İçeriğe geçİçeriğe geç
Ders bul
Yapay zekâ seviyesi: 501 Uzmanlık

Yapay zekâ pilotunda devam mı, dur mu kararı nasıl verilir?

  • Okuma süresi: 6 dk
  • Kod bilgisi gerekmez
Son güncelleme:
Yapay zekâ pilotunda devam mı, dur mu kararı nasıl verilir? kapak görseli

Ayşe Hanım, kurgusal bir ilçe belediyesinde dijital dönüşüm müdürü. Üç ay önce vatandaş başvurularını ilgili müdürlüğe yönlendiren bir yapay zekâ aracıyla pilot başlattılar. Şimdi başkan yardımcısı soruyor: Devam mı, dur mu? Ayşe Hanım’ın elinde birkaç memnun çalışan yorumu ve tedarikçinin sunumu var. Ama pilottan önce neyin başarı sayılacağı yazılmamış. Bu yüzden toplantı ölçüye değil, izlenime dayanacak.

Bu derste, pilot başlamadan önce yazılması gereken beş şeyi kuracaksınız: başarı ölçütü, temel çizgi, hata ve risk eşikleri, kullanıcı geri bildirimi ve karar toplantısının kuralları. Sonunda elinizde tek sayfalık bir pilot karar kartı olacak.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

    Bu derste neler öğreneceksiniz?

    • Bir yapay zekâ pilotu için sayısal hedefi olan başarı ölçütleri yazmayı
    • Pilottan önce mevcut süreci ölçüp temel çizgi çıkarmayı
    • Pilotu durduracak hata ve risk eşiklerini sayıyla belirlemeyi
    • Karar toplantısında devam, düzelterek devam ya da dur seçeneklerinden birini gerekçesiyle seçmeyi

    Pilottan önce yazılacak üç şey

    İlki başarı ölçütü (success criteria). ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü NIST’in yapay zekâ risk yönetimi çerçevesine eşlik eden uygulama rehberi (AI RMF Playbook), sistemin görevini, amacını, en az işlevini ve beklenen yararını baştan yazıp belgelemeyi önerir. Aynı rehber, yapay zekâ kullanmayan bir seçeneğin daha güvenilir sonuç verip vermeyeceğini de sormanızı ister. Bu soruyu pilottan önce sormak, gereksiz bir projeyi baştan eler.

    İkincisi temel çizgi (baseline): Bugünkü süreç nasıl işliyor? İngiltere hükümetinin yapay zekâ rehberi (AI Playbook), erken yapılan kullanıcı araştırmasının proje sonuçlarını karşılaştırmak için bir temel ölçüm seti çıkardığını söyler. NIST’in rehberi de sistemin başarımını insanların bugünkü başarımıyla karşılaştırmayı önerir. Temel çizgi yoksa pilot sonunda %90 doğruluk iyi mi, kötü mü, kimse bilemez.

    Üçüncüsü ölçütün türü. İngiltere rehberi iki tür ölçüyü ayırır: model ölçüleri teknolojinin ne kadar iyi çalıştığını, hizmet ölçüleri ise kullanıcı ihtiyacının ve kurum hedefinin karşılanıp karşılanmadığını gösterir. Araç başvuruyu doğru sınıflandırsa bile vatandaş yanıtı daha geç alıyorsa hizmet başarısızdır. Ayşe Hanım’ın kartı için kurgusal örnekler:

    • Model ölçüsü: Başvuruların ilk seferde doğru müdürlüğe gitme oranı bugün %88, hedef en az %95.
    • Hizmet ölçüsü: İlk yönlendirme bugün ortalama 2 iş günü, hedef 1 iş günü.
    • Temel çizginin kaynağı: Pilot öncesi son iki aydan rastgele seçilen 300 başvurunun elle incelenmesi.

    Hata ve risk eşiği: Durma noktası baştan belli olsun

    NIST rehberi, risk eşiklerinin (risk tolerance) geliştirmeye ya da kullanıma devam kararını beslediğini söyler ve bir üst sınır belirlemeyi önerir: Risk bu sınırın üstündeyse sistem kullanıma alınmaz. Rehber, hataların para dışındaki maliyetlerinin de belgelenmesini ister. Belediye örneğinde bu maliyet, yanlış birime giden bir başvuru yüzünden geciken bir hizmettir.

    • Kırmızı çizgi: Kişisel veri içeren bir başvuru yanlış birime giderse pilot o gün durdurulur ve incelenir.
    • Sarı eşik: Yanlış yönlendirme oranı iki hafta üst üste %8’i geçerse tedarikçiden düzeltme planı istenir.
    • Sabit kural: Her öneriyi bir çalışan onaylar; araç tek başına karar vermez.

    Eşik kadar önemli olan, onu kimin uygulayacağıdır. NIST rehberi, beklenen kullanımla uyuşmayan sonuçlar veren bir sistemi devre dışı bırakmak için yöntemin ve sorumluların önceden belirlenmesini önerir. İngiltere rehberi de bir değişiklik geri alındığında kritik hizmetin sürmesini sağlayan yedek süreçlere dikkat çeker. Pilot durursa başvurular yine elle yönlendirilebilmelidir.

    Geri bildirim ve karar toplantısı

    İngiltere rehberine göre yapay zekâ modelleri istenmeyen ya da yanlış sonuçlar üretebildiği için kullanıcı geri bildirimi çok önemlidir. Rehber, kullanıcıların sorun bildirebileceği ve bir insan incelemesini başlatabileceği bir düzen kurmayı ve çıktıların doğruluğunu bir kullanıcı örneklemiyle sınamayı önerir. Belediyede bu, çalışanın yanlış öneriyi tek tıkla işaretlemesi ve bu işaretlerin her hafta okunması demektir.

