Zabıt kâtipleri için yapay zekâ: kalem işi ve kayıt sınırı

Bu ders genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez.

Zabıt kâtibi, mahkemede duruşmayı ve dosya işlemlerini kayda geçiren kişidir. Burada her cümle resmî kaydın parçası olabilir; yapay zekâ bu kaydın yazarı değil, olsa olsa dosya dışındaki işlerin yardımcısıdır.

Bu derste Adalet Bakanlığı’nın kalem personeline destek planlarını, İngiltere’deki bir yazıya çevirme aracını ve bir mahkeme stenografları örgütünün uyarılarını okuyacaksınız.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Yargıda yapay zekânın kalem personeline nasıl anlatıldığını
• Dosya bilgisi girmeden şablon, yazı denetimi ve takip çizelgesi hazırlatmayı
• Otomatik ses dökümünün neden resmî kayıt yerine geçmediğini
• Veri güvenliği ve kayıt sorumluluğunun sınırlarını

Gerçek örnekler: Türkiye, İngiltere ve stenograflar

Adalet Bakanlığı, Eylül 2025’te bir Yapay Zekâ Şube Müdürlüğü kurulduğunu duyurdu. Haberlere göre amaç, yapay zekânın yargıda yardımcı bir araç olarak kullanılması. Aktarılan örnekler arasında kalem personeline destek, belge tarama, dosya düzeni, metin özetleme ve geçmiş kararlara hızlı ulaşma var. Karar verme işi hâkim, savcı ve avukatta kalıyor. CNN Türk’teki bir yazı da bu planları aktarırken yazılımın önerilerine aşırı güvenilmemesi ve verinin güvenliği konusunda uyarıyor.

İngiltere Adalet Bakanlığı’nın “Justice Transcribe” aracı mahkeme ve kurullarda sözlü kararları, delilleri ve savunmaları yapılandırılmış vaka notlarına çeviriyor. Göç ve İltica Dairesi’nde ülke çapında kullanılıyor. Sayfa, bu kullanımda insan kontrolünün nasıl yapıldığını belirtmiyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde Ulusal Mahkeme Stenografları Birliği ise Kasım 2023 tarihli bir raporunda otomatik ses tanımanın resmî kaydın yerini almaması gerektiğini savunuyor. Rapora göre sistem kelime atlayabilir ya da değiştirebilir, bu da bir ifadenin anlamını bozabilir; ses kaydı değiştirilebilir ve kaydın zincirini kanıtlamak zordur. Rapor insan denetimi ve kullanımın katılımcılara bildirilmesini istiyor. Bu metin stenograf mesleğini temsil eden bir örgütün görüşüdür; tarafsız bir ölçüm değildir.

Türkiye’de kalem işinde sınır

Duruşma tutanağı, ara karar ve diğer resmî kayıtlar bir yargı organının işlemidir. Bunları sohbet botuna yazdırmak ya da otomatik bir dökümü olduğu gibi kayda geçirmek uygun değildir. Kaydın doğruluğunu hâkim ve kâtip birlikte kontrol eder.

Dosyaya, taraflara, tanıklara ya da duruşmaya ait her bilgi hassastır. Dosya numarası, kimlik, adres ve olay bilgisini herkese açık bir sohbet botuna yazmayın. Hangi aracın ve hangi sistemin kullanılabileceğini kurumunuz belirler; KVKK’nın üretken yapay zekâ rehberini okuyun.

e-Duruşma gibi sistemler bu derste yapay zekâ olarak anlatılmıyor; Adalet Bakanlığı’nın Mayıs 2026 tarihli duyurusunda yapay zekâdan söz edilmiyor.

Dosya dışı üç somut kullanım

• Boş şablon ve kontrol listesi: Kalem işleri için kişi bilgisi içermeyen bir iş akışı kartı ya da kontrol listesi hazırlatmak.
• Yazı denetimi: Kişi ve dosya bilgisi içermeyen genel bir kalem yazısının yazım ve noktalama denetimini yaptırmak.
• Takip çizelgesi: Elektronik tabloda hatırlatma sütunu kurmak için formül önerisi istemek. Gerçek dosya listesini araca vermezsiniz; tabloyu boş örnek verilerle denersiniz.

Duruşma dökümü, ara karar ve tutanak taslağı bu listede yoktur.

Adım adım uygulama

1. Önce kurumunuzun yapay zekâ kuralını ve izin verilen araçları öğrenin.
2. Çalışacağınız metinde kişi, dosya ve olay bilgisi olmadığından emin olun.
3. Komutta aracın yalnız belirli bir görevi yapacağını yazın; hukuki içerik eklememesini isteyin.
4. Çıktıyı mevcut resmî formla yan yana koyun; resmî formun yerine geçmez.
5. Elektronik tablo formülünü önce sahte verilerle deneyin.
6. Her çıktıyı yalnız denedikten ve okuduktan sonra kullanın.

Kontrol listesi

• Metinde kişi, dosya numarası ya da olay bilgisi var mı?
• Araç yeni bir hukuki ifade eklemiş mi?
• Çıktı resmî formla ve kurum kuralıyla uyumlu mu?
• Formülü sahte verilerle denedim mi?
• Tutanak ya da ara kararı araca yazdırmadım, değil mi?

Sık yapılan hatalar

• Duruşmanın ses kaydını herkese açık bir araca yükleyip döküm istemek.
• Otomatik dökümü hâkime ve kâtibe kontrol ettirmeden kayda geçirmek.
• Gerçek dosya listesini elektronik tablo formülü denemek için araca vermek.
• Aracın verdiği hukuki bir cümleyi resmî yazıya olduğu gibi koymak.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Webrazzi: Adalet Bakanı Yapay Zekâ Şube Müdürlüğü kurulduğunu duyurdu (Türkçe)
• CNN Türk: Adaletin yeni misafiri yapay zekâ (Türkçe)
• Habertürk: e-Duruşma sistemi bölge adliye mahkemelerinde de kullanılacak (Türkçe)
• İngiltere Adalet Bakanlığı, Justice AI Unit: Justice Transcribe (İngilizce)
• Ulusal Mahkeme Stenografları Birliği (NCRA): White paper on AI and ASR (İngilizce)
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda) (Türkçe)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/zabit-katipleri-icin-yapay-zeka-kalem-isi-ve-kayit-siniri/ · Yapay Zeka Dersleri