İçeriğe geçİçeriğe geç
Ders bul
Yapay zekâ seviyesi: 401 Uzman

Araç çağırma nedir? Dil modeli dış araçları nasıl kullanır

  • Okuma süresi: 6 dk
  • Kod bilgisi gerekmez
Son güncelleme: AB–OECD yetkinlik alanı: Yapay Zekâyı Tasarlama
Araç çağırma nedir? Dil modeli dış araçları nasıl kullanır kapak görseli

Ayşe Hanım bir eğitim kurumunda toplantı odalarını yönetiyor. Kurumun iç asistanına yazıyor: Perşembe saat 14.00’te büyük salonu bir saatliğine ayır. Asistan kısa bir yanıt veriyor: Ayırdım. Ertesi gün salonda başka bir toplantı var ve takvimde Ayşe Hanım’ın kaydı görünmüyor. Ayşe Hanım soruyor: Asistan takvime gerçekten dokundu mu, yoksa yalnızca konuştu mu?

Bu sorunun yanıtı araç çağırmanın nasıl işlediğinde saklı. Ajan döngüsünü sitedeki Ajan döngüsü: hedef, araç, durum, gözlem dersinde gördünüz. Burada döngünün tek bir adımına, tek bir araç çağrısına yakından bakacağız. Kod yazmayacaksınız. Bir çağrının parçalarını, kimin neyi çalıştırdığını ve nerede kontrol koymanız gerektiğini öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

    Bu derste neler öğreneceksiniz?

    • Bir araç çağrısının beş adımını doğru sırayla saymak.
    • Bir araç tanımında adın, açıklamanın ve parametre şemasının ne işe yaradığını açıklamak.
    • Aracı modelin değil uygulamanın çalıştırdığını ve bunun izin ile onay için ne anlama geldiğini göstermek.
    • Hatalı parametre riskini azaltan üç kontrol noktası belirlemek.

    Model aracı çalıştırmaz, çalıştırılmasını ister

    Dil modeli kendi başına takvime kayıt yazamaz, hesap makinesi programı açamaz, bir veritabanında arama yapamaz. Araç kullanımı (tool use) ya da işlev çağırma (function calling) denen yöntemde model yalnızca düzenli bir istek üretir. Bu isteği uygulama çalıştırır, sonucu modele geri verir.

    Anthropic bunu açıkça yazıyor: Model hiçbir şeyi kendi başına çalıştırmaz. Aracın kodunu da görmez; yalnızca kendisine verilen tanımı ve uygulamanın döndürdüğü sonucu görür. OpenAI da model bir işlev çağırdığında onu uygulamanın çalıştırıp sonucu geri göndermesi gerektiğini belirtiyor.

    Bir istisna var. Anthropic web araması, web sayfası getirme ve kod çalıştırma gibi bazı araçları kendi sunucularında çalıştırır. Bunlara sunucu araçları (server tools) denir. Burada da aracı model değil, sağlayıcının altyapısı çalıştırır.

    OpenAI belgesindeki akış beş adımdan oluşur:

    1. Uygulama, kullanıcının sorusuyla birlikte kullanılabilecek araçların tanımlarını modele gönderir.
    2. Model araç gerektiğine karar verirse düz yanıt yerine bir araç çağrısı döndürür: hangi araç, hangi değerlerle.
    3. Uygulama aracı kendi tarafında çalıştırır.
    4. Uygulama aracın sonucunu modele geri gönderir.
    5. Model bu sonuca dayanarak yanıtını yazar ya da yeni bir çağrı ister.

    Ayşe Hanım’ın sorununa dönelim. Takvime kayıt düşen tek yer üçüncü adımdır. Asistanın ayırdım cümlesi değil, aracın döndürdüğü sonuç ve takvimdeki kayıt kanıttır. OpenAI ayrıca bir yanıtta birden fazla çağrı gelebileceğini, uygulamanın buna hazır olması gerektiğini söylüyor.

