Sesli betimleme yazarları için yapay zekâ: taslak ve süre

Sesli betimleme yazarı, görmeyen ya da az gören izleyiciye ekranda olanı sözcüklerle anlatır. Yapay zekâ bu alanda hızlı taslak vaat ediyor, ama izleyicinin güveni için her cümleyi bir insanın izleyip onaylaması gerekir.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Birleşik Krallık’taki RNIB yapay zekâlı betimleme ve yapay ses üzerinde hangi çalışmaları yaptı?
• Betimleme yazarken yapay zekâyı hangi yardımcı işlerde kullanabilirsiniz?
• Sahne notlarınızdan taslak üretmek için komutu nasıl yazarsınız?
• Neden her cümleyi sahneyi izleyerek kontrol etmeniz gerekir?

Gerçek örnekler: RNIB ne yaptı?

Birleşik Krallık’ta görme engelli kişilere hizmet veren RNIB, Eylül 2025’te yapay zekâyla hazırlanan sesli betimlemenin televizyonda kullanılıp kullanılamayacağını inceleyen, kendi yaptırdığı bir araştırmayı duyurdu. Araştırma, görüntüyü analiz eden ve metin üreten gelişmiş modellerin betimlemeyi farklı program türlerine yayma potansiyelini ele alıyor. Duyuru sayfası bulguları vermiyor; ayrıntı için raporun kendisine bakmak gerekir.

RNIB’nin 2024 tarihli ayrı bir çalışması ise betimlemede yapay (sentetik) sesi inceledi. Ankete 37 kişi katıldı; çoğu kayıtlı görme engelliydi. Altı farklı program türünden örnekler dinlediler. Yapay sesler ortalama olarak yüksek puan aldı. Belgesel ve gerçeklik programı en yüksek, spor ve yarışma programı en düşük puanı aldı. Katılımcılar sesleri anlaşılır ama düz ve mesafeli buldu. Çalışmanın sonucuna göre yapay ses bilgilendirici içerik için umut vaat ediyor; duygusal anlatımda, dramada ve sporda insan seslendirme çoğu kullanıcı için daha iyi. Örneklem küçük ve sesler iyi kalitede seçilmiş örneklerdi; bu yüzden sonuçlar her sese genellenemez.

Bu iki çalışmadan çıkan sonuç şu: Teknoloji denemeleri sürüyor, ancak izleyicinin kalite beklentisi yüksek. Yazar olarak sizin işiniz bu beklentiyi taslaktan bile önce koruyabilmek.

Yazarın masasında yardımcı işler

1. Taslağı sadeleştirme: Kendi sahne notlarınızdan (kim, nerede, ne yapıyor) kısa, şimdiki zamanlı cümleler çıkartmak.
2. Süre denetimi: Konuşmanın boş kaldığı aralıklara sığacak şekilde cümleleri kısaltmak.
3. Tutarlılık taraması: Karakterlerin adı ve tarifinin bütün bölümlerde aynı olup olmadığına bakmak.

Araca sahneyi “görmesi” için görüntü yükleyip sonucu olduğu gibi kabul etmeyin. Yapay zekâ kişinin yaşını, cinsiyetini ya da duygusunu görünüşe bakarak yanlış tahmin edebilir. Yazılı betimlemede bir insanın izleyip onaylamadığı tek bir ifade bile kalmamalı.

Kişisel veri ve telif

Programın görüntüsü ve diyaloğu yapımcıya aittir; yayımlanmamışsa gizlidir. Çocuk ya da gerçek kişi görüntüleri kişisel veri taşır. Önce yapımcıdan yazılı izin alın. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi kişisel verinin işlenmesine ilişkin sorumlulukları açıklıyor.

Varsayımsal bir örnek düşünün. Bir belgesel dizisinin bölümünü betimliyorsunuz. İlk sahnede kalabalık bir çarşı var ve konuşma yok. Sahneyi kendiniz izlersiniz, önemli öğeleri sıralarsınız: kapıdaki kumaş tezgâhı, çocuğun elindeki sepet, uzaktan gelen müzisyenler. Sonra bu notları yapay zekâya verip sekiz saniyeye sığacak biçimde üç alternatif cümle yazdırırsınız.

Seçtiğiniz cümleyi ses olarak, gözleriniz kapalı dinlediğinizde sahneyi hayal edebiliyor musunuz? Edemiyorsanız eksik bir öğe vardır. İzleyiciye hangi bilginin önemli olduğuna siz karar verirsiniz; çünkü o an hikâyeyi taşıyan şey sizin seçiminizdir. Yapay zekâ listeyi hızlıca kısaltır, ama neyin hikâyeye ait olduğunu bilmez.

Çalışma düzeninize yerleştirmek için her program türü için kısa bir “üslup notu” tutun. Not, cümle uzunluğunu, şimdiki zaman kullanımını, özel ad yazımını ve kaçınılacak yorumları içermeli. Yapay zekâya bu notu da verirseniz taslaklar size daha yakın gelir. Notu zamanla izleyicilerden gelen geri bildirimlerle güncelleyin. Çünkü betimlemenin başarısını nihayetinde onu kullanan insanlar belirler.

Son bir uyarı: Aynı dizinin farklı bölümlerini farklı yazarlar betimliyorsa üslup notu ortak olmalı. Aksi hâlde izleyici bölümler arasında anlatıcının sesinin değiştiğini fark eder. Ekip liderinizle notu baştan konuşun, değişiklikleri tek yerden yönetin ve yeni gelen yazara ilk gün gösterin.

Adım adım uygulama

1. Sahneyi izleyin; kim, nerede, ne yapıyor ve ne değişiyor diye kendi notlarınızı yazın.
2. Sesli konuşmanın boş kaldığı süreyi saniye olarak not edin.
3. Notlarınızı ve süre sınırını araca verip taslak isteyin.
4. Taslağı sahneyle birlikte izleyin; yanlış, fazla ya da eksik olanı düzeltin.
5. Sesi kendiniz ya da deneyimli bir seslendirmenle okuyup süreye sığdığından emin olun.

Kontrol listesi

• Her cümle gerçekten ekranda olanı anlatıyor.
• Cümleler boşluğa sığıyor.
• Tahmin ettiğim bir duygu ya da özellik yok.
• Yapımcının yapay zekâ koşuluna uydum.

Sık yapılan hatalar

• Aracın “gördüğü” sahne tarifini izlemeden kabul etmek.
• Kişinin duygusunu ya da kimliğini varsaymak.
• Cümleyi süreye sığdırmadan teslim etmek.
• Yayımlanmamış programın görüntüsünü izinsiz araca yüklemek.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• RNIB: Synthetic Speech for Audio Description study report (2024) (İngilizce)
• Ad Accessibility: Exploring AI-generated audio description (RNIB araştırma duyurusu) (İngilizce)
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (Türkçe)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/sesli-betimleme-yazarlari-icin-yapay-zeka-taslak-ve-sure/ · Yapay Zeka Dersleri