Birim için yapay zekâ kullanım ilkesi taslağı hazırlamak

Murat Bey bir il müdürlüğünde destek hizmetleri birimini yönetiyor. Birimde bazı çalışanlar yazı taslağı ve tablo özeti için yapay zekâ kullanıyor, bazıları hiç dokunmuyor. Hangi bilginin araca verilebileceğini, çıktıyı kimin onaylayacağını kimse tam bilmiyor. Kurumun genel kuralları var ama birimin günlük işine inen bir metin yok.

Bu derste biriminiz için tek sayfalık bir yapay zekâ kullanım ilkesi taslağı yazacaksınız. Taslak dört soruyu yanıtlayacak: hangi işte kullanılır, hangi veri girmez, kim onaylar, ne kaydedilir. Sonra her maddeyi kurumunuzun üst düzey kurallarıyla karşılaştırıp çelişen yeri ayıklayacaksınız.

Bu ders genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez. Taslağı uygulamaya koymadan önce kurumunuzun hukuk birimine ve bilgi işlem birimine danışın.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Birim ilkesinin kurum kurallarıyla ilişkisini sıralamayı
• Birimin işlerini izinli, koşullu ve yasak diye üçe ayırmayı
• Araca girmeyecek veri türlerini birimden örneklerle yazmayı
• İnsan onayı ve kayıt kuralını tek bakışta anlaşılır hâle getirmeyi

Birim ilkesi zincirin son halkasıdır

Birim ilkesi yeni bir kural koymaz. Üstteki kuralları birimin günlük işine çevirir. Sıralama kabaca şöyledir: kanun ve yönetmelik (örneğin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu), Cumhurbaşkanlığı genelgeleri, kurumunuzun yönergesi ya da politika belgesi ve en sonda birim ilkesi. Birim ilkesi, üstteki bir kuralın izin vermediği bir şeye izin veremez.

Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının hazırladığı Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025, sekiz ilke sayar: ölçülülük, emniyet ve güvenlik, tarafsızlık, mahremiyet, şeffaflık ve açıklanabilirlik, sorumluluk ve hesap verebilirlik (accountability), veri egemenliği ve çok paydaşlı yönetişim. OECD’nin 2019’da kabul edip Mayıs 2024’te güncellediği ilkeler de şeffaflığı ve hesap verebilirliği öne çıkarır.

Kurum düzeyinde bir belge örneği TÜBİTAK’ın Mart 2026 tarihli yapay zekâ politika belgesidir. Belge karar süreçlerinde insan denetiminin ve nihai onayın esas olduğunu yazar. Kurumunuzda böyle bir belge varsa birim ilkenizin ilk satırı ona atıf yapsın.

Dört soru, dört bölüm

1. Hangi işte kullanılır?

İşleri üç listeye ayırın. İzinli işler kamuya açık bilgiyle yapılır: duyuru taslağı, kendi yazdığınız bir metnin dilini sadeleştirmek, toplantı gündemi taslağı. Koşullu işler amir onayı ve kişisel veriden arındırılmış girdiyle yapılır: başvuruların konu dağılımını özetlemek gibi. Yasak işlerde bir kişi hakkında karar vardır: izin, disiplin, hak ya da yaptırım önerisi yapay zekâya bırakılmaz. Stratejideki ölçülülük ilkesi de meşru amacın dışına çıkılmamasını ister.

2. Hangi veri girmez?

KVKK’nın iş yerleri belgesi, araçlarla paylaşılması uygun olmayan bilgi türlerinin açıkça yazılmasını önerir. Özel nitelikli kişisel verileri, finansal bilgileri, hukuki süreçlere ilişkin bilgileri ve gizli bilgileri örnek verir. Kamu birimi için buna T.C. kimlik numarasını, personel özlük bilgilerini, gizlilik dereceli yazıları ve ihale teklif bilgilerini ekleyin. Belge ayrıca çalışanların yalnızca kurumun belirlediği ve kullanım koşulları tanımlanmış araçlara erişmesini önerir.

