Deprem tatbikatı değerlendirmesi: yapay zekâyla form ve veli notu

Elif Hanım dördüncü sınıf öğretmeni. Okuldaki deprem tatbikatı bitti, çocuklar bahçeden sınıfa döndü. Okul yönetimi gün bitmeden her sınıfın gözlemlerini istiyor. Veli grubunda da ilk sorular başladı: Bugün ne yaptınız, çocuklar korktu mu? Elif Hanım’ın elinde tatbikat sırasında aceleyle tuttuğu dağınık notlar var.

Bu derste bu notları yapay zekâ yardımıyla üç işe yarar belgeye dönüştüreceksiniz: bir gözlem formu, öğrencilere sorulacak geri bildirim soruları ve veliye gidecek kısa bir bilgilendirme notu. Tatbikat adımlarını yapay zekâya yazdırmayacaksınız. Bu adımları AFAD ve MEB belgelerinden alıp komuta siz koyacaksınız. Araca hiçbir öğrenci adı ya da kişisel bilgi girmeyecek.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Tatbikat notlarınızı adsız hâle getirip yapay zekâya güvenle vermeyi
• Çök, kapan, tutun ve tahliye aşamalarına göre ölçütlü bir gözlem formu hazırlatmayı
• Öğrencilere sözlü sorulacak, suçlamayan beş geri bildirim sorusu yazdırmayı
• Veliye 80 kelimeyi geçmeyen, resmî bilgiye dayanan bir not çıkarmayı

Tatbikat adımları resmî belgede nasıl geçiyor?

AFAD Eğitim Dairesi Başkanlığının hazırladığı ve Bursa İl Millî Eğitim Müdürlüğünün sitesinde yayımlanan “Okulda Deprem Anı ve Tahliye Tatbikatı Aşamaları” belgesi, sınıf içindeki deprem anını öğretmenin “Deprem!” diye seslenmesi ya da anonsla başlatır. Öğrenciler ve öğretmen sakin kalır, bulundukları yerde şu üç hareketi yapar:

• Çök: Pencere, raf, dolap gibi sabitlenmemiş ağır eşyalardan uzakta, sıra gibi sağlam bir eşyanın yanına ya da altına çömelmek.
• Kapan: Sırtı pencereye dönük biçimde, bir elle başı ve enseyi korumak.
• Tutun: Tehlikenin bittiğini bildiren ikinci uyarıya kadar sıranın ayağı gibi sağlam bir eşyaya tutunmak. Böyle bir eşya yoksa bir eli yere koyup destek almak.

İkinci uyarıyla tahliye başlar. Sınıf, okul yönetiminin belirlediği güzergâhtan tek sıra hâlinde çıkar, başlar kitapla ya da elle korunur. Toplanma alanında her sınıf kendi içinde halka olur, sınıf öğretmeni yoklama alır. Yetkililer yönlendirene kadar kimse alandan ayrılmaz. Belgeye göre son aşamada tatbikat sorumluları form ve kontrol listelerini doldurur, kısa bir değerlendirme yapılır ve tatbikat raporu hazırlanır.

Bu adımları yapay zekâdan istemeyin. Araç kendi bilgisinden yazdığında farklı ülkelerin yönergelerini karıştırabilir ya da belgede olmayan bir adım ekleyebilir. Resmî belgedeki adımları kendi cümlelerinizle kısaltıp komutunuza siz ekleyin.

Okul afet planı ve sizin payınız

MEB’in 2021/13 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi genelgesi, okullarda yıllık iş takvimine göre iki tatbikat öngörür: 1–7 Mart Deprem Haftası’nda tahliye tatbikatı, 13 Ekim’de ise diğer afet türlerine ilişkin tatbikat. Genelge, tatbikat sonunda MEBBİS İSGB modülüne veri girilmesini de ister. Bakanlığın 2023–2030 Afet ve Acil Durum Yönetimi Eylem Planı ise tatbikat etkinlik değerlendirme formu düzenlenmesini, sonuçların paydaşlarla paylaşılmasını ve eksiklerin giderilmesini hedefler.

Bu yüzden sizin hazırlayacağınız form okulun resmî raporunun yerine geçmez. O, okul yönetimine gidecek düzenli bir ham gözlemdir. Tahliye güzergâhı, toplanma alanı ve ekiplerin görevleri okulunuzun afet ve acil durum planında yazar. Yapay zekâ bunları bilemez; bu bilgileri okul yönetiminden alın.

