Hareket ve uyku hedefini ekran süresinin önüne koyun
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Çocuğunuzun ekran süresi için sayı tartışması bitmez; oysa işe tersinden başlamak daha kolaydır: önce uykuya ve harekete yer ayırın, ekranı kalan zamana koyun. Bu derste Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 5 yaş altı çocuklar için yayımladığı önerileri okuyacak, bir yapay zekâ aracından (soruya yazıyla cevap veren program) yalnızca yaş aralığını yazarak gün planı taslağı isteyecek ve taslağı kendiniz denetleyeceksiniz. Sonunda buzdolabına asabileceğiniz tek sayfalık bir plan elinizde olacak.
Hemen yapın
- Çocuğunuzun yaşını kâğıda yazın; adını yazmayın.
- Yanına DSÖ’nün üç sayısını ekleyin: uyku, hareket, ekran (aşağıda).
- Ekranı en son satıra yazın ve yalnızca uyku ile hareketten artan zamana sığdırın.
Önce ölçün
Dünü düşünün. Çocuğunuz yaklaşık kaç saat uyudu, kaç dakika hareket etti, ekran karşısında kaç dakika geçirdi? Yazın: uyku ___ saat, hareket ___ dakika, ekran ___ dakika.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
DSÖ 5 yaş altı için ne söylüyor?
DSÖ’nün sayfasında yazanlar şunlar. Sayılar yaş aralığına göre değişiyor; kendi çocuğunuzun yaşına bakın:
- 1 yaşın altı: ekran karşısında oturma önerilmiyor.
- 1 yaş: televizyon, video ya da bilgisayar oyunu gibi oturarak geçen ekran süresi önerilmiyor.
- 2 yaş ve 3–4 yaş: oturarak geçen ekran süresi en fazla 1 saat; daha azı daha iyi.
- Uyku: 1 yaşta 11–14 saat; 3–4 yaşta 10–13 saat (şekerleme dâhil olabilir).
- Hareket: 1–2 yaşta gün içine yayılmış en az 180 dakika; 3–4 yaşta yine 180 dakika, bunun en az 60 dakikası orta ya da yüksek tempolu.
Bu sayılar 5 yaşın altı içindir. Okul çağındaki çocuk için DSÖ’nün bu sayfası sayı vermiyor; o yaşta sınırı okulunuzla ve çocuğunuzun doktoruyla konuşarak belirleyin. Bu içerik Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) resmî görüşü değildir; kaynakları kendiniz de kontrol edin.
1. Önce uyku ve hareket satırını yazın
Bir kâğıda üç satır çizin: uyku, hareket, ekran. İlk iki satıra çocuğunuzun yaşındaki DSÖ aralığını yazın. Üçüncü satır boş kalsın. Çoğu ailede ekran süresi önce konuşulur, uyku ve hareket sonra; sırayı değiştirdiğinizde ekran bir yasak olmaktan çıkar, günün kalan boşluğuna dönüşür ve çocuğa anlatması da kolaylaşır.
2. Yapay zekâdan gün planı taslağı isteyin
Yapay zekâ aracı sizin yerinize karar vermez; yalnızca zamanı yerleştirmenize yardım eder. İstemi (aracın yazı kutusuna yazdığınız komut, prompt) hazırlarken çocuğunuzun adını, okulunu, sağlık durumunu ya da fotoğrafını yazmayın; yaş aralığı yeter. Ücretsiz sürümler çoğu zaman yeterlidir, ancak planlar ve sınırlar değişebilir, aracın sayfasını kontrol edin.
Kopyalayıp deneyin
4 yaşında bir çocuğu olan bir ebeveynim. Hafta içi bir gün için saat saat bir aile planı taslağı hazırla. Plana şunları yerleştir: gece uykusu 10 ile 13 saat arasında, gün içinde toplam 180 dakika hareket (en az 60 dakikası koşma, zıplama gibi tempolu), ekran en fazla 1 saat. Önce uykuyu ve hareketi yerleştir, ekranı en sona bırak. Sayıları kendin değiştirme; benim verdiklerim dışında sağlık bilgisi ekleme. Tabloyu üç sütunla yaz: saat, etkinlik, kim eşlik ediyor.
3. Sonucu kontrol edin
- Tablodaki uyku, hareket ve ekran toplamlarını kendiniz toplayın; araç toplamı yanlış yazmış olabilir.
- DSÖ sayfasıyla karşılaştırın. Araç kendiliğinden başka bir sayı eklemişse sizin verdiğiniz sayıya geri dönün; yapay zekâ bazen gerçek olmayan bilgiyi kendinden emin söyler (halüsinasyon).
- Planı kendi evinize uyarlayın: kreş, okul servisi, büyükanne saatleri.
- Çocuğunuzla birlikte bir hafta deneyin. Çıktı yalnızca taslaktır; kesin sonuç sizin gözleminizdir.
Sonra ölçün
Aynı üç satırı bir hafta sonra tekrar yazın: uyku ___ saat, hareket ___ dakika, ekran ___ dakika. İlk ölçümle farkı görün. Ekran fazla kaldıysa sayıyı değil, yerleştirdiğiniz saati değiştirin. Konuşmayı nasıl açacağınız için Ekran süresi konuşmasına yapay zekâyla hazırlanmak dersi işinize yarar.
Gizlilik uyarısı
Planı çıkarırken çocuğun adını, doğum tarihini, okul ya da kreşinin adını ve fotoğraflarını yapay zekâ aracına yazmayın. Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) rehberi, çocukların ad, okul bilgisi, adres ve telefon gibi bilgilerini paylaşmasının ciddi riskler doğurabileceğini belirtir. Yaş sınırı için kullanacağınız aracın kullanım koşullarını kendiniz okuyun; çocuk aracı yalnız siz yanındayken kullansın. Yapay zekâ çıktısı taslaktır, sağlık ya da gelişim tavsiyesi sayılmaz.
Bir sonraki adım
Planı iki hafta uygulayın, sonra çocuğunuzun yaşına göre yeniden yazın. Ekran sınırını evde yazılı sözleşmeye çevirmek isterseniz Okul öncesi çağda ekran süresini evde sözleşmeyle sınırlayın notuna bakın; tüm kuralları tek yerde toplamak için Evde yapay zekâ kuralları dersi var. KVKK rehberi de yapay zekâ araçlarında günlük kullanım süresinin kontrol altında tutulmasını, uzun ekran kullanımının dikkat dağınıklığı ve hareketsizlik gibi sonuçlar doğurabileceğini söyler.
İzleme tavsiyesi: TRT Çocuk (Türkçe). Videodaki uzman kendi görüşünü anlatır ve DSÖ metnindeki yaş aralıklarıyla birebir aynı olmayabilir; sayıları yukarıdaki DSÖ sayfasından alın.
Kendinizi deneyin
3 yaşındaki çocuğunuz için ekran süresine karar verirken ilk hangi adımı atarsınız?
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ): Çocuklar sağlıklı büyümek için daha az oturmalı, daha çok oynamalı (5 yaş altı için hareket, oturma ve uyku önerileri, 2019)
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK): Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025
Kaynak: yzdersleri.com/ders/hareket-ve-uyku-hedefini-ekran-suresinin-onune-koyun/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
