Sıradaki kelime oyunu: Yapay zekâ nasıl tahmin eder?

Ayşe Hanım’ın dokuz yaşındaki oğlu Can, bir akşam sordu: “Telefondaki asistan her şeyi biliyor mu?” Ayşe Hanım ne diyeceğini bilemedi. “Evet” dese çocuk her cevaba inanacak, “hayır” dese merakı sönecek. Oysa bu soruyu bir ekrana bakmadan, mutfak masasında oynanan bir oyunla cevaplamak mümkün.

Bu derste çocuğunuzla ya da öğrencilerinizle kâğıt kalemle “sıradaki kelime” oyununu oynayacaksınız. Oyunda herkes yarım bırakılmış cümlelerin devamını tahmin ediyor, sonra tahminleri sayıyorsunuz. Böylece çocuk, sohbet eden yapay zekâ araçlarının cevabı nasıl kurduğunu ve neden bazen kendinden emin bir şekilde yanıldığını kendi eliyle görüyor. Oyun boyunca çocuğun hiçbir yapay zekâ aracı kullanmasına gerek yok.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Sekiz kartlık sıradaki kelime oyununu 15 dakikada kurup oynatmak
• Tahminleri çeteleyle sayarak “en çok seçilen cevap” fikrini çocuğa göstermek
• Yapay zekânın cevabı tahminle kurduğunu çocuğun yaşına uygun iki cümleyle anlatmak
• Oyun sonunda “Bunu nereden biliyoruz?” sorusunu ev alışkanlığına dönüştürmek

Yapay zekâ cevabı nasıl kurar?

Sohbet eden araçların arkasında dil modeli (language model) denen bir sistem çalışır. Google’ın geliştiriciler için hazırladığı makine öğrenmesi kursuna göre dil modeli, bir cümlede sıradaki parçanın gelme olasılığını hesaplar. Bu parçaya jeton (token) denir; bir kelime, kelimenin bir bölümü ya da tek bir harf olabilir.

Kurstaki örnek şöyle: “Çatıda yağmur sesini duyunca mutfakta ___.” Model boşluğa gelebilecek birçok seçeneğe birer olasılık verir. Çorba pişirmek, çaydanlığı ısıtmak, şekerleme yapmak gibi seçeneklerin her biri farklı bir paya sahiptir ve model çoğu zaman en olası olanı seçer.

OpenAI de modellerini anlatırken aynı şeyi söyler: Model, cevabı üretirken sıradaki en olası kelimeyi tahmin eder ve cevabı kelime kelime kurar. Eğitimde gördüğü cümlelerin kopyasını saklamaz, kalıpları öğrenir. Bu yüzden aynı soruya farklı zamanlarda farklı cevaplar verebilir.

Tahmin neden bazen yanlış çıkar?

En sık duyulan cevap, her zaman doğru cevap değildir. Model bir şeyi bilmese bile boşluğu doldurmak için bir tahmin üretir. Google, Gemini için hazırladığı ebeveyn sayfasında aracın uydurabileceğini (hallucination) ve yanlış bilgiyi doğruymuş gibi sunabileceğini açıkça yazar. Aynı sayfa, çocuğun bu aracın bir insan değil, bir yapay zekâ aracı olduğunu bilmesini önerir.

UNICEF de küçük çocuklara yapay zekâyı evdeki tanıdık cihazlarla anlatmayı öneriyor: Bu araçlar talimat izler, kalıpları tanır, sesimize karşılık verir; ama insanlar gibi düşünmez, hissetmez. UNICEF ayrıca bu araçların internette dolaşan yanlış bilgiyi tekrarlayabileceğini hatırlatıyor. Oyunumuz tam bu iki fikri somutlaştırıyor.

