Yapay zekâ destekli haber taslağını ilkelere göre denetleyin
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bir basın bülteni geldi, saat daralıyor ve yapay zekâ aracı (sohbet ederek yazı üreten program) üç dakikada akıcı bir haber taslağı çıkardı. Okunaklı, düzgün ve kendinden emin. Asıl soru şu: bu taslağın hangi cümlesini kimden, hangi belgeden doğruladınız? Basın Konseyi’nin Basın Meslek İlkeleri bu soruya doğrudan cevap veriyor. Bu derste taslağı o ilkelere göre cümle cümle denetleyecek, kaynak koruma ve okura bildirim konusunda neleri araca vermeyeceğinizi göreceksiniz.
Hemen yapın
- Araca yalnız yayımlanmış bülten metnini verin.
- Taslaktaki her iddiayı tabloya döktürün.
- Bültende olmayan cümleleri ikinci kaynakla doğrulayın ya da çıkarın.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun
Araç bülteni özetlerken bir iddiayı yumuşatabilir, bir rakamı değiştirebilir ya da bülten dışında kalan bir bilgiyi “bilinen gerçek” gibi ekleyebilir. Buna cevap uydurma (aracın boşluğu doğru görünen bilgiyle doldurması) denir. Basın Meslek İlkeleri’nin 18. maddesine göre yapay zekâdan alınan ya da onun desteğiyle oluşturulan içerikler, yapay zekâ kullanılmadan üretilenlerle aynı doğrulama, doğruluk ve etik standartlara tabidir. Yani aracın kusuru sizin kusurunuz sayılır.
Önce ölçün
Son beş haber taslağınızda araçtan gelen kaç cümleyi kaynağıyla yan yana koyup doğruladınız? Tahmin edin ve yazın: ___ cümleden ___ tanesi. Taslağı denetleme süreniz: ___ dakika.
1. Yalnızca yayımlanmış metni verin
Araca vereceğiniz metin zaten kamuya açık bir basın bülteni, resmî açıklama ya da kendi yazdığınız not olsun. Kaynağınızla yaptığınız görüşmenin dökümünü, kaynağın adını, telefonunu ya da kayıt dosyasını vermeyin. İlkelerin 10. maddesi, gazetecinin kaynaklarının gizliliğini koruduğunu ve kaynağın izni olmadan görüntü ya da ses kaydı alınamayacağını ya da yayımlanamayacağını söyler. Üretken yapay zekâ aracına yapıştırdığınız metin sizin elinizden çıkmış demektir.
2. Taslağı iddia tablosuna çevirtin
Araçtan haber yazmasını değil, taslağın içindeki her iddiayı ayırıp tabloya dökmesini isteyin. Tabloyu siz dolduracaksınız. Sütunlar: iddia, kaynak belgedeki yeri, doğrulandı mı, ikinci kaynak gerekli mi.
Kopyalayıp deneyin
Gazeteciyim. Aşağıda yayımlanmış kurgusal bir belediye basın bülteni ve bu bülteni özetleyen bir haber taslağı var. Taslaktaki her iddiayı ayrı satıra yaz. Her satır için tablo oluştur: iddia | bültende geçtiği cümle (aynen) | bültende YOK ise “KAYNAKTA YOK”. Bültende olmayan hiçbir bilgiyi doğru kabul etme, kendin bilgi ekleme. Taslakta bülten dışından gelen her cümleyi ayrıca listele. Son olarak habere konu olan tarafları ve görüşü alınması gerekebilecek kişi veya kurumları sırala; arama işini ben yapacağım. [BÜLTEN METNİ] [TASLAK METİN]
3. Eksik tarafları siz arayın
İlkelerin 6. maddesine göre soruşturulması gazetecilik olanakları içinde bulunan haberler, soruşturulmadan veya doğruluğundan emin olunmadan yayımlanamaz; habere konu tüm tarafların görüşüne başvurulmalıdır. Araç size taraf listesi önerebilir, ama telefonu açıp soruyu soran siz olursunuz. “KAYNAKTA YOK” yazılan her satır için ya ikinci bir kaynak bulun ya da o cümleyi haberden çıkarın.
4. Okura yapay zekâ kullanımını bildirin
İlkelerin 18. maddesi, yapay zekânın medyanın destekleyicisi olduğunu, yerine geçmediğini ve kamuoyunun yapay zekâdan alınan bilgilerin ne zaman ve nasıl kullanıldığını bilme hakkı bulunduğunu, bunun okura açıkça belirtilmesi gerektiğini söyler. Taslağın yapısını mı yoksa bilgisini mi araçtan aldığınızı, haberin altına nasıl yazacağınızı yayın yönetmeninizle önceden netleştirin.
Sonucu kontrol edin
- Tabloda “KAYNAKTA YOK” yazan her satır için ikinci bir kaynak buldunuz mu, yoksa cümleyi çıkardınız mı?
- Rakamları, tarihleri ve unvanları bülten metniyle gözle yeniden karşılaştırdınız mı? Araç bunları “düzeltmiş” olabilir.
- Habere konu tarafların görüşü alındı mı ya da alınamadıysa bu haberde belirtildi mi?
- Kimsenin suçlu olduğu, mahkeme kararı yokken yazılmadı mı? İlkelerin 9. maddesi yargı kararıyla suçlu olduğu belirlenmemiş kimsenin suçlu ilan edilemeyeceğini söyler.
- Yapay zekâ kullanımının okura bildirimi yayın kuralınıza göre eklendi mi?
Sonra ölçün
Bir sonraki haberde aynı denetimi yapın ve yazın: tabloda kaç iddia vardı: ___, kaçı kaynakta yoktu: ___, kaçını çıkardınız ya da ikinci kaynakla doğruladınız: ___. Denetim süresi: ___ dakika. Bu sayılar taslağa ne kadar güvenebileceğinizin ölçüsüdür.
Gizlilik uyarısı
Yayımlanmamış haberi, kaynak görüşmesini, kaynağın kimliğini ya da ayırt edici ayrıntılarını araca yazmayın. Kişisel Verileri Koruma Kurumunun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi, ad-soyad, adres, telefon ve kimlik bilgisi gibi kişiyi belli eden verilerin bu sistemlerle paylaşılmasından kaçınmayı öneriyor; haber merkezinizin kendi yapay zekâ kullanım kuralları varsa onlar da geçerlidir. Bu anlatım genel bilgi niteliğindedir, hukuki görüş değildir.
Bir sonraki adım
Gazetecilik alanında yapay zekâyı genel olarak tanımak için gazeteciler için yapay zekâ dersine, röportaj dökümünü ses kaydıyla eşleştirmek için röportaj dökümünde alıntıyı ses kaydıyla eşleştirme dersine geçin.
Kendinizi deneyin
Yapay zekâ aracıyla hazırladığınız haber taslağında bülten dışından gelen bir cümle var. Basın Meslek İlkeleri’ne göre ne yaparsınız?
Kaynaklar
- Basın Konseyi: Basın Meslek İlkeleri (madde 6, 9, 10 ve 18)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zeka-destekli-haber-taslagini-ilkelere-gore-denetleyin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
