Yapay zekâyla yazılmış sahte iş ilanını tanımak
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bu ders genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez.
Eskiden sahte iş ilanları yazım hatalarından tanınırdı. Bugün yapay zekâ metni düzelttiği için bir ilanın düzgün yazılmış olması hiçbir şeyi kanıtlamıyor.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Neden yazım hatasına bakarak sahte ilanı yakalayamayacağınızı
- Türkiye’de sık görülen sahte iş ilanı kalıplarını
- Para, kimlik ve yönlendirme işaretlerini nasıl okuyacağınızı
- Yapay zekâyı ilanı kontrol eden bir yardımcı olarak nasıl kullanacağınızı
Düzgün yazı artık güvence değil
ABD’de FBI’ın Aralık 2024 tarihli bir duyurusu, suçluların üretken yapay zekâyı ikna edici mesajlar yazmak için kullandığını anlatıyor. Aynı duyuruya göre içerik çevirisi de dil hatalarının dolandırıcıyı ele vermesini engelleyebiliyor. Duyuru iş ilanlarını ayrıca ele almıyor, ama sonuç açık: akıcı bir metin, arkasındaki kişinin gerçek olduğunu göstermez.
Türkiye’de 2022’de bir güvenlik uzmanı, sahte iş mesajlarında yazım ve dil bilgisi hatalarının işaret sayılabileceğini söylüyordu. O ipucunun değeri düştü. Bakmanız gereken şey metnin kalitesi değil, ilanın sizden ne istediğidir.
Asıl işaretler: para, kimlik ve yönlendirme
Sabah gazetesinin Ağustos 2024 tarihli haberi, “evde paketleme” ilanlarının nasıl işlediğini anlatıyor. Önce küçük bir kapora istenir, sonra ürün garantisi için daha büyük bir depozito, ardından vergi gibi yeni gerekçeler gelir. Ödemeyi bırakanlar dava ile korkutulur. Kimlik, adres ve banka bilgisi istenir; bazı olaylarda kişi adına kripto para hesabı açıldığı bildirilir. İŞKUR de adının kullanıldığı bu ilanlara karşı uyarı yapmış; haberde kurumun evde paketleme gibi bir iş modeli olmadığı, kendi sitesinde yayımlanmayan ilanlara güvenilmemesi gerektiği aktarılıyor.
FTC’nin iş dolandırıcılığı sayfası aynı örüntüyü başka ülkeden anlatıyor. Eğitim, başlangıç paketi ya da sertifika için para isteyen iş ilanı şüphelidir. Gerçek işverenin iş vermek için sizden ücret almadığı vurgulanıyor. Çek yatırıp bir kısmını başkasına göndermeniz istenen işler de dolandırıcılık kalıbıdır. FTC’nin başka bir uyarısında hızlı işe alım, yalnızca yazışma uygulamasıyla yapılan mülakat ve doğrudan banka ya da vergi formu isteği de işaret olarak sayılıyor.
Örnek: Ankara’da yaşayan Elif, bir sosyal medya grubunda “evden müşteri temsilcisi, yüksek maaş, hemen başla” ilanı görüyor. İlan kusursuz Türkçeyle yazılmış ve tanınmış bir kurumun logosunu taşıyor. (Elif ve ilan kurgudur.) Mülakat sadece mesajlaşma uygulamasında yapılıyor ve ilk istek “eğitim materyali için kapora” oluyor. Bu üç işaretin her biri tek başına durmak için yeterlidir.
Yapay zekâ burada ne işe yarar?
Yapay zekâ bir ilanın gerçek olup olmadığını bilemez. Şirketi araştıramaz, telefonu arayamaz. Ama ilan metnini okuyup içindeki riskli istekleri sıralamada işe yarar. Böylece heyecanla gözden kaçırdığınız noktaları görürsünüz. Kararı yine siz verirsiniz; son kontrol için ilanı iskur.gov.tr gibi resmî bir kanalda ya da şirketin kendi sitesinde arayın.
