen kapatın.
- Kişiyi, telefonunuzda önceden kayıtlı numarasından kendiniz arayın.
- Hiçbir şey göndermeden önce eşinize ya da bir yakınınıza anlatın.
Önce ölçün
Evde şu an yazılı bir dolandırıcılık kuralı var mı? Yazın: var / yok. Çocuklar ve büyükanne-büyükbaba dâhil, kuralı söyleyebilen kişi sayısı: ___ .
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Neden uzun bir rehber değil, kart?
Dolandırıcı, sizi korkutup aceleye getirerek kazanır. Panik anında hiç kimse sayfalarca yazı hatırlamaz; ama beş kısa cümle hatırlanır. Yapay zekâ (insan gibi yazı, ses ya da görüntü üretebilen bilgisayar programları) sahte ses ve sahte video üretmeyi kolaylaştırdığı için “sesi tanıdım” ya da “yüzü tanıdım” artık tek başına kanıt sayılamaz. Sahte sesin nasıl çalıştığını Telefon dolandırıcılığına karşı: Sahte ses ve sahte mesaj dersinde görebilirsiniz; bu ders ise o bilgiyi evin duvarına taşır.
Bir not: sahte içeriği yakalamak için kullanılan “yapay zekâ tespit araçları” kesin sonuç vermez. “Bu ses sahte çıkmadı” cevabı güvenli olduğunuz anlamına gelmez. Kartın amacı da zaten sesi analiz etmek değil, hangi sesin gelirse gelsin aynı şeyi yapmanızı sağlamak.
Karttaki beş kural ve dayandıkları kaynaklar
1. Durun ve kapatın. Acil para isteyen arama, ne kadar sarsıcı olursa olsun, kapatılabilir. Ticaret Bakanlığı’nın 2025 tarihli duyurusu, şüpheli telefon aramalarına ve sosyal medya içeriklerine karşı dikkatli olunmasını ister.
2. Kendiniz geri arayın. Aradığını söyleyen kişiyi, rehberinizde zaten kayıtlı olan numaradan arayın; arayanın verdiği numarayı kullanmayın. Ses taklidine karşı ortak bir kod kelime belirlemek de işe yarar; adım adım yolu Yakınınızın sesini taklit eden aramalar: aile doğrulama sorusuyla korunma dersinde var.
3. Kamu görevlisi sizden para, altın ya da hesap numarası istemez. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), kendini kamu görevlisi olarak tanıtıp “operasyon” için para ve altın isteyenlerin dolandırıcı olduğunu, savcı ya da polisin böyle bir yardım istemeyeceğini açıkça yazıyor.
4. Bağlantıya tıklamayın, ünlü yüzlü yatırım videosuna para yatırmayın. İçişleri Bakanlığı’nın yayımladığı EGM uyarısı, güvenilir bir kişi ya da kurum kılığına girerek bilgi çalmaya çalışan saldırıyı kimlik avı (phishing) diye tanımlar ve şüpheli bağlantılara tıklanmamasını, kişisel bilgilerin paylaşılmamasını ister. Ticaret Bakanlığı da yapay zekâyla üretilmiş sahte videolarda tanınmış kişilerin yatırım tavsiyesi veriyormuş gibi gösterildiğini, herhangi bir hesaba para yatırma taleplerinin dikkate alınmaması gerektiğini bildiriyor.
5. Çocuğun bilgisi ve fotoğrafı dışarı çıkmasın. Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), çocukların yapay zekâ araçlarına ad-soyad, okul, adres ve telefon numarası gibi kişisel veri paylaşmasının çeşitli riskler doğurabileceğini; çevrim içi paylaşılan fotoğraf ve videoların yapay zekâyla yeniden üretilebileceğini (örneğin deepfake, yani gerçek kişinin yüzünü ya da sesini taklit eden sahte içerik) söylüyor. Kuralı çocuğunuzla konuşarak koyun.
