Sosyal medya görseline yapay zekâyla alternatif metin yazdırmak

Elif Hanım, bir ilçe belediyesinin sosyal medya hesaplarını yönetiyor. Kütüphanedeki okuma etkinliğinin afişini paylaştığında görme engelli bir takipçi, afişteki tarih ve saati öğrenemediğini yazdı. Takipçinin telefonundaki ekran okuyucu (screen reader), afişin yalnızca bir görsel olduğunu söyleyebilmişti.

Bu derste sosyal medya görsellerine alternatif metin (alt text) yazmanın ölçütlerini öğrenecek, yapay zekâya taslak yazdırıp bu ölçütlerle denetleyeceksiniz. Instagram ve X’te metnin nereye eklendiğini görecek, kendi paylaşımınız için yayına hazır bir alternatif metin çıkaracaksınız.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Bir görselin bilgi veren mi, süs mü, yazı içeren mi, karmaşık mı olduğuna karar vereceksiniz.
• Bir alternatif metni altı ölçütle denetleyeceksiniz.
• Yapay zekâya taslak yazdırıp kişi, kurum ve marka bilgisini kendiniz doğrulayacaksınız.
• Instagram ve X’te alternatif metni paylaşım sırasında ekleyeceksiniz.

Alternatif metin kime, ne için gerekir?

Ekran okuyucu, ekrandaki yazıyı sesli okur ya da kabartma yazıya (Braille) aktarır. Görselin ne anlattığını ise ancak siz yazarsanız aktarabilir. W3C’nin Web Erişilebilirliği Girişimi (Web Accessibility Initiative, WAI), alternatif metnin görme engelli okurların yanı sıra veri tasarrufu için görselleri kapatan telefon kullanıcılarına ve sesle gezinen kişilere de yaradığını belirtiyor.

W3C görselleri işlevine göre ayırıyor. Bilgi veren görselde (informative image) temel bilgiyi kısa bir ifadeyle verin. Yalnızca süs olan görsel, ekran okuyucunun atlayabileceği biçimde bırakılabilir. Üzerinde yazı olan görselde o yazıyı aynen aktarın. Grafik ve şema gibi karmaşık görsellerde ise taşıdığı bilginin tamamını metinle karşılayın.

Aynı görsel farklı yerde farklı açıklama isteyebilir. W3C bunu bir kuş fotoğrafıyla anlatıyor: Bir park tanıtımında kuşu kısaca anmak yeter; kuşlarla ilgili bir sitede ise görünüşünü ayrıntılı anlatmak gerekir. Kararı, görselin o paylaşımdaki amacı verir.

İyi bir alternatif metnin ölçütleri

• Kısa ve net olsun. X’te sınır 1.000 karakterdir. X’in yardım sayfasına göre eskiden bazı ekran okuyucular 200–250 karakterden sonrasını okumuyordu; bu artık geçerli değil. Yine de kısa metin daha kolay dinlenir.
• “Görsel:” ya da “Fotoğraf:” diye başlamayın. Yardımcı teknoloji, görselin varlığını zaten duyurur. Ekran görüntüsü paylaşıyorsanız bunu belirtin.
• Görseldeki yazıyı ekleyin. Afişteki tarih, saat ve yer okura ancak böyle ulaşır.
• Gördüğünüzü nesnel anlatın. “Mutlu görünüyor” yerine “gülümsüyor” yazın; görüntüde olmayan bir eylemi ima etmeyin.
• Gönderi metninde zaten yazanı tekrarlamayın; görselin eklediği bilgiyi verin.
• Yaş, cinsiyet gibi ayrıntıları yalnızca konuyla ilgiliyse yazın.

Taslağı yapay zekâ yazar, kontrolü siz yaparsınız

Görsel yükleyebildiğiniz bir sohbet asistanı, alternatif metin için iyi bir ilk taslak çıkarabilir. Ancak görseldeki kişinin kim olduğunu, bir logonun hangi markaya ait olduğunu ya da bulanık bir yazının ne dediğini tahminle doldurabilir. Bu yüzden komutta tahmini açıkça yasaklayın ve emin olmadığı noktaları ayrıca listelemesini isteyin.

