Bilanço haberini yapay zekâyla okumak: gelir ve kâr
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Ekonomi muhabiri Deniz Bey’in masasına sabah dokuzda bir haber düştü: “Kuzeyçam Gıda kârını ikiye katladı.” Haberi yazan site rakamı manşete taşımış, ama hangi dönemi karşılaştırdığını söylememiş. Deniz Bey’in yarım saat içinde doğru bir özet yazması gerekiyor. Yapay zekâya “şunu özetle” demek kolay; zor olan, özetteki her rakamın şirketin kendi açıklamasıyla aynı olduğundan emin olmak.
Bu derste kurgusal Kuzeyçam Gıda A.Ş. örneğiyle bir finansal sonuç haberini yapay zekâyla okuyacağız. Gelir, kâr, yıllık değişim ve şirketin kendi beklenti cümlesini ayıracak, sonra özeti şirketin yatırımcı ilişkileri sayfası ve KAP ile karşılaştıracağız. Örnekteki şirket ve rakamlar uydurmadır; yalnızca yöntemi göstermek içindir.
Bu ders genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez.
Bu ders yatırım tavsiyesi vermez. Amaç bir haberi doğru okumak ve doğru aktarmaktır; bir hisseyi alıp satma kararı bu dersin konusu değildir.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Bir sonuç haberinden gelir, kâr, yıllık değişim ve beklenti cümlesini ayrı ayrı çıkarmak.
- Yapay zekâya rakam uydurtmayan, kaynağa bağlı bir okuma komutu yazmak.
- Özetteki her rakamı KAP’taki finansal raporla ve şirketin yatırımcı ilişkileri sayfasıyla eşleştirmek.
- Beklenti cümlesini kesin bir sonuç gibi aktarmaktan kaçınmak.
Bir sonuç haberinde dört şeye bakın
ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) yeni başlayanlar rehberi gelir tablosunu (income statement) şöyle tanımlar: Bir şirketin belli bir dönemde ne kadar gelir elde ettiğini gösteren rapor. KAP’taki finansal tablolarda bunun karşılığı kapsamlı gelir tablosudur. Haberi okurken şu dört şeyi ayırın:
- Gelir: Satışlardan elde edilen toplam tutar. Türkçe raporlarda çoğunlukla “hasılat” (revenue) diye geçer.
- Kâr: Tüm giderler ve vergiden sonra kalan tutar, yani net dönem kârı (net income). Haberler bazen faaliyet kârını ya da vergi öncesi kârı “kâr” diye yazar; hangisi olduğunu sorun.
- Yıllık değişim: Bu dönemin geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırması (year over year). Üç aylık sonuç ile dokuz aylık toplam sık karıştırılır.
- Beklenti: Şirketin gelecek dönem için yaptığı tahmin (guidance). Bu bir sonuç değil, şirketin kendi öngörüsüdür.
Resmî kaynak: KAP ve yatırımcı ilişkileri sayfası
Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP), mevzuat gereği kamuya duyurulması zorunlu bilgilerin elektronik imzayla gönderilip yayımlandığı sistemdir. İşletmesini Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) yürütür. Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler kamuyu aydınlatma yükümlülüklerini KAP üzerinden yerine getirir.
KAP’a göre finansal rapor; finansal tablolar, yönetim kurulu faaliyet raporu ve sorumluluk beyanlarından oluşur. Haberdeki rakamın asıl yeri burasıdır. Şirketin kendi sitesindeki yatırımcı ilişkileri (investor relations) sayfası da sunum ve basın bülteni yayımlar. İki kaynak çelişirse KAP’taki imzalı bildirimi esas alın ve şirkete sorun.
Beklenti cümlesi için de bir kural var. Sermaye Piyasası Kurulu’nun Özel Durumlar Tebliği’ne göre şirketlerin geleceğe yönelik değerlendirme açıklaması zorunlu değildir. Açıklarsa, bunu yönetim kurulu ya da yönetim kurulunun yazılı yetki verdiği kişi onaylar. Önceki tahmin ile gerçekleşen sonuç arasında önemli fark çıkarsa şirket bunun nedenini açıklamak zorundadır. Bu yüzden haberde beklentiyi aktarırken “şirket öngörüyor” deyin, “olacak” demeyin.
Yapay zekâ rakam uydurmasın diye
Yapay zekâ boşluğu doldurmaya yatkındır; kaynakta olmayan bir yüzdeyi hesaplayıp yazabilir. Anthropic’in belgeleri bunu azaltmak için üç yol önerir: modele “bilmiyorum” deme izni vermek, uzun belgede önce kelimesi kelimesine alıntı istemek ve her iddia için kaynağını göstermesini istemek. Kaynakta alıntı bulamazsa iddiayı geri çekmesi gerekir.