    Şema: aracın kimlik kartı

    Her aracın bir adı, bir açıklaması ve bir parametre şeması (schema) vardır. Şema JSON Şeması (JSON Schema) biçiminde yazılır. Hangi bilgilerin istendiğini, bunların türünü, hangilerinin zorunlu olduğunu ve hangi değerlerin kabul edildiğini tarif eder. Ayşe Hanım’ın kurumu için bir oda ayırma aracı şöyle tarif edilebilir:

    • Ad: oda_ayir
    • Açıklama: Kurum takviminde bir toplantı odasını belirli tarih ve saat için ayırır. Geçmiş tarihe kayıt açmaz.
    • Oda: zorunlu; yalnızca Büyük Salon, Toplantı 1 ya da Toplantı 2.
    • Tarih: zorunlu; yıl-ay-gün biçiminde.
    • Başlangıç saati ve süre: zorunlu; süre dakika olarak.

    Anthropic’e göre model, aracı ne zaman çağıracağına kullanıcının isteğine ve aracın açıklamasına bakarak karar verir. Açıklama belirsizse model yanlış aracı ya da yanlış anda çağırabilir. Uygulama ayrıca modelin araç kullanıp kullanmayacağını da yönetebilir. OpenAI’da bu ayarın seçenekleri şunlar: modele bırakmak, araç kullanımını zorunlu kılmak, belirli bir aracı zorlamak, araçları belli bir alt kümeyle sınırlamak ya da hiç araç kullandırmamak.

    İzin ve onay noktaları

    Aracı uygulama çalıştırdığı için kontrol de uygulamadadır. Bu, sorumluluğun da orada olduğu anlamına gelir. Kurum içinde şu noktaları sorun:

    • Okuma ile yazmayı ayırın: Takvimde boş oda aramak ile kayıt açmak aynı riski taşımaz. Kayıt açan, silen, e-posta ya da belge gönderen araçlar ayrı bir onaydan geçmeli.
    • Onayı kullanıcıya bırakın: OpenAI’ın ajan güvenliği rehberi, MCP (Model Context Protocol, model bağlam protokolü) üzerinden bağlanan dış araçlarda araç onaylarını her zaman açık tutmayı ve son kullanıcının her işlemi görüp onaylamasını öneriyor.
    • Araç sonucuna körü körüne güvenmeyin: Bir web sayfası ya da e-posta gibi dışarıdan gelen içerik, modelin talimatlarını değiştirmeye çalışan gizli metin taşıyabilir. Buna istem enjeksiyonu (prompt injection) denir. Anthropic bu içeriğin araç sonucu olarak işaretli kalmasını öneriyor. OpenAI de güvenilmeyen verinin ajanın davranışını doğrudan yönlendirmemesini istiyor.

    Hatalı parametre riski

    Model şemaya uygun ama yanlış bir değer üretebilir. Ayşe Hanım perşembe dediğinde model bir sonraki haftanın perşembesini seçebilir. Eksik bilgi de risktir. Anthropic, modelin eksik zorunlu bilgiyi kullanıcıya sormasının özellikle belirsiz istemlerde garanti olmadığını yazıyor.

    İki şirket de katı mod (strict mode) seçeneği sunuyor. Bu seçenek açıkken çağrılar şemaya birebir uyar; eksik alan ya da yanlış tür gelmez. OpenAI bu modu her zaman açmayı öneriyor. Ancak katı mod biçimi güvenceye alır. Tarihin kullanıcının kastettiği gün olup olmadığını uygulamanın ya da kullanıcının ayrıca kontrol etmesi gerekir.

    Araç çalışmazsa uygulama modele bir hata sonucu döndürür. Anthropic, yalnızca başarısız demek yerine neyin yanlış gittiğini ve neyin denenebileceğini anlatan bir mesaj yazmayı öneriyor. Belgeye göre istek geçersiz ya da eksikse Claude genellikle birkaç kez düzelterek yeniden dener, sonra kullanıcıya durumu açıklar.

    Zayıf komut

    Kullanıcı isterse odayı ayır.

    Güçlü komut

    Oda ayırma aracını yalnızca kullanıcı oda adını, tarihi ve saati verdiğinde kullan. Biri eksikse önce sor. Bugün, yarın, perşembe gibi ifadeleri takvim tarihine çevir, tam tarihi kullanıcıya göster ve onay al. Onay gelmeden aracı çağırma. Araç hata döndürürse hatayı kullanıcıya açıkça aktar; aracın başarılı sonucu gelmeden ayırdım deme.