Kural basit: Yapay zekâ yalnızca görüntüde gördüğünü yazsın. Kişinin adını, görevini, kurumu ya da yeri siz biliyorsanız ve paylaşım için önemliyse kendiniz ekleyin. Bilmiyorsanız yazmayın. Kurum hesaplarında bir vatandaşın adını, izni yoksa alternatif metne de koymayın.

Instagram ayrıca nesne tanıma (object recognition) teknolojisiyle fotoğraflar için otomatik bir alternatif metin üretiyor. Bu açıklama, fotoğrafta bulunabilecek nesneleri sıralar. Paylaşımın asıl mesajını ise siz bilirsiniz; kendi metninizi yazmanız bu yüzden önemlidir.

Alternatif metni nereye eklersiniz?

• X, mobil uygulama: Görseli yükledikten sonra görselin üzerindeki “+ALT” düğmesine dokunun, metni yazın ve “Done” deyin. Görselde ALT rozeti çıkar; okurlar bu rozete dokunarak metni okuyabilir. Birden çok görsel varsa her birine ayrı metin yazın.
• X, web: Görselin altındaki “Add description” seçeneğini açın, metni yazın ve “Save” deyin.
• Instagram: Yeni gönderi ekranının altındaki gelişmiş ayarlar (Advanced Settings) bölümüne girip “Write Alt Text” seçeneğiyle kendi metninizi yazarsınız. Menü adları uygulamanın sürümüne göre farklı görünebilir. Uygulama o tarihten bu yana yenilendi; seçeneği gönderi ekranının gelişmiş ayarlarında arayın.

Arayüzler güncellendikçe düğme adları ve yerleri değişebilir. Türkçe arayüzde aynı seçenekler farklı adlarla görünür.

Elif Hanım taslağı afişle karşılaştırır, logonun altındaki yazıyı kendisi okuyup ekler ve metni bir kez daha karakter sınırına göre kısaltır.

Adım adım uygulama

1. Paylaşacağınız bir görsel seçin ve türünü belirleyin: bilgi veren, süs, yazı içeren ya da karmaşık. Türü tek kelimeyle yazdıysanız bu adım tamamdır.
2. Gönderi metnini yazın ve görselin metne ne eklediğini tek cümleyle not edin. Not hazırsa tamam.
3. Güçlü komuttaki kurallarla yapay zekâdan taslak isteyin. Taslak ve emin olunmayan noktalar listesi geldiyse tamam.
4. Taslağı görselle satır satır karşılaştırın: Her tarih, saat, ad ve marka görselde gerçekten var mı? Görselde olmayan tek bir bilgi kalmadıysa tamam.
5. Metni altı ölçütten geçirin. 250 karakteri aşmıyorsa, “Görsel:” diye başlamıyorsa ve görseldeki yazılar eksiksizse tamam.
6. Metni Instagram ya da X’te paylaşım sırasında ekleyin. X’te görselde ALT rozeti görünüyorsa ya da Instagram’da paylaşmadan önce metninizi alternatif metin ekranında gördüyseniz tamam.
7. Telefonunuzun erişilebilirlik ayarlarındaki ekran okuyucuyu açıp paylaşımınızı dinleyin. Metin ilk dinleyişte anlaşılıyorsa tamam.

Sık yapılan hatalar

• Yapay zekânın taslağını kontrol etmeden yapıştırmak. Tahminle yazılmış bir ad ya da marka, yanlış bilgiyi doğrudan okura ulaştırır.
• Afişteki yazıyı alternatif metne koymamak. Okur en önemli bilgiyi, yani tarihi, saati ve yeri kaçırır.
• “Görsel:” diye başlamak ya da her ayrıntıyı sıralayıp metni gereksiz uzatmak.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Images Tutorial – W3C Web Accessibility Initiative (İngilizce)
• Informative Images – W3C Web Accessibility Initiative (İngilizce)
• How to add image descriptions – X Yardım Merkezi (İngilizce)
• How to write great image descriptions – X Yardım Merkezi (İngilizce)
• Improved Accessibility Through Alternative Text Support – Instagram (İngilizce)

Son kontrol: 15 Kasım 2026. Bu bilgi 15.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.

Kaynak: yzdersleri.com/ders/sosyal-medya-gorseli-icin-alternatif-metin-yazdirmak/ · Yapay Zeka Dersleri