Mimarlar için yapay zekâ: şartname taslağı ve uyum soruları

Bu ders genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez.

Mimarlar şartname, rapor ve yazışma yükü altında çalışır. Yapay zekâ bu metinlerin taslağına yardım edebilir; tasarım kararı, yapı güvenliği ve proje imzası ise mimarda ve ilgili mühendislerde kalır.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• RIBA üyesi mimarların yapay zekâyı hangi işlerde kullandığını
• Kendi proje bilginizden şartname taslağı ve uyum soruları nasıl çıkarttırırsınız
• Küçük bir büro için tek sayfalık yapay zekâ politikasını nasıl taslaklarsınız
• Telif, gizlilik ve sorumluluk tarafında nelere dikkat edeceğinizi

Meslekte gerçek kullanım

Britanya Kraliyet Mimarlar Enstitüsü (RIBA) üyelerine her yıl yapay zekâ anketi uyguluyor. Mart ve Nisan 2026’da yapılan üçüncü anket 1.100’den fazla yanıt aldı. Katılımcılar kendi istekleriyle seçildiği için RIBA sonuçları kesin tablo değil, iyi bir gösterge sayıyor. Yapay zekâ kullanan büroların işleri şöyle dağılıyor: erken aşama tasarım görselleştirmesi yaklaşık yüzde 56, uyum kontrolü yüzde 40, rapor ve proje belgesi yazımı gibi genel büro yönetimi yüzde 32, şartname yazımı ya da teknik tasarım yüzde 24, yapı ürünü ve malzeme seçimi yüzde 18.

İnşaat Sektörü Konseyi’nin (CIC) özetine göre, çoğu projede yapay zekâ kullanan büroların payı 2025’teki yüzde 59’dan 2026’da yüzde 74’e çıktı. Yanıtlayanların yüzde 75’i verimliliğin arttığını söylüyor. Ancak yalnızca yüzde 17’si tasarımlarının yapay zekâ sayesinde daha iyi olduğunu düşünüyor. Yüzde 77’si yapay zekânın yaratıcılığın yerini hiçbir zaman alamayacağını söylüyor.

Rapor riskleri de sayıyor. Katılımcıların yüzde 76’sı yapay zekânın taklit riskini artırdığını düşünüyor. Yüzde 55’i, yapay zekânın yeterli niteliği olmayan kişilerin de bina tasarlamasını mümkün kılacağını düşünüyor. Raporda bir yazar, üretken modellerin doğruluktan çok inandırıcılığa yöneldiğini ve kendinden emin hatalar yapabildiğini yazıyor. Bürolardan yalnızca yüzde 19’unun yazılı bir yapay zekâ politikası var; RIBA, kendi Plan of Work çerçevesine bir yapay zekâ eki ve sorumlu kullanım politikasını 2026’da hazırlayacağını duyurdu. RIBA’nın risk yazısında da Buro Happold’dan May Winfield, hukuki ve sorumluluk risklerinin gözden kaçıyor olabileceğini söylüyor.

Üç somut kullanım

Birinci kullanım, şartname taslağıdır. RIBA verisinde şartname yazımı ya da teknik tasarım, yapay zekâ kullanan büroların yaklaşık dörtte birinde görülüyor. Bu metinler sözleşme belgesi olduğu için hatanın bedeli yüksektir. Yine de kendi proje bilginizden (malzeme listesi, performans beklentisi, bölüm başlıkları) bir bölüm iskeleti ve tutarlılık kontrolü isteyebilirsiniz. Aracın yazdığı ürün adı, standart numarası ya da performans değeri uydurma olabilir; bunlardan hiçbirini kontrol etmeden şartnameye koymayın.

İkinci kullanım, uyum kontrolü için soru listesidir. Resmî kaynaktan aldığınız yönetmelik metnini ve kendi plan açıklamanızı verip “bu plan hakkında bir kontrolcü hangi soruları sorar” diye isteyin. Cevap bir uygunluk kararı değil, kendi kontrolünüze eklenecek bir hatırlatma listesidir. Uygunluk kararını yönetmelik metni ve ilgili kurum verir.

Üçüncü kullanım, büro politikasıdır. Yazılı politikası olan büroların oranı düşük olduğundan, taslak yazmaya başlamak değerlidir. Aracın verdiği taslağı büronuzun gerçek uygulamasına uydurun: hangi araç, hangi veri, kim denetliyor, müşteriye nasıl bildiriliyor.

Mesleğe özgü sınırlar ve veri

Yapı güvenliği, yangın, erişilebilirlik, taşıyıcı sistem ve ruhsat kararları mimarın ve ilgili mühendisin yetkisindedir. Yapay zekâ bir çözüm önerse bile uygulanabilirliğini ve uygunluğunu kendiniz denetleyin. Hesap ve emniyet kararı araçta değil, imza atan kişidedir. Raporun “inandırıcı ama yanlış” uyarısı bu yüzden önemli: iyi görünen bir çizim ya da metin doğru olmak zorunda değildir.

Müşterinin proje bilgisi, adresi, fotoğrafları ve sözleşme metinleri gizlidir. Bunları araca yüklemeden önce müşteri sözleşmenize ve büronuzun kurallarına bakın. Kişisel veri için KVKK’nın üretken yapay zekâ rehberini okuyun. Telif konusunda ankette taklit riski öne çıkıyor: aracın ürettiği görsel ya da metin başkasının işine benzeyebilir; müşteriye teslimden önce özgünlüğünü ve lisans koşullarını kontrol edin.

Adım adım uygulama

1. Projenin kısa bilgisini hazırlayın: işlev, malzeme listesi, performans beklentisi. Müşteri adı ve adresi çıkarın.
2. Araca bölüm başlıklarını ve “uydurma ürün adı ya da değer yazma” kuralını verin.
3. Çıkan taslaktaki her ürün adını, değeri ve standart atfını kendi listenizle karşılaştırın.
4. Resmî yönetmelik metninizi verip yalnızca kontrol sorusu isteyin; her soruyu kendi planınızla eşleştirin.
5. Büro politikası için bir sayfalık taslak isteyin ve büronuza göre değiştirin.
6. Araçla yapılan işi proje dosyanıza kısa bir notla kaydedin.

Kontrol listesi

• Şartnamede araç tarafından yazılmış bir ürün adı ya da değer kaldı mı?
• Müşteri bilgisi araca verilmeden önce çıkarıldı mı?
• Uygunluk kararı resmî metne ve ilgili kuruma bırakıldı mı?
• Üretilen görselin özgünlüğü ve lisansı kontrol edildi mi?

Sık yapılan hatalar

• Araca ürün adı, standart numarası ya da performans değeri yazdırmak
• Uyum sorularını uygunluk kararı sanmak
• Müşteri adı, adresi ve sözleşme metnini kontrolsüz yüklemek
• Üretilen görseli telif ve özgünlük kontrolü yapmadan sunmak

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• RIBA: Yapay Zekâ Raporu 2026 (İngilizce)
• İnşaat Sektörü Konseyi (CIC): AI adoption reaches tipping point across UK architecture (İngilizce)
• RIBA: Yapay Zekâ Raporu 2025 sayfası (İngilizce)
• RIBA: What are the risks to architects and practices who use AI? (İngilizce)
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda) (Türkçe)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/mimarlar-icin-yapay-zeka-sartname-taslagi-ve-uyum-sorulari/ · Yapay Zeka Dersleri