Veli notunun da resmî bir örneği var. MEB, 13 Ekim 2025’teki eş zamanlı tatbikattan sonra öğrenciler aracılığıyla velilere Afet ve Acil Durum Kartı ulaştırdı. Kartta evin güvenliği, afet çantası, toplanma noktası belirleme ve aile tatbikatı başlıkları vardı. Okulunuz böyle bir materyal paylaştıysa notunuzda veliyi ona yönlendirebilirsiniz.

Kişisel veri araca girmez

KVKK’ya göre kişisel veri, kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Ad yazmasanız bile “sınıftaki tek gözlüklü kız” gibi bir ifade çocuğu belirlenebilir kılar. MEB’in Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri kitapçığı da öğretmenlere veri en aza indirme (data minimization) ve amaç sınırlılığı ilkelerine uymayı önerir. Kısacası araca yalnız iş için gereken en az bilgiyi verin.

• Öğrenci adı, soyadı, okul numarası ve fotoğrafı yazılmaz.
• Sağlık durumu, engel, aile bilgisi yazılmaz.
• Gözlemler sayı ve konumla yazılır: “Kapıya yakın sıradan üç öğrenci”, “26 öğrenciden 22’si”.
• Tek bir çocuğa özel bir durum varsa bunu araçta değil, okul yönetimiyle yüz yüze konuşursunuz.

Adım adım uygulama

1. Tatbikat biter bitmez gözlemlerinizi kâğıda sayı ve konumla yazın. Tamam sayılır: Notlarda hiçbir ad, numara ya da çocuğu tanıtan özellik yok.
2. AFAD belgesindeki çök, kapan, tutun ve tahliye adımlarını kendi cümlelerinizle kısa maddelere dönüştürün. Tamam sayılır: Maddeleri belgeyle yan yana okudunuz ve belgede olmayan bir adım yok.
3. Tahliye güzergâhını ve toplanma alanını okulunuzun afet planından ya da okul yönetiminden öğrenin. Tamam sayılır: Bu iki bilgi okul planından geliyor, tahminden değil.
4. Güçlü komutu kullandığınız yapay zekâ aracına yapıştırın: ChatGPT, Gemini, Claude ya da Copilot olabilir. Tamam sayılır: Üç çıktı ayrı başlıklarla geldi.
5. Formu satır satır resmî adımlarla karşılaştırın. Tamam sayılır: Formdaki her başlığın belgede bir karşılığı var.
6. Soruları sınıfınızın düzeyine göre sadeleştirin. Tamam sayılır: Beş sorudan hiçbiri tek bir öğrenciyi işaret etmiyor.
7. Veli notunu okul yönetimine gösterin ve okulun kullandığı resmî duyuru yoluyla gönderin. Tamam sayılır: Not 80 kelimeyi aşmıyor ve yönetimin onayını aldı.
8. Gözlem formunu okul yönetimine teslim edin. MEBBİS girişi ve tatbikat raporu okulun sorumluluğundadır. Tamam sayılır: Form teslim edildi, eksikler için bir sonraki tatbikata not düşüldü.

Sık yapılan hatalar

• Öğrenci adını nasılsa sonra silerim diyerek komuta yazmak. Yazdığınız an bilgi araca gitmiş olur.
• Çök, kapan, tutun adımlarını yapay zekâya yazdırmak. Resmî belgeden farklı bir sıra ya da fazladan bir adım forma girebilir.
• Veli notunda tek tek çocukların davranışını anlatmak ya da korkutucu bir dil kullanmak. Not, evde konuşmayı başlatacak kadar kısa ve sakin olmalı.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• AFAD Eğitim Dairesi Başkanlığı: Okulda Deprem Anı ve Tahliye Tatbikatı Aşamaları (Bursa İl MEM sitesi) (Türkçe)
• MEB 2021/13 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Genelgesi (Türkçe)
• MEB Afet ve Acil Durum Yönetimi Eylem Planı 2023–2030 (Türkçe)
• MEB: Afetler ve Dayanıklılık Ayı kapsamında okullarda eş zamanlı tatbikat (Türkçe)
• MEB Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri (Türkçe)
• KVKK: Kişisel Veriler (Türkçe)

Son kontrol: 15 Kasım 2026. Bu bilgi 15.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.

Kaynak: yzdersleri.com/ders/deprem-tatbikati-sonrasi-sinif-degerlendirmesi-yapay-zeka/ · Yapay Zeka Dersleri