Merkezinize yazılı yapay zekâ kullanım kuralı koyun

Merkezinizde bir eğitmen seans notunu bir yapay zekâ (insan gibi yazan bilgisayar programı) aracına yapıştırıyor, bir başkası aile mesajını aynı araca yazdırıyor. Kimse kötü niyetli değil; ama ortada yazılı bir yapay zekâ kullanım kuralı yoksa herkes kendi sınırını çiziyor. Bu derste, yöneticinin tek sayfada yazabileceği sekiz maddelik bir kural hazırlayacaksınız. Dersin sonunda elinizde çalışanlara imzalatabileceğiniz, tarih atılmış bir taslak olacak. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; kuralı yazmadan önce il millî eğitim müdürlüğünüze ve kurumun hukuk danışmanına sorun.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Kural neye dayanır?

Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği, merkezlerde Bakanlıkça onaylanmış destek eğitim programlarının uygulandığını ve bu programların uygulanmasında bireyin gereksinim türü, yaşı ve eğitim performansı dikkate alınarak destekleyici nitelikte dijital eğitim materyallerinin kullanılabileceğini söyler. Yapay zekâ bu “destekleyici materyal” alanında kalmalıdır. Yönetmelik ayrıca özel eğitime ihtiyacı olan birey dosyası (içinde aile görüşme formu ve performans kayıt formu da sayılır) ve aile eğitim danışmanlığı dosyası gibi kayıtların tutulmasını ister; bu dosyalar kural yazarken “araca girmeyecekler” listesinin başına yazılacak kayıtlardır.

MEB’in 2026 tarihli Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu okullar için yazılmıştır; merkezlere doğrudan uygulanıp uygulanmadığını il müdürlüğünüze sorun. Yine de kılavuzdaki ilkeler iyi bir çerçeve verir: yalnızca gerekli verinin toplanması, verilerin model eğitimi ya da üçüncü taraflarla paylaşılmaması, çıktının nihai sorumluluğunun insanda kalması ve ihlale karşı önceden hazırlanmış bir müdahale süreci. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberi de çalışanlara yönelik bilinçlendirme ve eğitimi, işlem kayıtlarının güvenli saklanmasını ve çok faktörlü kimlik doğrulamayı (girişte paroladan başka ikinci bir doğrulama) yararlı bulur.

Sekiz maddelik kuralı yazın

1. Amaç. Yapay zekâ yalnızca eğitsel ve idari taslak içindir: etkinlik fikri, sade yönerge, duyuru, boş tablo. Tanı koymaz, terapi ya da tedavi yöntemi önermez.
2. Yasak veri. Çocuğun adı, kimlik numarası, doğum tarihi, raporu, tanısı, sağlık bilgisi, fotoğrafı, ses kaydı ve kamera görüntüsü hiçbir araca girilmez. KVKK rehberine göre sağlık ve biyometrik veri özel nitelikli kişisel veridir.
3. Anonim örnek. Gerçek kişi yerine “7 yaş civarı bir birey, el becerisi çalışması” gibi bir ifade yazılır; ad, okul, tarih ve yer çıkarılır.
4. Onaylı araç listesi. Yalnız yönetimin yazılı onayladığı araçlar kullanılır. Her araç için ücretsiz sürüm olup olmadığı ve yaş koşulu aracın kendi sayfasından kontrol edilir; planlar değişebilir.
5. İnsan okur. Her çıktıyı, aileye ya da dosyaya girmeden önce yetkili eğitmen veya terapist okur, düzeltir ve sorumluluğunu üstlenir.
6. İhlalde ne yapılır. Yasak bir veri araca girildiyse çalışan hemen yöneticiye bildirir; yönetici hukuk danışmanına sorar. Bildirenin cezalandırılmayacağı yazılır ki saklanmasın.
7. Eğitim. Yeni çalışana ilk haftada kural anlatılır; yılda en az bir kez hatırlatılır.
8. Gözden geçirme. Kuralın üstüne tarih ve sürüm numarası yazılır; altı ayda bir ya da mevzuat değişince güncellenir.

Genel bir kamu kurumu için benzer maddeleri Kamuda yapay zekâ kullanırken altın kurallar dersinde de görebilirsiniz.

Sonucu kontrol edin

1. [DOĞRULA] yazan her yeri kendiniz ya da hukuk danışmanınız doldursun.
2. Taslakta tanı, yöntem ya da “iyileşme” vaadi geçen cümle varsa silin.
3. Kuralı il müdürlüğüne ve hukuk danışmanına gösterin; onların görüşü bu dersin yerini tutmaz.
4. İmzalatmadan önce iki çalışana okutun, anlaşılmayan yerleri düzeltin.

Bir sonraki adım

Kural yürürlüğe girince çıktı denetimini de yazılı hâle getirin. Veri girişinin sınırı için Özel eğitim öğretmenleri için yapay zekâ: materyal uyarlama ve gizlilik dersine, okullarda araç incelemesi için Etik Beyan Formunu örneklerle doldurun dersine bakın. Çıktıyı okuyan kişinin rolü için sözlükteki insan denetimi (kararın son halkasında bir insanın bulunması) terimine bakın.

İzleme tavsiyesi: IBM Technology (İngilizce). Video sorumlu yapay zekâ ve yönetişim fikrini genel olarak anlatır; özel eğitim merkezine özgü bir içerik değildir.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı: Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği, Madde 16 ve 28
• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026), madde 2.4 ve 2.6
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113

Kaynak: yzdersleri.com/ders/merkezinize-yazili-yapay-zeka-kullanim-kurali-koyun/ · Yapay Zeka Dersleri