UNICEF’in Aralık 2025’te yayımladığı 3.0 sürümlü çocuk ve yapay zekâ rehberi de çocukları yapay zekâdaki bugünkü ve gelecekteki gelişmelere hazırlamayı ayrı bir ilke olarak sayıyor. Bu hazırlık, aracı kullanmadan önce nasıl çalıştığını anlamakla başlayabilir.

Oyunun kuralları

• Malzeme: Sekiz küçük kart, her oyuncuya bir kâğıt, bir kalem.
• Kart türleri: Gündelik cümleler (Kahvaltıda ekmeğin üstüne ___ sürdüm.), bilgi cümleleri (Türkiye’nin başkenti ___.) ve kimsenin bilemeyeceği cümleler (Komşunun kedisinin en sevdiği renk ___.).
• Roller: Bir yetişkin hakemdir. Diğer herkes tahmincidir.
• Kural: Her tahminci boşluğa tek kelime yazar. Hakem tahminleri sayar ve en çok yazılanı “modelin cevabı” ilan eder.

Kartları kendiniz yazabilirsiniz. Fikir bulmakta zorlanırsanız bir sohbet asistanından siz yardım alabilirsiniz; aşağıdaki komutu yetişkin yazar, çocuk yalnızca kartlarla oynar.

Adım adım uygulama

1. Kartları hazırlayın. Sekiz kart yazın ve türlerini arkasına küçük harfle not edin. Her türden en az iki kart olduğunda bu adım tamamdır.
2. İlk kartı okuyun. Herkes tahminini gizlice kâğıda yazsın. Bütün oyuncular yazdığında hakem sonuçları açıklar.
3. Çeteleyi tutun. Hakem her kelimenin yanına kaç kişinin yazdığını çizgiyle işaretler. En çok çizgi alan kelimenin etrafını çocuk yuvarlak içine alır. Her kart için bir çetele çıktığında bu adım tamamdır.
4. Bilinemez kartlarda durun. Çocuğa sorun: Bu cevabı gerçekten biliyor muyduk? Yine de bir kelime yazdık mı? Çocuk en az bir kartta “bunu bilemeyiz ama yine de tahmin ettik” dediğinde bu adım tamamdır.
5. Benzetmeyi kurun. Çocuğa şunu söyleyin: Yapay zekâ da çok sayıda cümleden kalıp öğrenir ve sıradaki kelimeyi tahmin eder. Bilmediği şeyde de bir şey söyleyebilir. Çocuk bu fikri kendi sözleriyle tek cümleyle anlattığında bu adım tamamdır.
6. Ev kuralını yazın. Bir kâğıda “Bunu nereden biliyoruz?” yazıp buzdolabına asın. Bir hafta içinde çocuk bu soruyu kendiliğinden en az bir kez sorduğunda ders hedefine ulaşmıştır.

Sık yapılan hatalar

• Oyunu bir bilgi yarışmasına çevirmek. Amaç doğru cevabı bulmak değil, tahminin nasıl seçildiğini görmektir; kazanan ya da kaybeden yoktur.
• Bilinemez kartları atlamak. Oyunun en öğretici kısmı, kimsenin bilemeyeceği bir şeye bile tahmin yazıldığını görmektir.
• Yapay zekâyı bir kişi gibi anlatmak. “O düşünüyor, seni seviyor” gibi ifadeler yerine “tahmin ediyor, kalıp tanıyor” demek, çocuğun araca gereğinden fazla güvenmesini önler.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Google for Developers: Introduction to Large Language Models (İngilizce)
• OpenAI: How ChatGPT and our foundation models are developed (İngilizce)
• Gemini Apps Help: Guide your child’s Gemini Apps experience (İngilizce)
• UNICEF: Artificial intelligence and childhood (İngilizce)
• UNICEF Innocenti: Guidance on AI and children (İngilizce)

Son kontrol: 13 Kasım 2026. Bu bilgi 13.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.

Kaynak: yzdersleri.com/ders/siradaki-kelime-oyunu-yapay-zeka-nasil-tahmin-eder/ · Yapay Zeka Dersleri