Adım adım uygulama
- İlanın nerede ve nasıl size ulaştığını not edin: arama, mesaj, sosyal medya, grup.
- İlandaki şirket adını kendiniz arayın; ilanda verilen bağlantıyı kullanmayın.
- İlanı resmî kanalda ya da şirketin kendi kariyer sayfasında bulmaya çalışın.
- Ad, telefon, adres ve kimlik numarası gibi bilgileri silerek ilan metnini yapay zekâya yapıştırın.
- Riskli istekleri sıralamasını isteyin: para, kimlik, banka, acele, yönlendirme.
- Şirketi tanıdığınız birine ya da resmî numaradan arayarak sorun.
- Para ya da kimlik isteniyorsa görüşmeyi bırakın; ilanı yayımlandığı platforma bildirin.
Kontrol listesi
- İşe girmek için hiçbir ödeme istenmiyor
- Şirket kendi sitesinde aynı ilanı yayımlıyor
- Mülakat tanınabilir bir kanalda ve kimlikli kişilerle yapılıyor
- Kimlik ve banka bilgisi işe girişten önce istenmiyor
- Aceleye getirilmiyorum
Zayıf komut
Bu iş ilanı gerçek mi?
Güçlü komut
Aşağıda bir iş ilanı var. Ad, telefon ve adres bilgilerini sildim. Dolandırıcılık ihtimaline işaret eden her noktayı ayrı ayrı listele: para isteği, kimlik ya da banka bilgisi isteği, acele baskısı, resmî olmayan iletişim kanalı, belirsiz iş tanımı. Her madde için nedenini bir cümleyle yaz. Kesin hüküm verme ve ilanın gerçek olup olmadığını bildiğini söyleme. Sonunda, bu işverenin gerçekliğini kontrol etmek için benim yapabileceğim üç bağımsız adım öner. İlan: [ilan metnini buraya yapıştırın]
Yapay zekâ çıktısı (örnek)
1. Eğitim için ön ödeme isteniyor; gerçek işverenler genellikle işe girmek için ücret istemez. 2. Mülakat yalnızca mesajlaşma uygulamasında yapılacak. 3. İş tanımı belirsiz, maaş çok yüksek ve “hemen başla” baskısı var. Kesin hüküm veremem. Kontrol için: şirketin adını kendiniz aratın, resmî kariyer sayfasında ilanı arayın, şirketi tanıdığınız bir numaradan arayın.
Sık yapılan hatalar
- İlanın düzgün yazıldığına bakıp güvenmek
- Logoyu ya da kurum adını kanıt saymak
- “Sadece kapora” diyerek küçük bir ödemeyi kabul etmek
- Kimlik fotoğrafını ve banka bilgisini işe girişten önce göndermek
İpucu
İlanı yapay zekâya yapıştırırken bağlantıyı da yazmayın. Yapay zekâ o sayfayı açamamış olsa bile açmış gibi yanıt verebilir ve sizi yanıltabilir.
Kendinizi deneyin
Bir iş ilanının kusursuz Türkçeyle yazılmış olması ne anlama gelir?
Hangisi sahte iş ilanı işaretidir?
Şüpheli ilanı yapay zekâya yapıştırırken ne yapmalısınız?
Kaynaklar
- FTC: Job Scams (İngilizce)
- FTC: Searching for a job you can work remotely? (İngilizce)
- FBI IC3: Criminals Use Generative AI to Facilitate Financial Fraud (İngilizce)
- Sabah: Vatandaşı ek iş vaadiyle dolandırıyorlar (Türkçe)
- Türkiye Gazetesi: Dolandırıcılar şimdi de İŞKUR adını ve logosunu kullanıyor (Türkçe)
- Cumhuriyet: Siber dolandırıcıların yeni yöntemi sahte iş teklifleri (Türkçe)
Son kontrol: 8 Kasım 2026
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zekayla-yazilmis-sahte-is-ilanini-tanimak/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