    Örnek çıktı

    Büyük Salon’u 19 Kasım 2026 Perşembe, 14.00–15.00 arası için ayırmamı istiyorsunuz. Onaylıyor musunuz? Onaylarsanız kaydı açacağım ve takvimden gelen sonucu size bildireceğim.

    Adım adım uygulama

    1. Kurumunuzda tek bir araçla yapılabilecek bir iş seçin; örneğin toplantı odası ayırma ya da izin günü sorgulama. Tamam sayılır: Aracın görevini tek cümleyle yazdınız.
    2. Aracın şemasını kâğıda dökün: ad, açıklama ve her parametre için türü, zorunlu olup olmadığı, izin verilen değerler. Tamam sayılır: Her parametrenin bu üç bilgisi dolu.
    3. Aracın yalnızca okuyup okumadığını ya da bir şeyi değiştirip değiştirmediğini işaretleyin. Değiştiriyorsa kullanıcıya sorulacak onay cümlesini yazın. Tamam sayılır: Onay cümlesi tam tarihi ve işlemi açıkça içeriyor.
    4. Üç belirsiz istek yazın: yarın öğleden sonra, büyük oda, her zamanki saat. Her biri için modelin ne yapması gerektiğine karar verin. Tamam sayılır: Her istek için ya soru sorulması ya da tek anlamlı bir değer belirlendi.
    5. Oda doluysa uygulamanın modele döndüreceği hata mesajını yazın. Tamam sayılır: Mesaj ne olduğunu ve ne denenebileceğini birlikte söylüyor.
    6. Kanıt kuralını belirleyin: İşlemin yapıldığı modelin cümlesinden değil, aracın sonucundan ya da takvim kaydından doğrulanacak. Tamam sayılır: Kontrol edilecek yeri ve kişiyi yazdınız.

    Sık yapılan hatalar

    • Modelin aracı kendisinin çalıştırdığını sanmak: Yetki, kayıt ve sorumluluk uygulamadadır. Kontrolleri de orada kurun.
    • Katı modu doğruluk güvencesi saymak: Katı mod biçimi korur; yanlış gün ya da yanlış oda gibi anlam hatalarını yakalamaz.
    • Belirsiz araç açıklaması yazmak: Oda ayırır gibi tek kelimelik açıklamalar modelin aracı yanlış durumda çağırmasına yol açabilir.

    İpucu

    Bir asistanın yaptım demesi ile aracın başarılı sonuç döndürmesi farklı şeylerdir. Kurum içi kullanımda, değişiklik yapan her araç için işlemin kaydının nerede görüleceğini baştan belirleyin.

    Kendinizi deneyin

    Takvime kayıt açan bir araç çağrısında aracı kim çalıştırır?

    Katı mod açıldığında neyi güvenceye almış olursunuz?

    Oda doluysa uygulama modele nasıl bir sonuç döndürmeli?

    Kaynaklar

    Son kontrol: 15 Kasım 2026. Bu bilgi 15.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.

    Kaynak: yzdersleri.com/ders/arac-cagirma-tool-use-nasil-calisir/ · Yapay Zeka Dersleri

    Dersi bitirdiniz mi?

    İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.

    Bu ders işinize yaradı mı?

    Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.

    Yorum yazın

    Yorumunuz editör onayından sonra yayımlanır. Ad ve e-posta zorunlu değildir; e-posta adresiniz yayımlanmaz. Lütfen kendinizin ya da başkalarının kişisel bilgilerini (telefon, adres, kimlik, sağlık bilgisi) yazmayın.

    Kişisel verilerinizin nasıl işlendiğini KVKK Aydınlatma Metni’nde okuyabilirsiniz.

    Basitten zora: sıradaki ders

    Bu dersin kategorisi: Başla

    Bu konudaki en üst düzeye ulaştınız.

    Aynı düzeyde devam

    Başla: bütün öğrenme yolu