3. Kim onaylar?

Aynı belge, yapay zekâ çıktılarının insan denetimi (human oversight) ve değerlendirmesi altında, yalnızca destekleyici unsur olarak ele alınmasını ister. İlkeye şu cümleyi yazın: Yapay zekâyla hazırlanan bir metni paraflayan ya da imzalayan kişi, onu okumuş, doğrulamış ve sorumluluğunu üstlenmiş sayılır. Onaylayanı kişi adıyla değil, unvanıyla belirtin.

4. Ne kaydedilir?

KVKK belgesine göre kurumsal kayıt, izleme ya da denetim dışında kalan araçlar risk taşır. Birim için basit bir kayıt tablosu yeterlidir: tarih, kullanan, iş, araç, verilen bilgi türü, onaylayan. Komutun tamamını kaydetmeye gerek yok; amaç kimin neyi hangi araçla yaptığını izleyebilmektir.

Belge ayrıca tamamen yasaklamaya dayalı yaklaşımların uygulamada gerçekçi sonuç vermeyeceğini söyler ve yönlendirme, denge ve farkındalığı önerir. İlkenizin dili de “yapmayın” listesinden çok “şöyle yapın” rehberi gibi olsun.

Adım adım uygulama

1. Kurumunuzun üst belgelerini toplayın: yapay zekâ ya da bilgi güvenliği yönergesi, kişisel veri politikası, varsa genelge duyuruları. Tamam sayılır: Belgelerin listesi ve tarihleri elinizde; belge yoksa bunu hukuk ya da bilgi işlem birimine yazılı olarak sordunuz.
2. Birimin işlerini listeleyip izinli, koşullu ve yasak diye ayırın. Tamam sayılır: Her iş yalnızca bir listede duruyor.
3. Girmeyecek veri listesini yazın. Tamam sayılır: Her veri türünün yanında birimden bir belge örneği var, örneğin izin dilekçesi ya da teklif mektubu.
4. Onay ve kayıt kuralını yazın. Tamam sayılır: Onaylayan unvanla belirtildi, kayıt tablosunda altı sütun var.
5. Uyum kontrolü yapın: her maddeyi üst belgelerle karşılaştırın. Tamam sayılır: Her maddenin yanında dayandığı üst belge ya da “birim kararı” notu var; çelişen madde kalmadı.
6. Taslağı amirinize ve hukuk birimine gönderin. Onaydan sonra birimde paylaşın. Tamam sayılır: Onay tarihi ve bir sonraki gözden geçirme tarihi metnin başında yazıyor.

Sık yapılan hatalar

• Kurum kuralını görmeden yazmak: Birim ilkesi üst belgeyle çelişirse geçersiz kalır ve çalışanı zor durumda bırakır.
• Her şeyi yasaklamak: KVKK belgesine göre tam yasak gerçekçi değildir ve çalışanları kontrolsüz kullanıma itebilir.
• Onayı belirsiz bırakmak: “Dikkatli kullanın” bir kural değildir. Kimin, hangi unvanla onaylayacağını yazın.

Kendinizi deneyin

İlkeyi yazarken kurum belgesini yapay zekâya yüklemeden önce sorulacak beş soruyu ve etik ve gizlilik risklerini da gözden geçirin. Kişisel veri kavramı için sözlüğe bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• Kişisel Verileri Koruma Kurumu: İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı, Şubat 2026 (Türkçe)
• Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda) (Türkçe)
• Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025 (Türkçe)
• TÜBİTAK: Yapay Zekâ Politika Belgesi, Mart 2026 (Türkçe)
• OECD: AI Principles (İngilizce)

Son kontrol: 13 Kasım 2026. Bu bilgi 13.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.

Kaynak: yzdersleri.com/ders/birim-icin-yapay-zeka-kullanim-ilkesi-taslagi/ · Yapay Zeka Dersleri