Okul duyurusunu sesli ve yazılı erişime uygun hazırlayın

Veli toplantısını e-postayla duyurdunuz, panoya astınız, toplantıda da sesle okudunuz. Aynı okul duyurusu herkese aynı biçimde ulaştı mı? Metni göz yoluyla okuyamayan ya da sesi duyamayan bir kişi, bilgiye öbürleriyle aynı anda erişebildi mi? Bu derste tek bir duyuruyu yapay zekâ (soruya yazıyla cevap veren program) yardımıyla sadeleştirecek, Word’ün erişilebilirlik denetimiyle sınayacak ve sesli anons için yazılı karşılık hazırlayacaksınız. Sonunda elinizde kontrol edilmiş bir duyuru ve beş maddelik bir kontrol listesi olacak.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Sorun: Duyuru tek kanaldan çıkınca bazı okurlar dışarıda kalır

Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) 2026 tarihli Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, araçların erişilebilirlik özellikleri (örneğin sesli okuma, basit arayüz) sunarak kapsayıcı kullanım sağlamasını ister. Kılavuzun değerlendirme tablosunda da özel gereksinimli öğrenciler için sesli komut ve ekran okuyucu gibi özelliklerin yeterli olup olmadığı sorulur. Yapay zekâ bu işte yalnız yardımcıdır: metni sadeleştirir, ama duyurunun doğruluğundan ve kime nasıl ulaştığından siz sorumlusunuz.

Bakanlığın Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı 2025-2029 ise görme ya da işitme konusunda özel gereksinimi olan öğrenciler için sesli okuyucu, altyazı ve işaret dili üretim teknolojilerinin geliştirilmesini eylem olarak sayar. Bunlar planlanan işlerdir; okulunuzda hizmette olduklarını göstermez. Bugün elinizdeki araçlarla yapabileceğiniz şeyler daha basittir.

1. Duyuruyu üç satırlık bir çekirdeğe indirin

Okurun ilk bilmesi gereken üç şey vardır: ne olacak, ne zaman, nerede. Bunları metnin en başına koyun; ayrıntı ve rica sonraya kalsın. Aşağıdaki komut yapay zekâdan yalnızca yeniden düzenleme ister, yeni bilgi eklemesini yasaklar. Komutun sonuna kendi duyurunuzu ekleyin; duyuruda öğrenci, veli ya da çalışan adı bulunmasın.

Çıktıdaki her tarihi ve saati kendi duyurunuzla karşılaştırın. Yapay zekâ bazen eksik bilgiyi doldurmaya çalışır; buna halüsinasyon (yanlış bilgiyi emin bir dille yazma) denir.

2. Word belgesini ekran okuyucuya göre sınayın

Ekran okuyucu (ekrandaki metni sesle okuyan program) yalnızca belgenin yapısını bildiği ölçüde iyi okur. Microsoft’un destek sayfalarına göre denetim şöyle çalışır: “Gözden Geçir” sekmesinden “Erişilebilirliği Denetle”yi seçersiniz, sorunlar yan bölmede listelenir. Sayfaların önerdikleri de açıktır:

• Başlık için Word’ün yerleşik Başlık stillerini kullanın ve düzeyleri atlamayın.
• Afiş ya da fotoğraf koyduysanız alternatif metin (görseli göremeyen okura gösterilen kısa yazı) ekleyin: içeriği ve amacı bir iki kısa cümleyle anlatın; Microsoft, metinde “görsel” ya da “grafik” gibi sözcüklerin kullanılmamasını önerir.
• Bağlantıya “buraya tıklayın” yazmayın; hedef sayfanın adını yazın.
• Yazı ile arka plan arasında yeterli karşıtlık bırakın; bilgiyi yalnız renkle anlatmayın.
• Mümkünse tablo yerine başlıklı paragraf kullanın; tablo gerekliyse basit tutun, sütun başlığı verin.

Microsoft bazı kontroller için belgenin bir de gözle taranmasını önerir (örneğin bağlantılar, renkle verilen bilgi, boş satır ve sütunlar); denetime tek başına güvenmeyin. Düğme adları sürüme göre değişebilir; kendi Word’ünüzde kontrol edin.

3. Sesli duyuruya yazılı karşılık verin

Hoparlörden ya da toplantıda söylenen her duyurunun aynı içerikli yazılı bir karşılığı da bulunsun: e-posta, pano ya da okul sitesi. Windows 11’de (sürüm 22H2 ve sonrası) canlı altyazı için Windows tuşu ile Ctrl ve L tuşlarına birlikte basabilirsiniz; Microsoft’a göre ses işleme ve altyazı üretimi cihazda yapılır. Altyazı hata yapabilir. Bu yüzden altyazıyı yazılı metnin yerine değil, yanında yardımcı olarak düşünün.

Ekran okuyucu ve altyazı konusunu özel eğitim sınıfı açısından Ekran okuyucu ve altyazıyla özel eğitimde erişimi artırın dersinde, yayına çıkacak sayfalar için Yayından önce kontrol listesi dersinde görebilirsiniz.

Sonucu kontrol edin

1. Sadeleşen metindeki tarih, saat ve yer bilgisi asıl duyuruyla birebir aynı mı?
2. Word denetimi sıfır hata veriyor mu? Uyarıları da tek tek okudunuz mu?
3. Bilgisayarınızdaki ya da kurumunuzun kullandığı bir ekran okuyucuyla belgeyi dinlediniz mi? Okuma sırası anlaşılıyor mu?
4. Sesli duyurunun yazılı karşılığı aynı gün, aynı içerikle yayımlandı mı?
5. Duyuruda tanı, rapor ya da bir öğrencinin özel durumu geçiyorsa metni çıkarın ve yayımlamayın.

Bir sonraki adım

Bu hafta çıkacak ilk duyuruyu bu listeyle hazırlayın ve bir meslektaşınıza ekran okuyucuyla dinletin. Çıktıyı Etik Kılavuz’un erişilebilirlik sorusuna karşı okuyun: duyuru tüm velilere yetişiyor mu? Çıktının bir yapay zekâ taslağından geldiğini kayıtta belirtmek ve son kararı kendiniz vermek de kılavuzun ilkelerindendir.

İzleme tavsiyesi: Microsoft 365 (İngilizce). Kısa video Check Accessibility düğmesini ve alternatif metni gösterir; Windows canlı altyazısını anlatmaz. Menü adları sürüme göre değişebilir.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı 2025-2029
• Microsoft Destek: Word belgelerinizi engelli kişiler için erişilebilir hale getirme
• Microsoft Destek: Erişilebilirlik Denetleyicisi için kurallar
• Microsoft Destek: Sesi daha iyi anlamak için canlı açıklamalı alt yazıları kullanın
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025

Kaynak: yzdersleri.com/ders/okul-duyurusunu-sesli-ve-yazili-erisime-uygun-hazirlayin/ · Yapay Zeka Dersleri