Rehabilitasyon merkezi eğitmeni için güvenli ilk adımlar

Bu kurs, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde çalışan bir eğitmenin yapay zekâyı (soruya yazıyla cevap veren program) güvenle kullanmaya başlaması için hazırlandı. Temel kural şudur: bireyin adı, kimlik numarası, raporu, tanısı, fotoğrafı ve sesi hiçbir araca girmez. Önce bu kuralı ve “anonimleştirme” denen ayıklama işini öğrenirsiniz; sonra programdaki bir hedeften etkinlik taslağı, adsız bir profilden seans planı, resimli günlük program kartı ve sesli okumayla materyal sınama çalışırsınız. Yapay zekâ yalnız taslak çıkarır; yöntemi ve kararı eğitmen ve uzman verir. Kurs 6 dersten oluşur ve yaklaşık 42 dakika sürer.

Bu kursu kimler almalı?

Merkezde bireysel ya da grup seansı yapan, seans öncesi plan ve materyal hazırlayan eğitmenler için temel düzeydedir. Seans sonrası aile iletişimi ve kurum işleri için kursun devamı olan Rehabilitasyonda seans sonrası not, evrak ve telafi kursuna geçebilirsiniz.

Bu kurs hangi programın hangi bölümüne denk gelir?

Bu kurs MEB programının yerine geçmez, onu tamamlayıcıdır; MEB’in resmî görüşü değildir. Aşağıda her dersin hangi resmî belgenin hangi bölümüyle ilişkili olduğunu görebilirsiniz; sıra bu belgelerdeki bölüm sırasını ve kolaydan zora ilerlemeyi izler.

• 5 dakikada yapay zekâya kişisel veri vermemeyi öğrenin: Tüm kursun ön koşulu: kişisel veri ilkesi. KVKK’nın (Kişisel Verileri Koruma Kurumu) üretken yapay zekâ rehberi ve MEB Etik Kılavuzu.
• Ayşe örneğiyle bilgiyi anonimleştirin: Aynı kişisel veri ilkesinin uygulaması (KVKK rehberi); ders, Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği’nin destek eğitim programları bölümüne (madde 16) dayanır.
• Program hedefinden etkinlik taslağı isteyin: Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği, destek eğitim programlarının uygulanması bölümü (madde 16).
• Anonim bir profille seans planı taslağı alın: Aynı yönetmelik, seans yapısı bölümü (madde 25: 40 dakika ders, 10 dakika dinlenme, 10 dakika aile bilgilendirme).
• Resimli günlük program kartı hazırlayın: Aynı yönetmelik, destekleyici dijital eğitim materyali kullanımı (madde 16).
• Sesli okumayla ders materyalini erişilebilir yapın: Aynı yönetmelik, dijital materyal bölümü (madde 16) ve MEB Etik Kılavuzu’ndaki erişilebilirlik ilkesi.

Dersler ve sıra

1. 5 dakikada yapay zekâya kişisel veri vermemeyi öğrenin: temel kuralı öğrenin: komuttan ad, telefon ve adres gibi bilgileri çıkarıp yer tutucu kullanın ve veri ayarlarınıza bakın.
2. Ayşe örneğiyle bilgiyi anonimleştirin: seans notundaki ad, okul, tarih ve rapor bilgisini uydurma bir örnekle ayıklayın; yapay zekâya temiz bir istem (yazdığınız komut) hazırlayın.
3. Program hedefinden etkinlik taslağı isteyin: hedefi tek cümleyle yazın, yapay zekâdan üç seçenek isteyin; uygun olanı eğitmen olarak siz seçin.
4. Anonim bir profille seans planı taslağı alın: bireyin adı gerekmez: anonim profil yazın, plan taslağı alın ve çıktıyı kendiniz denetleyin.
5. Resimli günlük program kartı hazırlayın: seans akışını yapay zekâyla sade adımlara bölün; resimleri kurumunuzun izin verdiği kaynaktan alın.
6. Sesli okumayla ders materyalini erişilebilir yapın: sesli okumayla çalışma yönergesini dinleyip anlaşılmayan cümleleri bulun; çocuk verisi girmeden uzman gözetiminde sadeleştirin.

Nasıl ilerlemeli?

Dersleri sırayla izleyin ve her alıştırmayı kurgusal, adsız bir bireyle yapın. Gerçek seans notunuzu hiçbir zaman olduğu gibi yapıştırmayın; önce kurumunuzun kuralına bakın ve yapay zekâ aracının yaş koşulunu, veri ayarını aracın kendi sayfasından kontrol edin. Çıktıdaki etkinliğin programa uygun olup olmadığına, yöntemin doğru olup olmadığına eğitmen ve ekip karar verir.

Bitirme uygulaması

Kurgusal ve adsız bir birey seçin (örneğin: el becerisi çalışması yapan, 7 yaş civarı bir birey). Bu birey için bir program hedefinden üç etkinlik seçeneği, 40-10-10 yapısında bir seans planı taslağı ve beş adımlık bir günlük program kartı metni hazırlayın. Dosyanın sonuna iki cümle yazın: hangi bilgiyi araca hiç girmediniz ve çıktıyı kullanmadan önce kim okuyacak?

Önemli not

Bu kurs MEB’in yönetmeliklerinin ve Bakanlıkça onaylı destek eğitim programlarının yerine geçmez, onları tamamlayıcıdır; MEB’in resmî görüşü değildir ve MEB adına yazılmamıştır. Yönetmelik 2025’te değiştirilmiştir; madde numaralarını ve sayıları kullanmadan önce güncel metinden kontrol edin. Çocuk verisi uyarısı: gerçek bir çocuğun ya da bireyin adını, numarasını, raporunu, tanısını, notunu, fotoğrafını, sesini ya da kamera görüntüsünü yapay zekâ araçlarına yazmayın, yüklemeyin; alıştırmalarda kurgusal ve adsız örnek kullanın. Yapay zekâ tanı koymaz, değerlendirme yapmaz, tedavi ya da terapi yöntemi önermez, gelişim konusunda vaat vermez; her çıktıyı yetkili uzman okur ve sorumluluğu üstlenir.

Kaynaklar

• MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (PDF) (Türkçe)
• KVKK: Üretken yapay zekâ rehberi (PDF) (Türkçe)
• MEB: Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği (PDF) (Türkçe)

İlgili kurslar

• Rehabilitasyonda seans sonrası not, evrak ve telafi
• Kurumda yapay zekâ ve kişisel veri: kurallar
• Çocuk verisi girmeden BEP ve program kartı: ilk adım