    Son adım karar toplantısıdır (go/no-go meeting). NIST rehberindeki yönetim adımlarından biri, sistemin amacına ulaşıp ulaşmadığına ve kullanıma devam edilip edilmeyeceğine dair bir karar verilmesidir. Toplantının tarihi pilot başlamadan takvime yazılır. Masada üç seçenek vardır: devam, düzelterek devam ya da dur. Karar ve gerekçesi tutanağa geçer.

    OECD’nin 2019’da kabul edip 2024’te güncellediği yapay zekâ ilkeleri arasında hesap verebilirlik (accountability) ile sağlamlık, güvenlik ve emniyet de yer alır. Kararı kimin, hangi ölçüye bakarak verdiğinin yazılı olması, hesap verebilirliğin en somut hâlidir.

    Zayıf komut

    Belediyemizde yapay zekâ pilotu yapıyoruz. Başarılı olup olmadığını nasıl anlarız?

    Güçlü komut

    Bir ilçe belediyesinde vatandaş başvurularını ilgili müdürlüğe yönlendiren bir yapay zekâ aracını üç ay deneyeceğiz. Her öneriyi bir çalışan onaylıyor. Bugün başvuruların %88’i ilk seferde doğru birime gidiyor; ilk yönlendirme ortalama 2 iş günü sürüyor. Bana tek sayfalık bir pilot karar kartı taslağı hazırla: 3 başarı ölçütü (en az biri hizmet ölçütü), her biri için temel çizgi ve hedef, 1 kırmızı çizgi, 2 sarı eşik, geri bildirim yöntemi ve karar toplantısında sorulacak 5 soru. Kişisel veri kullanma. Bilmediğin bir rakamı uydurma, o alanı boş bırak.

    Örnek çıktı

    Ölçüt 1, ilk seferde doğru yönlendirme: temel çizgi %88, hedef en az %95. Ölçüt 2, ilk yönlendirme süresi: temel çizgi 2 iş günü, hedef 1 iş günü. Ölçüt 3, çalışanın düzelttiği öneri oranı: temel çizgi boş, ilk iki haftada ölçülecek. Kırmızı çizgi: Kişisel veri içeren bir başvurunun yanlış birime gitmesi. Sarı eşikler: Yanlış yönlendirme iki hafta üst üste %8’in üstünde; vatandaş şikâyeti bir ayda temel çizginin iki katı. Toplantı sorularından biri: Hedefe ulaşılmadıysa fark araçtan mı, süreçten mi kaynaklanıyor?

    Adım adım uygulama

    1. Pilotun amacını tek cümleyle yazın. Cümlede bir iş, bir kullanıcı grubu ve beklenen bir değişim geçiyorsa bu adım tamamdır.
    2. Mevcut süreci ölçün: Son bir iki aylık kayıtlardan ya da elle incelenmiş bir örneklemden temel çizgi çıkarın. Her ölçütün yanında bugünkü değer yazılıysa tamamdır.
    3. İki ya da üç başarı ölçütü yazın; en az biri vatandaşın ya da müşterinin gördüğü sonucu ölçsün. Her ölçütün sayısal bir hedefi varsa tamamdır.
    4. Bir kırmızı çizgi ve en çok iki sarı eşik belirleyin; pilotu kimin durduracağını ve yerine hangi elle sürecin geçeceğini yazın. Eşik aşıldığında kimin ne yapacağı tek cümleyle belliyse tamamdır.
    5. Geri bildirim yolunu kurun. Bir çalışan hatayı bir dakikadan kısa sürede bildirebiliyorsa ve bildirimleri haftada bir okuyan biri atandıysa tamamdır.
    6. Karar toplantısının tarihini, katılımcılarını ve üç seçeneği karta yazın. Kart pilot başlamadan yetkili yönetici tarafından onaylandıysa tamamdır.

    Sık yapılan hatalar

    • Ölçütü pilot bittikten sonra yazmak: Hedef, eldeki sonuca göre seçilir ve karar anlamını yitirir.
    • Yalnız model doğruluğuna bakmak: Hizmet süresi, şikâyet sayısı ve çalışanın ek yükü gözden kaçar.
    • Durma koşulu yazmamak: Pilot kimse karar vermeden kendiliğinden kalıcı hâle gelir.

    İpucu

    Karar toplantısını kartı yüksek sesle okuyarak açın. Toplantıda yeni bir hedef önerilirse onu bir sonraki pilot için not edin. Aynı pilotta hedefi değiştirmek, sonucu karşılaştırılamaz hâle getirir.

    Kendinizi deneyin

    Temel çizgi neden pilottan önce ölçülmelidir?

    Aşağıdakilerden hangisi bir kırmızı çizgiye örnektir?

    Karar toplantısında en sağlıklı yaklaşım hangisidir?

    Kaynaklar

    Son kontrol: 15 Kasım 2026. Bu bilgi 15.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.

    Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zeka-pilotu-devam-mi-dur-mu/ · Yapay Zeka Dersleri

    Dersi bitirdiniz mi?

    İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.

    Bu ders işinize yaradı mı?

    Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.

    Yorum yazın

    Yorumunuz editör onayından sonra yayımlanır. Ad ve e-posta zorunlu değildir; e-posta adresiniz yayımlanmaz. Lütfen kendinizin ya da başkalarının kişisel bilgilerini (telefon, adres, kimlik, sağlık bilgisi) yazmayın.

    Kişisel verilerinizin nasıl işlendiğini KVKK Aydınlatma Metni’nde okuyabilirsiniz.

    Basitten zora: sıradaki ders

    Bu dersin kategorisi: Başla

    Bu konudaki en üst düzeye ulaştınız.

    Başla: bütün öğrenme yolu