Sipariş önerisini geçmiş haftalarla sınayın

“Gelecek hafta kaç koli getirteyim?” sorusunun cevabı çoğu dükkânda alışkanlıkla verilir. Yapay zekâ aracı (sohbet ederek yazı üreten program) tablonuza bakıp bir sipariş önerisi çıkarabilir ve bunu ikna edici bir dille anlatır. Ama ikna edici olmak doğru olmak demek değildir. Bu derste öneriyi geleceğe bırakmadan, geçmiş haftalar üzerinde sınamayı öğreneceksiniz. Bu yönteme geriye dönük sınama (öneri yöntemini geçmişte çalıştırıp gerçekleşenle karşılaştırma) diyoruz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Sorun

Araç yalnızca size verdiğiniz sayıları görür. Kampanyayı, havayı, komşu dükkânın kapandığını, bayramı bilmez. Bilmediği şeyi sanki biliyormuş gibi anlatabilir; halüsinasyon (dayanaksız ama doğru görünen bilgi) dediğimiz durum budur. Bu yüzden önerinin değeri, kendi geçmişinizde ne kadar tuttuğuyla ölçülür. Üstelik “fena değil” demek yetmez: basit bir yöntemden, örneğin “geçen haftanın aynısını sipariş et”ten daha iyi değilse, o öneriye ihtiyacınız yok demektir.

1. Tabloyu hazırlayın ve bir kısmını saklayın

Her ürün için son 12 haftanın haftalık satış adedini yazın. Ürün adı yerine ÜRÜN-A, ÜRÜN-B gibi kod kullanın, fiyat ve tedarikçi sütunu eklemeyin. İlk 8 haftayı yapay zekâya vereceksiniz; son 4 haftayı kendinizde saklayacaksınız. Saklanan haftalar sizin sınav kâğıdınızdır.

Tabloda bir dikkat noktası var. Rafın boş olduğu hafta satış sıfır görünür, oysa talep sıfır değildir; mal bulunmadığı için satış olmamıştır. Microsoft’un Excel yardım sayfasına göre ortalama hesaplayan AVERAGE işlevi boş hücreleri ve metni yok sayar, ama sıfır değerli hücreleri hesaba katar. Yani mal bittiği için sıfır yazarsanız ortalama yapay biçimde düşer. Böyle haftaları boş bırakın ve yanına kısa bir not düşün. Bayram ve kampanya haftalarını da aynı şekilde işaretleyin.

2. Önce basit bir kıyas noktası koyun

Yapay zekâya geçmeden iki basit yöntemi son 4 hafta için kendiniz uygulayın: “geçen haftanın aynısı” ve “önceki 4 haftanın ortalaması”. Her hafta için tahmin ile gerçek satış arasındaki farkı yazın. Eksi çıkan farkları artıya çevirmek için ABS işlevini kullanın; Microsoft’a göre ABS bir sayının işaretsiz hâlini verir. Dört farkın ortalaması, o yöntemin ortalama yanılma miktarıdır. Bu sayı kıyas noktanız olacak.

3. Yapay zekâdan kural ve formül isteyin

Aracın “tahmin” demesini değil, uygulayabileceğiniz bir kural vermesini isteyin. Kural açık yazılırsa onu Excel’de kendiniz çalıştırabilir, dört haftada da aynı sonucu alıp almadığına bakabilirsiniz. Ayrıca istem (prompt) içinde varsayımlarını yazmasını isteyin; bu, hata aradığınız yerleri gösterir.

4. Kuralı saklanan haftalarda çalıştırın

Gelen kuralı önce 9. hafta için, sonra 10, 11 ve 12. haftalar için uygulayın; her seferinde yalnızca o haftadan önceki verileri kullanın. Her hafta için farkı ABS ile işaretsiz hâle getirip dört farkın ortalamasını alın. Anthropic’in geliştirici belgeleri, bir yapay zekâ çıktısını sınarken gerçek işinize benzeyen örnekler kullanmayı, kenar durumları unutmamayı ve az sayıda titizlikle elle notlanan örnek yerine daha çok örnekle sınamayı öneriyor. Sizin için bu şu demek: tek haftaya bakmayın, bayram haftasını, mal biten haftayı ve kampanyalı haftayı da sınava katın.

Sonucu kontrol edin

1. Yapay zekânın kuralı, ikinci adımdaki iki basit yöntemden belirgin biçimde daha küçük ortalama fark verdi mi? Vermediyse onu kullanmayın.
2. Kuralı başka bir üründe de deneyin. Yalnızca tek üründe tutuyorsa şans olabilir.
3. En kötü yanıldığı haftaya bakın: bayram mı, kampanya mı, mal bitmesi mi? Sebebi bulunca kurala kendi ek notunuzu yazın.
4. Formülün her parçasını araca açıklattırın ve açıklamayı elinizdeki hesap makinesiyle bir örnekte yeniden hesaplayın.
5. Kararı eşiğe bağlayın: örneğin “ortalama fark basit yöntemden en az dörtte bir kadar küçükse kullanırım” gibi, sınavdan önce yazdığınız bir kural. Eşiği sonuçları görünce değiştirmeyin.

Gizlilik uyarısı

Tabloya yalnızca adet yazın. Ürün adı, alış fiyatı, tedarikçi adı ve ciro iş sırrınızdır; kod ve adetle çalışmak yeterlidir. Müşteri adı, telefon ya da adresi gibi kişisel veri hiçbir şekilde bu tabloya girmesin: KVKK’nın üretken yapay zekâ rehberi bu tür verilerin yapay zekâ sistemleriyle paylaşılmasından kaçınılmasını söylüyor. Ders genel bilgidir, mali ya da yatırım tavsiyesi değildir; sipariş kararı ve sorumluluğu sizdedir.

Bir sonraki adım

Tablo düzeni ve özetleme için stok, satış ve gider tablosu dersine bakın. Araçla yazdırdığınız bir formülü nasıl sınayacağınızı daha ayrıntılı görmek için tablo formülünü yazdırma ve sınama dersi işinize yarar.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Microsoft Destek: ABS işlevi (İngilizce)
• Microsoft Destek: AVERAGE işlevi (İngilizce)
• Anthropic Dokümantasyon: Test senaryoları oluşturma (İngilizce)
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025

Kaynak: yzdersleri.com/ders/siparis-onerisini-gecmis-haftalarla-sinayin/ · Yapay Zeka Dersleri