Kartı yapay zekâya biçimlendirtin
Aşağıdaki beş cümleyi hiç değiştirmeden, buzdolabına asılacak tek sayfalık bir karta dönüştür. Başlık: “Şüpheli çağrıda beş kural”. Her kural tek satır, büyük puntolu olsun. 1) Durun ve kapatın. 2) Kişiyi kayıtlı numarasından kendiniz arayın. 3) Kamu görevlisi para, altın ya da hesap numarası istemez. 4) Bağlantıya tıklamayın; ünlü yüzlü yatırım videosuna para yatırmayın. 5) Çocuğun adı, okulu, adresi ve fotoğrafı dışarı çıkmasın. Yeni kural, telefon numarası ya da kurum adı ekleme. Sade, korkutmayan bir dil kullan.
Kartı çıkarın, ailenizle bir kez prova edin
- Yapay zekâ metni yazdıysa beş kuralın cümlelerini yukarıdakilerle karşılaştırın; eklenmiş bir telefon numarası, kurum adı ya da yeni “kural” varsa silin.
- Kartı yazdırın, elle bir kâğıda yazın ya da ekran görüntüsü olarak aile grubuna gönderin; yaşlı yakınlarınız için telefonda kolay erişilen bir yere de koyun.
- Akşam yemeğinde bir prova yapın: “Annen aradı, kaza yaptığını söylüyor, para istiyor” deyin ve herkesten ilk adımı söylemesini isteyin.
Sonra ölçün
Provadan sonra ilk adımı (kapatmak) doğru söyleyen kişi sayısını yazın: ___ . Söyleyemeyen biri varsa kartı onun gözünün önüne, örneğin telefon kılıfının arkasına da koyun.
Gizlilik uyarısı
Kartı hazırlatırken yapay zekâ aracına aile üyelerinin adını, telefon numarasını, adresini, çocuğun okulunu ya da fotoğrafını yazmayın; kart zaten bunlar olmadan çalışır. Şüpheli bir mesajın ya da kimlik belgesinin görüntüsünü de herkese açık bir sohbet aracına yüklemeyin. Yapay zekâ çıktısı taslaktır; son karar sizindir. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kaynakları ve kurumların güncel açıklamalarını kontrol edin. Kullandığınız aracın ücretsiz sürümünün sınırları ve yaş koşulları değişebilir; aracın kendi kullanım koşullarına bakın.
Bir sonraki adım
Kartın kuralları evde oturduktan sonra, kurala rağmen para gönderdiyseniz hemen ne yapacağınızı Yapay zekâ destekli dolandırıcılığa uğradıysanız: ilk saatler dersinden okuyun. Çocukların yapay zekâ kullanımı için ayrı bir yazılı düzen isterseniz Evde yapay zekâ kuralları: Aile sözleşmesi örneği dersine geçin.
İzleme tavsiyesi: Salağa Anlatır Gibi (Türkçe). Video ses taklidi dolandırıcılığını anlatır; kartın tamamını kapsamaz, 2. kuralın nedenini görmek için izleyin.
Kendinizi deneyin
Kızınızın sesine çok benzeyen biri ağlayarak arıyor ve hemen para göndermenizi istiyor. Kart kuralına göre ilk adımınız ne olur?
Kaynaklar
- Emniyet Genel Müdürlüğü: Dolandırıcılık
- İçişleri Bakanlığı: EGM’den “Oltalama” Yöntemiyle Siber Dolandırıcılık Uyarısı (30.11.2020)
- Ticaret Bakanlığı: Yapay zekâ dolandırıcılığına karşı tüketicileri uyarıyor (03.07.2025)
- KVKK: Yapay Zekâ Araçları Kullanan Çocuklar İçin Ebeveynlere Yönelik Tavsiyeler
Kaynak: yzdersleri.com/ders/bes-maddelik-kural-kartiyla-sahte-cagriyi-durdurun/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
