Hibe proje yazarları için yapay zekâ: başvuru ve beyan

Bu ders genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez. Mali ve hukuki konular genel bilgidir, tavsiye değildir.

Hibe başvurusu, bir fikri hakem önünde savunulabilir bir metne çevirme işidir. Yapay zekâ bu metni toparlamanıza yardım edebilir; ama fon veren kurumların yapay zekâ kuralları vardır ve metnin her satırından sorumlu olan sizsiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• TÜBİTAK, Avrupa Komisyonu ve RVO’nun başvuru yazarlarına ne söylediğini
• Çağrı metnini okumak ve tutarlılığı kontrol etmek için yapay zekâyı nasıl kullanacağınızı
• Fikri mülkiyet ve ortak bilgilerinin neden araca girmemesi gerektiğini
• Yapay zekâ kullanımını nasıl beyan edeceğinizi

Gerçek kullanım ve kurallar: fon verenler ne diyor?

TÜBİTAK, 28 Ekim 2025 tarihli duyuruyla destek süreçlerinde üretken yapay zekânın sorumlu ve güvenilir kullanımına dair bir rehber yayımladı. Duyuruya göre rehber, yapay zekânın proje başvurularının hazırlanmasındaki rolünü ele alıyor; kullanımın açıkça beyan edilmesini ve gizli verilerin korunmasını istiyor. Hakemler için de değerlendirmenin gizliliğini ve tarafsızlığını koruyacak kısıtlar getiriyor. Rehberin ve ilgili metinlerin başvuru sayfalarına, değerlendirici formlarına ve taahhüt beyanlarına ekleneceği belirtiliyor. Duyuru sayfası rehberin tam metnini vermiyor; ayrıntılar için rehberin kendisini okumalısınız.

Avrupa Komisyonu da 20 Mart 2024’te araştırmada üretken yapay zekânın sorumlu kullanımına dair bir rehber yayımladı. Rehber, başvuru sahiplerinden bu araçları gizliliği, fikri mülkiyeti ve mahremiyeti koruyarak ve şeffaf biçimde kullanmalarını bekliyor; intihal, hassas bilginin sızması ve modellerdeki önyargı gibi sınırları hatırlatıyor. Hakemlik ve değerlendirme gibi hassas işlerde üretken yapay zekâdan kaçınılmasını öneriyor.

Hollanda kamu kurumu RVO ise başvuru yazarlarına somut öğütler veriyor. Araçları “açık kaynak” gibi düşünmenizi, yani girdinizin başkalarınca görülebileceğini varsaymanızı öneriyor. Sonradan patent alabileceğiniz bir fikri araca yazmayın diyor, çünkü bu açıklama sayılabilir ve hakkınızı zedeleyebilir. Programın yapay zekâ kuralına uymamanın başvuruyu geçersiz kılabileceğini, kullandığınız araçları açıkça belirtmeniz gerektiğini ve araçla üretilen bölümlerin sorumluluğunun tamamen sizde kaldığını da yazıyor. Son güne bırakıp yapay zekâyla yazmaya da karşı çıkıyor.

Masanızdaki üç kullanım

Birincisi çağrı metnini okumak. Kamuya açık çağrı metnini araca verip “uygunluk koşullarını ve istenen belgeleri madde madde çıkar” diyebilirsiniz. Çıkan listeyi çağrının kendisiyle karşılaştırın; tarih ve oranları yalnız çağrı metninden alın.

İkincisi kendi taslağınızı sadeleştirmek. Notlarınızdan yazdığınız “etki” ya da “yaygınlaştırma” paragrafını daha kısa ve anlaşılır hale getirtebilirsiniz. Araç yeni bir iddia ya da rakam ekliyorsa silin; hakem rakamın dayanağını sorar.

Üçüncüsü tutarlılık kontrolü. Amaçlar, iş paketleri ve çıktılar arasında bir tablo çıkarttırıp eksik bağları bulabilirsiniz. Bu, hakemin sorabileceği soruları önceden görmenizin ucuz bir yoludur. Sonuç bir ipucudur; kararı siz verirsiniz.

Sınırlar: fikir, bütçe ve ortaklar

Henüz yayımlanmamış özgün fikirleri, ayrıntılı yöntemi ve bütçe kalemlerini genel bir sohbet aracına yazmak riskli olabilir. Özellikle ortak kuruluşların bilgileri sizin yalnız başınıza açıklayabileceğiniz bilgiler değildir. Konsorsiyumda herkesin aynı kurala uyması için ortaklarla yapay zekâ kullanımı konusunda önceden anlaşın.

Bütçe hesabını ve uygunluk kararını da araca bırakmayın. Fon veren kurumun kuralları sık değişir ve araç eski ya da yanlış bir kural söyleyebilir. Karar için çağrı metni ve kurumun destek birimi esastır.

Kişisel veri ve KVKK

Başvuruda ekip üyelerinin özgeçmişleri, ad ve unvanları, bazen hedef kitleye ait veriler bulunur. Bunlar kişisel veridir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun üretken yapay zekâ rehberi, bu tür sistemlerde kişisel verinin nasıl işleneceğine dair genel çerçeveyi sunuyor; bilgi için kvkk.gov.tr adresine bakın.

Kural: ekip üyelerinin özgeçmişini, kimlik ve iletişim bilgilerini, saha çalışmasında yer alan kişilerin verilerini araca yazmayın. Özgeçmişi “uzman A, on yıl deneyim” gibi genel ifadeye indirgeyin. Aracın eğitimde veri kullanımına ilişkin ayarlarını da kontrol edin.

Adım adım uygulama

1. Çağrının yapay zekâ kuralını bulun; yoksa kurumun destek birimine sorun.
2. Patent ya da ticari sır olabilecek bölümleri araca vermeyeceğinizi baştan belirleyin.
3. Çağrı metnini araca verip uygunluk ve belge listesini çıkarın, çağrıyla karşılaştırın.
4. Kendi taslağınızı kişi bilgisi olmadan sadeleştirtin.
5. Aracın eklediği her iddiayı ve rakamı silin ya da kaynağıyla doğrulayın.
6. Beyan istenen yerde hangi aracı hangi iş için kullandığınızı yazın.

Kontrol listesi

• Programın yapay zekâ kuralını okudum mu?
• Fikri mülkiyet ya da ortak bilgisi araca girdi mi?
• Rakamların ve tarihlerin hepsi çağrı metninden mi?
• Başvurunun her bölümünü kendim okuyup onayladım mı?
• Gerekli yerde yapay zekâ kullanımını beyan ettim mi?

Sık yapılan hatalar

• Patent alınabilecek bir yöntemi gizlilik önlemi almadan araca yazmak
• Ekip özgeçmişlerini ve ortak bilgilerini araca yüklemek
• Aracın eklediği rakamı ya da kaynağı kontrol etmeden başvuruya koymak
• Son güne bırakıp yapay zekâyla hızlı yazmak ve beyanı unutmak

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• TÜBİTAK Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Yönelik Yeni Rehber Yayınlandı (TÜBİTAK) (Türkçe)
• Horizon Europe and Eureka: how to (not) use AI in grant proposal writing (RVO, Hollanda kamu kurumu) (İngilizce)
• Guidelines for the responsible use of generative AI in research (Avrupa Komisyonu) (İngilizce)
• Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi, 15 Soruda (KVKK) (Türkçe)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/hibe-proje-yazarlari-icin-yapay-zeka-basvuru-ve-beyan/ · Yapay Zeka Dersleri