Zayıf komut
Kuzeyçam Gıda’nın sonuçlarını özetle, kârı ne kadar arttı?
Güçlü komut
Aşağıda Kuzeyçam Gıda A.Ş.’nin KAP’ta yayımlanan finansal rapor özetini ve bir haber sitesinin metnini veriyorum. Görevin: 1) Rapordan hasılatı, net dönem kârını ve karşılaştırılan önceki dönemi, rakamın geçtiği cümleyi aynen alıntılayarak çıkar. 2) Yıllık değişimi yalnızca rapordaki iki rakamla hesapla ve hesabını göster. 3) Şirketin gelecek dönem beklentisini ayrı bir başlıkta, şirketin kendi cümlesiyle ver. 4) Haberdeki rakamlarla rapordakileri karşılaştır, farklı olanları listele. Raporda olmayan bir bilgiyi tahmin etme; bulamadığın yere “raporda yok” yaz. Yatırım yorumu yapma.
Örnek çıktı
Hasılat: Raporda “dönem hasılatı 840 milyon lira” yazıyor; önceki yılın aynı dönemi 700 milyon lira. Yıllık değişim: 840 eksi 700, 140; 140 bölü 700, yüzde 20 artış. Net dönem kârı: Raporda 96 milyon lira, önceki yılın aynı dönemi 48 milyon lira; yani iki katı. Beklenti: Şirketin cümlesi “Yıl sonunda hasılat artışının yüzde 15 ile 20 arasında olmasını öngörüyoruz.” Fark: Haber “kâr ikiye katlandı” diyor ve bu rakamlarla uyumlu, ama haber hangi dönemi karşılaştırdığını belirtmiyor. Faaliyet kârı: raporda yok, verilen metinde geçmiyor.
Adım adım uygulama
- KAP’ta takip ettiğiniz bir şirketin son finansal raporunu ve aynı sonuçla ilgili bir haberi bulun.
- Raporun özet sayfasını ve haberin metnini güçlü komuttaki gibi yapay zekâya verin.
- Yanıttaki her rakamın yanında rapordan bir alıntı olduğunu kontrol edin. Alıntısız rakamı silin.
- Yıllık değişim hesabını hesap makinesiyle kendiniz tekrarlayın.
- Beklenti cümlesini şirketin yatırımcı ilişkileri sayfasındaki sunumla karşılaştırın.
- Üç cümlelik bir özet yazın. Her rakam KAP’taki raporla birebir aynıysa, dönem açıkça yazılıysa ve beklenti “şirket öngörüyor” diye aktarılmışsa görev tamamdır.
Sık yapılan hatalar
- Üç aylık sonucu dokuz aylık toplamla ya da önceki çeyrekle karşılaştırmak. Hangi dönemlerin kıyaslandığını her zaman yazın.
- Birimi atlamak. Raporlar rakamları bin ya da milyon lira olarak verebilir; tablonun başındaki birim notuna bakın.
- Şirketin beklentisini gerçekleşmiş sonuç gibi yazmak. Beklenti bir öngörüdür ve sonradan değişebilir.
İpucu
Yapay zekâdan özetin sonuna bir “kontrol listesi” eklemesini isteyin: her rakam, rapordaki sayfa ya da tablo adı ve alıntılanan cümle. Bu liste, yayından önce editörün birkaç dakikada kontrol yapmasını sağlar.
Kendinizi deneyin
Bir haber şirketin kârının arttığını yazıyor ama hangi dönemle kıyasladığını söylemiyor. İlk ne yapmalısınız?
Kurgusal bir şirketin hasılatı geçen yılın aynı döneminde 500, bu dönem 600 milyon liradır. Yıllık değişim nedir?
Özel Durumlar Tebliği’ne göre şirketin geleceğe yönelik değerlendirmesi için hangisi doğrudur?
Benzer bir kontrol alışkanlığı için Resmî Gazete kararından haber: yapay zekâ özetini sınamak dersine ve bilimsel makaleyi eleştirel okumaya bakabilirsiniz. Uydurma rakam sorunu için sözlükteki halüsinasyon maddesi yararlıdır.
Kaynaklar
- Genel Bilgi, Kamuyu Aydınlatma Platformu (Türkçe)
- Public Disclosure Platform, Borsa İstanbul (İngilizce)
- Özel Durumlar Tebliği (II-15.1), Sermaye Piyasası Kurulu (Türkçe)
- Beginners’ Guide to Financial Statements, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (İngilizce)
- Reduce hallucinations, Claude belgeleri (İngilizce)
Son kontrol: 13 Kasım 2026. Bu bilgi 13.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.
Kaynak: yzdersleri.com/ders/bilanco-haberini-yapay-zekayla-okumak-gelir-kar-beklenti/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
